پرش به محتوا

حرکت جوهری: تفاوت میان نسخه‌ها

۳٬۳۱۲ بایت حذف‌شده ،  دوشنبهٔ ‏۱۰:۰۸
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱۳۶: خط ۱۳۶:
| '''زینون کبیر''' || (به نقل از شهرستانی در الملل و النحل) || بقاء موجودات به تجدد صور و دثور آنها به دثور صورت اول (منقول در کلام صدرا)
| '''زینون کبیر''' || (به نقل از شهرستانی در الملل و النحل) || بقاء موجودات به تجدد صور و دثور آنها به دثور صورت اول (منقول در کلام صدرا)
|}
|}
== ۷. نتیجه‌گیری (با حفظ ساختار استدلالی) ==
این مقاله با تکیه بر اصولی چون اصالت وجود (<ref>الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة: ج3 ص86</ref>)، تشکیک وجود (<ref>الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة: ج4 ص275</ref>) و قاعده «صدور متجدد از ثابت محال است» (<ref>رسالة في الحدوث (حدوث العالم): ج1 ص45-47</ref>)، به اثبات اصطلاح «حرکت جوهری» می‌پردازد. مهم‌ترین برهان آن، برهان تبعیت اعراض از جوهر است که بر اساس آن، حرکت و تجدد در اعراض، دلیل بر حرکت و تجدد در جوهر موضوع آنهاست (<ref>بدایة الحکمة: ج1 ص128</ref><ref>نهایة الحکمة: ج1 ص207-208</ref>).
مقاله در مقابل اشکالات مشهور منکران حرکت جوهری (از جمله عدم بقای موضوع، لزوم انواع غیر متناهیه بالفعل و عدم تضاد در جوهر)، با تفکیک میان موضوع قریب (طبیعت سیال) و موضوع بعید (ماده با صورة ما) (<ref>بدایة الحکمة: ج1 ص130</ref><ref>نهایة الحکمة: ج1 ص207</ref>)، و نیز با اثبات اینکه مراتب وجود در حرکت جوهری، انواع بالقوه (نه بالفعل) هستند (<ref>الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة: ج3 ص86</ref><ref>رسالة في الحدوث (حدوث العالم): ج1 ص74</ref>)، پاسخ می‌دهد.
در نهایت، مقاله با استناد به آیات قرآن کریم مانند «بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ» (<ref>المشاعر: ج1 ص64</ref>) و «یٰا أَیُّهَا الْإِنْسٰانُ إِنَّكَ كٰادِحٌ إِلىٰ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاٰقِیهِ» (<ref>أسرار الآیات (ملاصدرا): ج1 ص87</ref>) و نیز نقل قول‌هایی از حکمای پیشین مانند مؤلف أثولوجیا (<ref>الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة: ج3 ص111</ref>) و زینون کبیر (<ref>الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة: ج3 ص112</ref>)، نظریه حرکت جوهری را به عنوان حقیقتی پذیرفتنی، مطابق با برهان، قرآن و وجدان، و ضروری برای تبیین صحیح مسائلی چون حدوث زمانی عالم، معاد جسمانی، اتحاد عاقل و معقول و ابطال تناسخ معرفی می‌کند. پذیرش حرکت جوهری نه تنها مستلزم هیچ محذوری نیست، بلکه کلید حل بسیاری از معضلات فلسفی و کلامی بوده و نافی قدمت و دوام فیض الهی نیز نمی‌باشد (<ref>أسرار الآیات (ملاصدرا): ج1 ص73</ref><ref>الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة: ج7 ص300</ref>).


== نمودار «مراتب وجود انسان در حرکت جوهری صعودی» ==
== نمودار «مراتب وجود انسان در حرکت جوهری صعودی» ==
خط ۱۶۲: خط ۱۵۵:
         │
         │
     ┌───┴───┐
     ┌───┴───┐
     │ 🪽 وجود  │  ← ← ←  «فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ»    عقل بالفعل (اتحاد با عقل فعال)   🔥 فعل محض
     │ 🪽 وجود  │  ← ← ←  «فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ»    عقل بالفعل (اتحاد با عقل فعال) فعل محض
     │  عقلی  │            (کشف حجاب، مشاهده ملکوت)        (مرتبه قرب الهی)                (کمال نهایی)
     │  عقلی  │            (کشف حجاب، مشاهده ملکوت)        (مرتبه قرب الهی)                (کمال نهایی)
     └───┬───┘
     └───┬───┘
         │
         │
     ┌───┴───┐
     ┌───┴───┐
     │ 🧠 وجود │  ← ← ←  «ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ»  عقل بالقوه (نفس ناطقه، عقل   ⚡ فعل + قوه
     │وجود │  ← ← ←  «ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ»  عقل بالقوه (نفس ناطقه، عقل   فعل + قوه
     │ انسانی│            (سپس او را به آفرینشی دیگر پدید آوردیم)  هیولانی)                (انسان کامل)
     │ انسانی│            (سپس او را به آفرینشی دیگر پدید آوردیم)  هیولانی)                (انسان کامل)
     └───┬───┘
     └───┬───┘
         │
         │
     ┌───┴───┐
     ┌───┴───┐
     │ 🐾 وجود │  ← ← ←  «ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ»              نفس حیوانی (حس و حرکت ارادی)   🌙 قوه + فعل
     │وجود │  ← ← ←  «ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ»              نفس حیوانی (حس و حرکت ارادی) قوه + فعل
     │ حیوانی│            (سپس از خون بسته)                (مرتبه شهوت و غضب)            (حیوان)
     │ حیوانی│            (سپس از خون بسته)                (مرتبه شهوت و غضب)            (حیوان)
     └───┬───┘
     └───┬───┘
         │
         │
     ┌───┴───┐
     ┌───┴───┐
     │ 🌿 وجود │  ← ← ←  «ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ»              نفس نباتی (تغذیه، نمو، تولید مثل) 🌱 قوه بیشتر
     │وجود │  ← ← ←  «ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ»              نفس نباتی (تغذیه، نمو، تولید مثل) قوه بیشتر
     │ نباتی │            (سپس از چکیده‌ای گوشت‌پاره)      (مرتبه رشد و بالندگی)          (گیاه)
     │ نباتی │            (سپس از چکیده‌ای گوشت‌پاره)      (مرتبه رشد و بالندگی)          (گیاه)
     └───┬───┘
     └───┬───┘
         │
         │
     ┌───┴───┐
     ┌───┴───┐
     │ 🪨 وجود │  ← ← ←  «مِنْ تُرَابٍ»                      صورت جسمانی (ماده و صورت جوهری)   💤 قوه محض
     │وجود │  ← ← ←  «مِنْ تُرَابٍ»                      صورت جسمانی (ماده و صورت جوهری) قوه محض
     │ جمادی │            (از خاک)                          (مرتبه بسیط عنصری)              (نقص)
     │ جمادی │            (از خاک)                          (مرتبه بسیط عنصری)              (نقص)
     └───┬───┘
     └───┬───┘
خط ۲۱۳: خط ۲۰۶:
| style="background:#e8eaf6;" | «فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ» <br> <span style="color:#555;">(ق، ۲۲)</span>
| style="background:#e8eaf6;" | «فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ» <br> <span style="color:#555;">(ق، ۲۲)</span>
| style="background:#e8eaf6;" | عقل بالفعل <br> (اتحاد با عقل فعال)
| style="background:#e8eaf6;" | عقل بالفعل <br> (اتحاد با عقل فعال)
| style="background:#c8e6c9; font-weight:bold;" | 🔥 فعل محض <br> (کمال نهایی)
| style="background:#c8e6c9; font-weight:bold;" | فعل محض <br> (کمال نهایی)
|-
|-
| style="background:#1a237e; color:white; font-weight:bold;" | ۴
| style="background:#1a237e; color:white; font-weight:bold;" | ۴
خط ۲۱۹: خط ۲۱۲:
| style="background:#e8eaf6;" | «ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ» <br> <span style="color:#555;">(مؤمنون، ۱۴)</span>
| style="background:#e8eaf6;" | «ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ» <br> <span style="color:#555;">(مؤمنون، ۱۴)</span>
| style="background:#e8eaf6;" | عقل بالقوه <br> (نفس ناطقه)
| style="background:#e8eaf6;" | عقل بالقوه <br> (نفس ناطقه)
| style="background:#fff9c4; font-weight:bold;" | فعل + قوه
| style="background:#fff9c4; font-weight:bold;" | فعل + قوه
|-
|-
| style="background:#1a237e; color:white; font-weight:bold;" | ۳
| style="background:#1a237e; color:white; font-weight:bold;" | ۳
خط ۲۲۵: خط ۲۱۸:
| style="background:#e8eaf6;" | «ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ» <br> <span style="color:#555;">(حج، ۵)</span>
| style="background:#e8eaf6;" | «ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ» <br> <span style="color:#555;">(حج، ۵)</span>
| style="background:#e8eaf6;" | نفس حیوانی <br> (حس و حرکت)
| style="background:#e8eaf6;" | نفس حیوانی <br> (حس و حرکت)
| style="background:#ffe0b2; font-weight:bold;" | 🌙 قوه + فعل
| style="background:#ffe0b2; font-weight:bold;" | قوه + فعل
|-
|-
| style="background:#1a237e; color:white; font-weight:bold;" | ۲
| style="background:#1a237e; color:white; font-weight:bold;" | ۲
خط ۲۳۱: خط ۲۲۴:
| style="background:#e8eaf6;" | «ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ» <br> <span style="color:#555;">(حج، ۵)</span>
| style="background:#e8eaf6;" | «ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ» <br> <span style="color:#555;">(حج، ۵)</span>
| style="background:#e8eaf6;" | نفس نباتی <br> (تغذیه و نمو)
| style="background:#e8eaf6;" | نفس نباتی <br> (تغذیه و نمو)
| style="background:#dcedc8; font-weight:bold;" | 🌱 قوه بیشتر
| style="background:#dcedc8; font-weight:bold;" | قوه بیشتر
|-
|-
| style="background:#1a237e; color:white; font-weight:bold;" | ۱
| style="background:#1a237e; color:white; font-weight:bold;" | ۱
خط ۲۳۷: خط ۲۳۰:
| style="background:#e8eaf6;" | «مِنْ تُرَابٍ» <br> <span style="color:#555;">(حج، ۵)</span>
| style="background:#e8eaf6;" | «مِنْ تُرَابٍ» <br> <span style="color:#555;">(حج، ۵)</span>
| style="background:#e8eaf6;" | صورت جسمانی <br> (ماده و صورت)
| style="background:#e8eaf6;" | صورت جسمانی <br> (ماده و صورت)
| style="background:#ffcdd2; font-weight:bold;" | 💤 قوه محض (نقص)
| style="background:#ffcdd2; font-weight:bold;" | قوه محض (نقص)
|}
|}