۲۰٬۴۵۲
ویرایش
معاد جسمانی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
| متناظر شرقی = | | متناظر شرقی = | ||
}} | }} | ||
'''معاد جسمانی''' اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]] و [[کلام اسلامی]] به معنای بازگشت بدن مادی انسان در [[قیامت]] به همراه [[نفس]] برای دریافت [[ثواب]] و [[عقاب]] اخروی. این مفهوم در مقابل [[معاد روحانی]] قرار دارد که تنها به بقا و جزای نفس مجرد قائل است. | '''معاد جسمانی''' اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]] و [[کلام اسلامی]] به معنای بازگشت بدن مادی انسان در [[قیامت]] به همراه [[نفس]] برای دریافت [[ثواب]] و [[عقاب]] اخروی. این مفهوم در مقابل [[معاد روحانی]] قرار دارد که تنها به بقا و جزای نفس مجرد قائل است. | ||
<span style="font-size: 12px;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision0" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision0" style="margin-bottom: 20px;"> | |||
<div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 5px solid #0645ad; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #0645ad;">📖 توضیح</span><br><br> | |||
«معاد» در لغت به معنای «بازگشت» و در اصطلاح دینی‑فلسفی به معنای بازگشت انسان به جهانی دیگر پس از مرگ است تا پاداش یا کیفر اعمال دنیوی خود را ببیند. ادیان ابراهیمی (اسلام، مسیحیت، یهود) بر وقوع معاد تأکید دارند. «معاد جسمانی» یعنی انسان با همان بدن مادی – هرچند با ویژگیهای متفاوت – در قیامت حاضر میشود. در مقابل، «معاد روحانی» تنها به بقای روح مجرد و درک لذت/الم به صورت عقلی قائل است. مثال: اگر بگویید «من همان کسی هستم که سی سال پیش بودم، هرچند سلولهای بدنم عوض شده» با معاد جسمانی نزدیکتر است تا اینکه بگویید «فقط خاطرات من باقی است». | |||
</div> | |||
</div> | |||
==جایگاه مسئله== | ==جایگاه مسئله== | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۹: | ||
جمهور [[متکلمان]] و عامه [[فقها]] و [[اهل حدیث]] به معاد جسمانی قائلاند، چه [[روح]] را نزد ایشان جسمی لطیف ساری در بدن چونان آب در گل باشد.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۴</ref><ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۶۹</ref> جمهور فلاسفه تنها به معاد روحانی قائلاند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۳۰</ref><ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۰</ref> جمعی از حکمای متأله و عرفای مسلمان و بسیاری از [[امامیه]] به هر دو معاد قائلاند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۵</ref><ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref> | جمهور [[متکلمان]] و عامه [[فقها]] و [[اهل حدیث]] به معاد جسمانی قائلاند، چه [[روح]] را نزد ایشان جسمی لطیف ساری در بدن چونان آب در گل باشد.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۴</ref><ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۶۹</ref> جمهور فلاسفه تنها به معاد روحانی قائلاند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۳۰</ref><ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۸۰</ref> جمعی از حکمای متأله و عرفای مسلمان و بسیاری از [[امامیه]] به هر دو معاد قائلاند.<ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۵</ref><ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۱۲</ref> | ||
<span style="font-size: 12px;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision1" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision1" style="margin-bottom: 20px;"> | |||
<div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 5px solid #0645ad; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #0645ad;">📖 توضیح</span><br><br> | |||
در اصل وقوع معاد میان همه مسلمانان (و حتی بیشتر فلاسفه) اختلافی نیست؛ اختلاف در «چگونگی» آن است.<br> | |||
• '''متکلمان و فقها''' (بیشتر اهل سنت و بسیاری از امامیه قدیم) روح را جسم لطیف میدانند، ازاینرو معاد را نیز کاملاً جسمانی میپندارند.<br> | |||
• '''فلاسفه مشاء''' (مانند ابنسینا) قائل به معاد روحانی هستند؛ زیرا لذت و درد حقیقی را عقلی و مرتبط با معرفت میدانند.<br> | |||
• '''حکمت متعالیه و عرفا''' (مانند ملاصدرا) به «معادین» (جسمانی و روحانی) باور دارند؛ یعنی انسان هم با روح و هم با بدن (هرچند بدن اخروی با دنیوی متفاوت است) بازمیگردد. | |||
</div> | |||
</div> | |||
==اصول و مبانی اثبات معاد جسمانی در حکمت متعالیه== | ==اصول و مبانی اثبات معاد جسمانی در حکمت متعالیه== | ||
| خط ۵۱: | خط ۷۱: | ||
=== هویت بدن به نفس === | === هویت بدن به نفس === | ||
اثبات معاد جسمانی بر این مبتنی است که هویت و تشخص [[بدن]] به [[نفس]] است نه به جرم، و حقیقت انسان همان نفس است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۹۰</ref> | اثبات معاد جسمانی بر این مبتنی است که هویت و تشخص [[بدن]] به [[نفس]] است نه به جرم، و حقیقت انسان همان نفس است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۹۰</ref> | ||
<span style="font-size: 12px;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision2" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح مبانی</span>]</span> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision2" style="margin-bottom: 20px;"> | |||
<div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 5px solid #0645ad; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #0645ad;">📖 توضیح مبانی</span><br><br> | |||
ملاصدرا برای اثبات عقلی معاد جسمانی از شش اصل بنیادین فلسفه خود بهره میگیرد:<br> | |||
۱. '''اصالت وجود:''' حقیقت هر چیز «وجود» است، نه ماهیت. بنابراین تفاوت میان اشیاء در شدت و ضعف وجود آنهاست، نه در ماهیتهای جدا از هم.<br> | |||
۲. '''تشکیک در وجود:''' وجود مانند نور، درجات شدید و ضعیف دارد (خدا شدیدترین، ماده ضعیفترین). بدن دنیوی مرتبه ضعیف و بدن اخروی مرتبه شدیدتر همان وجود شخصی هستند.<br> | |||
۳. '''حرکت جوهری:''' جوهر اشیاء (حتی نفس و بدن انسان) در حال حرکت و تکامل است. نطفه تدریجاً انسان میشود؛ بدن دنیوی نیز میتواند به بدن اخروی تبدیل شود. مثال: حرکت جنین از نطفه به انسان کامل، یک حرکت جوهری است.<br> | |||
۴. '''تجرد خیال:''' قوه خیال مجرد است و پس از مرگ باقی میماند و «عالم مثال» را میآفریند. بدن اخروی در حقیقت «بدن مثالی» است که عین بدن دنیوی است اما در مرتبهای مجردتر.<br> | |||
۵. '''عینیت تشخص و وجود:''' هر چیزی با وجود خودش شخص میشود. اگر وجود بدن اخروی ادامه وجود بدن دنیوی باشد، شخصیت فرد حفظ میشود.<br> | |||
۶. '''صوریت حقیقت:''' حقیقت اشیاء به «صورت» (ساختار و هویت) آنهاست، نه به «ماده». حتی اگر تمام سلولهای بدن عوض شود، تا صورت انسانی (نفس) باقی است، شخص همان شخص است.<br> | |||
۷. '''هویت بدن به نفس:''' بدن در حقیقت ظهور نفس است. پس وحدت نفس، وحدت شخص و بدن او را تضمین میکند. | |||
</div> | |||
</div> | |||
== اصول سبعه در اثبات حشر اجساد == | == اصول سبعه در اثبات حشر اجساد == | ||
| خط ۷۲: | خط ۱۰۷: | ||
=== اصل هفتم === | === اصل هفتم === | ||
آثار خارجی بر [[تصورات]]، [[اخلاق]] و [[ملکات نفسانی]] مترتب است.<ref>العرشیه، ص۲۴۹</ref> | آثار خارجی بر [[تصورات]]، [[اخلاق]] و [[ملکات نفسانی]] مترتب است.<ref>العرشیه، ص۲۴۹</ref> | ||
<span style="font-size: 12px;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision3" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح اصول سبعه</span>]</span> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision3" style="margin-bottom: 20px;"> | |||
<div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 5px solid #0645ad; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #0645ad;">📖 توضیح اصول سبعه</span><br><br> | |||
ملاصدرا در «العرشیه» هفت اصل را پایه اثبات حشر (جمعآوری همه انسانها در قیامت) قرار میدهد:<br> | |||
• '''اصل اول:''' حقیقت هر چیز به «صورت» آن است. مثال: شما را با «شکل و ساختار انسانیتان» میشناسند، نه با اتمهای بدنتان.<br> | |||
• '''اصل دوم:''' تشخص هر چیز به وجود خاص آن است. دو انسان با ماهیت یکسان، به دلیل وجود جداگانه، شخص متفاوت دارند.<br> | |||
• '''اصل سوم:''' اشتداد و حرکت در هویت جوهری ممکن است. مثال: یک موجود میتواند از ضعف به شدت حرکت کند (نطفه → انسان).<br> | |||
• '''اصل پنجم:''' خیال مجرد است و پس از مرگ باقی میماند و «بدن مثالی» میسازد. مثال: در خواب، جسمی میبینید که مادی نیست اما همه آثار مادی را دارد.<br> | |||
• '''اصل ششم:''' ادراکات انسان از ذات او جدا نمیشوند. شما هر چه دیده و شنیدهاید، با شما به عالم دیگر میرود.<br> | |||
• '''اصل هفتم:''' تصورات و ملکات اخلاقی در آخرت آثار عینی میآفرینند. مثال: کسی که در دنیا به گناه عادت کرده، تصور گناه در آخرت برای او عذاب عینی میشود. | |||
</div> | |||
</div> | |||
== اقامه براهین خمسه بر عینیت بدن اخروی == | == اقامه براهین خمسه بر عینیت بدن اخروی == | ||
| خط ۹۰: | خط ۱۳۹: | ||
=== برهان پنجم === | === برهان پنجم === | ||
ماده در قوام [[صورت]] دخیل نیست. اعتبار در بقای حقیقت هر چیز به صورت اخیر آن است و نفس محفوظ در هر دو بدن، صورت اخیر انسان است.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۷</ref> | ماده در قوام [[صورت]] دخیل نیست. اعتبار در بقای حقیقت هر چیز به صورت اخیر آن است و نفس محفوظ در هر دو بدن، صورت اخیر انسان است.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۷</ref> | ||
<span style="font-size: 12px;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision4" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح براهین خمسه</span>]</span> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision4" style="margin-bottom: 20px;"> | |||
<div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 5px solid #0645ad; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #0645ad;">📖 توضیح براهین خمسه</span><br><br> | |||
ملاصدرا برای اثبات این که «بدن اخروی عین همین بدن دنیوی است، نه چیزی شبیه به آن» پنج برهان میآورد. در اینجا دو نمونه آن را با مثال توضیح میدهیم:<br> | |||
• '''برهان اول (صوریت حقیقت):''' شما را با «صورت انسانیتان» میشناسند. اگر در طول عمر تمام سلولهای بدنتان عوض شود، باز شما همان شمایید. ماده عوض میشود، اما صورت (هویت) باقی است. بدن اخروی نیز همین طور است.<br> | |||
• '''برهان سوم (حرکت اشتدادی):''' حرکت شما از نطفه به انسان، یک حرکت متصل است. نطفه نیستید، ولی همان شمایید که نطفه بودید و رشد کردید. بدن اخروی نیز ادامه همین حرکت است؛ نه یک شروع دوباره. مثال: درخت بلوط از دانه بلوط جدا نیست؛ دانه و درخت دو چیز نیستند، ادامه یک وجودند. | |||
</div> | |||
</div> | |||
== اقوال در کیفیة بدن معاد == | == اقوال در کیفیة بدن معاد == | ||
| خط ۹۷: | خط ۱۵۶: | ||
صدرالمتألهین بدن معاد را عین بدن شخصی دنیوی میداند نه بدنی مماثل، خواه عنصری باشد خواه مثالی.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۹</ref><ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۶</ref> | صدرالمتألهین بدن معاد را عین بدن شخصی دنیوی میداند نه بدنی مماثل، خواه عنصری باشد خواه مثالی.<ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۳۹</ref><ref>المبدأ و المعاد، ص۳۷۶</ref> | ||
<span style="font-size: 12px;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision5" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision5" style="margin-bottom: 20px;"> | |||
<div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 5px solid #0645ad; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #0645ad;">📖 توضیح</span><br><br> | |||
در میان قائلان به معاد جسمانی، دو بحث وجود دارد:<br> | |||
۱. «آیا بدن اخروی عین بدن دنیوی است یا مانند آن؟» ملاصدرا «عین» را قبول دارد، نه «مثل». مثال: اگر کسی بگوید «اتومبیل شما مثل اتومبیل من است» یعنی دو چیز جدا؛ اما اگر بگوید «اتومبیل شما همان اتومبیل دیروز شماست» یعنی عینیت.<br> | |||
۲. «آیا تکتک اعضاء باید عیناً برگردد یا فقط کلیت بدن؟» مشهور میگویند لازم نیست تکتک اعضاء عیناً بازگردد. حتی روایت داریم که اهل بهشت «جرد مرد» هستند (بیمو و بیریش) – یعنی شکل ظاهری تغییر میکند اما شخصیت حفظ میشود. | |||
</div> | |||
</div> | |||
== شبهات و پاسخها == | == شبهات و پاسخها == | ||
| خط ۱۳۴: | خط ۲۰۳: | ||
پاسخ آنکه غرض در معاد، [[نیل جزا]] و [[ظهور صدق انبیاء]] است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۱</ref> | پاسخ آنکه غرض در معاد، [[نیل جزا]] و [[ظهور صدق انبیاء]] است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۱</ref> | ||
<span style="font-size: 12px;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision6" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح شبهات و پاسخها</span>]</span> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision6" style="margin-bottom: 20px;"> | |||
<div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 5px solid #0645ad; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #0645ad;">📖 توضیح شبهات و پاسخها</span><br><br> | |||
مهمترین شبهات منکران معاد جسمانی و پاسخ آنها:<br> | |||
• '''شبهه آکل و مأکول:''' اگر مسلمانی گوشت انسان دیگری را بخورد، آن اجزاء در بدن او جذب میشود. در قیامت، این اجزاء به کدام بدن تعلق میگیرد؟ اگر به بدن آکل برگردد، بدن مأکول ناقص میماند و اگر به بدن مأکول برگردد، بدن آکل ناقص میشود. پاسخ ملاصدرا: تشخص انسان به نفس اوست، نه به اجزاء مادی. هر یک از این دو انسان، نفس جداگانه دارند و اجزاء توسط نفس جذب و تعیین میشوند.<br> | |||
• '''شبهه عدم وفای زمین:''' پاسخ: اجسام اخروی، ازدحام و تصادم ندارند. مانند نور و صوت که در فضا مزاحم یکدیگر نمیشوند. همچنین «زمین محشوره» به گونهای دیگر آفریده میشود که همه را در خود جای دهد.<br> | |||
• '''شبهه لزوم تناسخ:''' تناسخ یعنی نفس به بدنی بیگانه (مثلاً انسان به حیوان) برود، اما در معاد نفس به همان بدن اول (در مرتبهای شدیدتر) بازمیگردد.<br> | |||
• '''شبهه اعاده معدوم:''' مثال: شما دیروز با لباس آبی بودید و امروز با لباس قرمز. لباس قرمز «اعاده معدوم» نیست؛ حالتی جدید برای یک «امر باقی» (شما) است. معاد نیز احوال جدیدی برای نفس باقی است.<br> | |||
• '''شبهه لغویت و عبث:''' پاسخ: غرض معاد، اجرای عدالت و پاداش/کیفر است که برای بنده حکیمانه و برای خدا کمالدهنده (نه نقصآور) است. | |||
</div> | |||
</div> | |||
== نسبت معاد جسمانی با تناسخ == | == نسبت معاد جسمانی با تناسخ == | ||
| خط ۱۳۹: | خط ۲۲۱: | ||
[[غزالی]] قائل به بازگشت روح به بدنی غیر از بدن اول بدون بازگشت اجزاء بوده و آن را تناسخ نامیده ولی تجویز شرعی آن را ادعا کرده است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۰</ref><ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۷۴</ref> [[صدرالمتألهین]] این قول را مخالف عقل و شرع دانسته و آن را غیرمغایر با تناسخ ندانسته است.<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۷۴</ref> | [[غزالی]] قائل به بازگشت روح به بدنی غیر از بدن اول بدون بازگشت اجزاء بوده و آن را تناسخ نامیده ولی تجویز شرعی آن را ادعا کرده است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۰</ref><ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۷۴</ref> [[صدرالمتألهین]] این قول را مخالف عقل و شرع دانسته و آن را غیرمغایر با تناسخ ندانسته است.<ref>الشواهد الربوبیه، ج۱، ص۲۷۴</ref> | ||
<span style="font-size: 12px;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision7" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision7" style="margin-bottom: 20px;"> | |||
<div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 5px solid #0645ad; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #0645ad;">📖 توضیح</span><br><br> | |||
«تناسخ» یعنی نفس پس از مرگ به بدنی جدید و کاملاً بیگانه (حتی گاهی حیوان) منتقل شود. ملاصدرا این عقیده را باطل میداند.<br> | |||
اما معاد جسمانی غیر از تناسخ است؛ زیرا نفس به همان بدنی بازمیگردد که در دنیا با آن مرتبط بود – فقط آن بدن به مرتبه شدیدتری از وجود منتقل شده است. مثال: شما در کودکی، جوانی و پیری یک شخص هستید، نه سه شخص جداگانه. تفاوت بدن کودک و پیر، «تناسخ» نیست، «حرکت جوهری» است.<br> | |||
غزالی گفته بود روح به بدنی غیر از بدن اول برمیگردد اما چون شارع به آن «معاد» گفته، تناسخ محسوب نمیشود! ملاصدرا این سخن را نادرست میداند. | |||
</div> | |||
</div> | |||
== معاد جسمانی در قرآن و روایات == | == معاد جسمانی در قرآن و روایات == | ||
| خط ۱۴۶: | خط ۲۳۸: | ||
حمل آیات صریح در حشر جسمانی بر روحانیات مستلزم آن است که هادی خلق و داعی ایشان به حق، مقرر اکاذیب باشد.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۳</ref> | حمل آیات صریح در حشر جسمانی بر روحانیات مستلزم آن است که هادی خلق و داعی ایشان به حق، مقرر اکاذیب باشد.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۳</ref> | ||
<span style="font-size: 12px;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision8" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision8" style="margin-bottom: 20px;"> | |||
<div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 5px solid #0645ad; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #0645ad;">📖 توضیح</span><br><br> | |||
قرآن کریم آیات روشنی بر معاد جسمانی دارد:<br> | |||
• «آیا گمان کردید شما را بیهوده آفریدهایم و به سوی ما بازنمیگردید؟» (مؤمنون، ۱۱۵)<br> | |||
• کسی گفت: «چه کسی این استخوانهای پوسیده را زنده میکند؟» (یس، ۷۸) – این سؤال ناظر به بدن مادی است.<br> | |||
• «بگو: سنگ باشید یا آهن...» (اسراء، ۵۰) – یعنی حتی اگر به سختترین مواد تبدیل شوید، خدا شما را بازمیگرداند.<br> | |||
فخر رازی، متکلم و مفسر بزرگ اشعری، نیز از همین آیات بر معاد جسمانی استدلال کرده است.<br> | |||
ملاصدرا تأکید میکند که اگر کسی این آیات را بر معاد روحانی تأویل کند (یعنی بگوید منظور، روح است نه بدن)، در حقیقت پیامبران را متهم به گمراهی مردم کرده است؛ زیرا مردم از این آیات، معاد جسمانی میفهمیدند. | |||
</div> | |||
</div> | |||
== موضع ابن سینا == | == موضع ابن سینا == | ||
[[ابن سینا]] منکر معاد جسمانی نبوده اما به برهان آن را اثبات نکرده است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۳</ref><ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۰۸</ref> وی در [[الشفاء]] تصریح کرده که به معاد جسمانی راهی جز از طریق شریعت و تصدیق نبوّت نیست.<ref>الشفاء، ص۴۲۳</ref> و نیز اعتراف کرده است که از اثبات معاد جسمانی عاجز است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۷۹</ref> | [[ابن سینا]] منکر معاد جسمانی نبوده اما به برهان آن را اثبات نکرده است.<ref>المبدأ و المعاد، ص۴۰۳</ref><ref>شرح المنظومه (فلسفه)، ج۵، ص۳۰۸</ref> وی در [[الشفاء]] تصریح کرده که به معاد جسمانی راهی جز از طریق شریعت و تصدیق نبوّت نیست.<ref>الشفاء، ص۴۲۳</ref> و نیز اعتراف کرده است که از اثبات معاد جسمانی عاجز است.<ref>الأسفار الأربعه، ج۹، ص۱۷۹</ref> | ||
<span style="font-size: 12px;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision9" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision9" style="margin-bottom: 20px;"> | |||
<div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 5px solid #0645ad; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #0645ad;">📖 توضیح</span><br><br> | |||
ابنسینا (شیخالرئیس) معاد جسمانی را انکار نمیکرد، اما از اثبات عقلی آن عاجز بود. او میگفت:<br> | |||
«ما فقط از راه شریعت و ایمان به پیامبر میتوانیم معاد جسمانی را بپذیریم، نه از راه فلسفه و برهان».<br> | |||
چرا عاجز بود؟ چون او حرکت جوهری را انکار میکرد و تشکیک در وجود را نیز نپذیرفته بود. بدون این دو اصل، تبیین چگونگی بازگشت بدن مادی در قیامت عملاً غیرممکن است. ملاصدرا با پایهریزی حرکت جوهری و تشکیک در وجود، توانست برای اولین بار معاد جسمانی را به طور عقلی اثبات کند. | |||
</div> | |||
</div> | |||
== سرّ معاد جسمانی == | == سرّ معاد جسمانی == | ||
| خط ۱۵۴: | خط ۲۶۹: | ||
برخی نیز سرّ معاد و حشر اجساد را اشتداد [[صور خیالی]] و قوت آنها پس از مرگ دانستهاند.<ref>العرشیه، ص۲۳۸</ref> | برخی نیز سرّ معاد و حشر اجساد را اشتداد [[صور خیالی]] و قوت آنها پس از مرگ دانستهاند.<ref>العرشیه، ص۲۳۸</ref> | ||
<span style="font-size: 12px;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision10" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision10" style="margin-bottom: 20px;"> | |||
<div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 5px solid #0645ad; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #0645ad;">📖 توضیح</span><br><br> | |||
«سرّ معاد جسمانی» یعنی راز و رمز اینکه چرا معاد باید جسمانی باشد:<br> | |||
• انسان دارای دو نوع طبیعت است: «طبیعت مطیعه» (که تحت اراده و تکامل اوست) و «طبیعت عنصری مقهور» (که جسم خاکی و فانی اوست). در آخرت، طبیعت مطیعه باقی میماند و به شکل بدنی لطیف و پایدار ظاهر میشود.<br> | |||
• از نظر دیگر، صور خیالی انسان که در طول عمر ساخته، پس از مرگ چنان اشتداد مییابند که عینیت خارجی پیدا میکنند. مثال: کسی که همیشه به فکر باغ و بهشت بوده، صور خیالی او پس از مرگ بهشتی عینی میشود؛ کسی که همیشه در فکر آتش و عذاب بوده، صور خیالی او جهنم عینی میگردد. | |||
</div> | |||
</div> | |||
==پانویس == | ==پانویس == | ||