۲۰٬۵۵۰
ویرایش
سوره توحید: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۸: | خط ۳۸: | ||
</blockquote> | </blockquote> | ||
'''سوره اخلاص''' (به معنی خالص گردانیدن، بیریا و پاک شدن) از [[سوره|سورههای]] [[قرآن]] است. | |||
== | == مفهوم کلی سوره == | ||
توحید ذات و صفات؛ خدا مطلوب و مقصود نهایی است.<ref>همان، ص ۳۹۱</ref> | |||
== | == اسامی سوره == | ||
اخلاص، قل هو الله احد، اساس، توحید، نسبة الرب، صمد، نور، مانعه، نجات، ولایت، تفريد، تجرید، محضر؛ مقشقشه، معرفت، منفّره، برائت، امان، مذکره، معوذه، جمال.<ref>التحریر و التنویر، ج۳۰، ص ۵۳۳</ref> | |||
=== | === علت نامگذاری === | ||
«سوره اخلاص» به خاطر اینکه این اسم مختصر توانسته است معانی این سوره را در خود جمع کند به این نام مشهور شده است. زیرا که این سوره کیفیت عبادت خالصانه خدا را به مردم یاد میدهد. | |||
در | |||
«سوره قل هو الله احد» به خاطر شروع سوره با این عبارت به این نام مشهور شده است و در لسان روایات هم از این نام استفاده شده است. | |||
«سوره اساس» به خاطر اشتمال این سوره به توحید الهی که اساس اسلام است. | |||
«سوره توحید»؛ به جهت اینکه اثبات وحدانیت خدا در این سوره آمده است. | |||
«سوره نسبة الرب»؛ زيرا که این سوره در جواب مشرکین که از حسب و نسب خدا سؤال کرده بودند نازل شده است. | |||
«سوره صمد»؛ به خاطر وجود این لفظ که از اسماء و صفات الهی میباشد در آیه دوم این سوره به این نام مشهور شده است. این صفت الهی غیر از این سوره در هیچ جای دیگر قرآن نیامده است. | |||
«سوره نور»؛ به خاطر اینکه روایت شده است که این سوره نور قرآن است. | |||
«سوره مانعه»؛ به خاطر اینکه روایت شده است که این سوره مانع از عذاب قبر و آتش است. | |||
«سوره نجات»؛ به خاطر اینکه این سوره از کفر در دنیا و از آتش در آخرت نجاتدهنده است. | |||
«سوره ولایت»؛ به خاطر اینکه هر کسی خدا را به وحدانیت شناخت او از اولیای مؤمن خداست و غیر خدا را ولی خود قرار نمیدهد. | |||
== | «سوره تفريد» و «سوره تجريد»؛ زيرا که در این سوره فقط به صفات سلبی خداوند که صفات جلال هستند اشاره شده است. | ||
<references /> | |||
«سوره محضر»؛ به خاطر اینکه ملائکه در هنگام قرائت آن حضور پیدا میکنند. | |||
«سوره مقشقشه»؛ برای آنکه تالی و خواننده خود را از شرک و نفاق دور مینماید. | |||
«سوره معرفت»؛ به خاطر اینکه این سوره دارای معارفی از صفات الهی هست که معرفت خدا جز به آنها حاصل نمیشود. | |||
«سوره منفّره»؛ به خاطر اینکه شیطان در زمان قرائت آن متنفر میشود. | |||
«سوره برائت»؛ به خاطر اینکه فرد را از شرک دور میکند. | |||
«سوره امان»؛ زيرا کسی که به محتوای آن اعتقاد دارد از عذاب در امان است. | |||
«سوره مذکره»؛ زيرا که این سوره تذکر دهنده توحید خالصی است که در فطرت هر انسانی به ودیعه گذاشته شده است. | |||
«سوره معوّذه»؛ بخاطر سخن پیامبر(ص) به عثمان بن مظعون، در حالیکه او بیمار بود او را به سوره اخلاص و دو سوره بعد آن تعویذ کرد و به او گفت به آن تعوذ کن. | |||
«سوره جمال»؛ به خاطر اینکه اصول صفات الهی در این سوره جمع شده است که اجمل و اکمل صفات هستند.<ref>التحریر و التنویر، ج۳۰، ص ۵۳۴-۵۳۳</ref> | |||
== تعداد آیات == | |||
سوره اخلاص چهار آیه دارد.<ref>الکشف و البیان، ج۱۰، ص ۳۳۰</ref> | |||
== تعداد کلمات == | |||
سوره اخلاص پانزده کلمه دارد.<ref>همان</ref> (لازم به ذکر است اقوال در تعداد کلمات سورههای قرآن مختلف است) | |||
== تعداد حروف == | |||
سوره اخلاص چهلوهفت حرف دارد.<ref>همان</ref> (لازم به ذکر است اقوال در تعداد حروف سورههای قرآن مختلف است) | |||
== اهداف و آموزهها == | |||
هدف اصلی سوره اخلاص روشن ساختن ابعاد توحید است.<ref>تفسیر قرآن مهر، ج۲۲، ص ۳۹۲</ref> | |||
== محتوا و موضوعات == | |||
سوره اخلاص چنانکه از نامش پیدا است (سوره اخلاص و سوره توحید) از توحید پروردگار، و یگانگی او سخن میگوید، و در چهار آیه کوتاه چنان توصیفی از یگانگی خداوند کرده که نیاز به اضافه ندارد.<ref>تفسیر نمونه، ج۲۷، ص ۴۲۸</ref> | |||
== فضائل، خواص و ثواب قرائت == | |||
در حدیث ابیبنکعب است که هر کس آن را قرائت کند مثل آن است که یک سوم قرآن را خوانده و به او به عدد هر کس که به خدا و ملائکه و کتب سماوی و پیامبران خدا و روز قیامت ایمان آورده، ده حسنه اجر و ثواب داده میشود. | |||
از ابیدرداء از پیغمبر صلیاللهعلیهوآله روایت شده که فرمود: «آیا عاجز است کسی از شما که یک سوم قرآن را در شب بخواند؟ گفتم یا رسول الله کیست که بتواند این کار را بکند؟ فرمود: بخوانید «قل هو الله» را». | |||
از انس از پیغمبر صلیاللهعلیهوآله روایت شده که فرمود: «هر کس یک بار «قل هو الله احد» بخواند به او برکت داده شود و اگر دوبار بخواند به او و خاندان او برکت داده شود، و اگر سه بار بخواند به او و خاندانش و تمام همسایگان او برکت داده شود، پس اگر دوازده مرتبه بخواند، برای او دوازده قصر در بهشت بنا شود، پس نگهبانان بهشت گویند برویم تا قصر برادرمان را تماشا کنیم، پس اگر صد مرتبه آن را بخواند گناه بیستوپنج سال او بخشیده شود البته غیر از گناه خون و مال (حق الناس) پس اگر چهار صد مرتبه بخواند گناه چهار صد سال او آمرزیده شود، و اگر هزار مرتبه بخواند نمیرد مگر آنکه جای خود را در بهشت ببیند یا دیگری مکان او را دیده و برای او بگوید». | |||
از سهلبنسعد ساعدی روایت شده که گفت: مردی شرفیاب حضور پیامبر صلیاللهعلیهوآله شده و به آن حضرت از فقر و تنگی معاش شکایت نمود، پس پیغمبر صلیاللهعلیهوآله فرمود: هر گاه داخل منزلت شدی اگر کسی در خانه بود سلام کن، و اگر کسی هم در خانهات نبود سلام کن و یک مرتبه «قل هو الله احد» را بخوان. پس آن مرد به این دستور عمل کرد و خداوند روزی فراوان به او مرحمت کرد تا به همسایگانش احسان نمود. | |||
سکونی از امام صادق علیهالسلام روایت کرده که رسول خدا صلیاللهعلیهوآله بر جنازه سعدبنمعاذ نماز خواند و چون از نمازش فارغ شد فرمود: «هفتاد هزار فرشته که در میان آنها جبرئیل بود آمدند و بر سعد نماز خواندند، به جبرئیل گفتم سعد به واسطه چه عملی مستحق نماز شما شد؟ گفت به خاطر اینکه «قل هو الله احد» را میخواند؛ در حال نشسته و ایستاده و سواره و پیاده و در رفتن و برگشتن». (و خلاصه در هر حال). | |||
منصوربنحازم از امام صادق علیهالسلام روایت کرده که فرمود: «کسی که یک روز از او بگذرد و در نمازهای پنجگانه واجبش سوره «قل هو الله احد» را نخواند به او گفته میشود: بنده خدا! تو از نمازگزاران نیستی». | |||
ابوبکر حضرمی از آن حضرت روایت نموده که فرمود: «کسی که ایمان به خدا و روز قیامت داشته باشد، پس نباید بعد از هر نماز واجبی «قل هو الله احد» را ترک کند، و به درستی که کسی که «قل هو الله احد» را بعد از هر نماز واجب بخواند برای او خیر دنیا و آخرت جمع شده و خدا او و پدر و مادرش و فرزندانش را بیامرزد». | |||
عبداللهبنحجر گوید: شنیدم که امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرمود: «کسی که یازده مرتبه بعد از نماز صبح «قل هو الله احد» بخواند در این روز گناهی مرتکب نشود و بینی شیطان را به خاک بساید». | |||
ابراهیمبنمهزم از کسی که از موسیبنجعفر علیهالسلام شنیده بود روایت نموده که میفرمود: «کسی که «قل هو الله احد» را میان خود و هر جبار و ستمکاری مقدم بدارد خدا شر وی را از او منع میکند، و آن را از جلوی او و از پشت سرش و از راست و چپش بخواند، پس هر گاه این کار را کرد خدا روزی کند خیر او را و منع نماید از او شر او را، و فرمود هر گاه از کاری ترسید صد آیه از هر کجا که خواستی از قرآن بخوان آن گاه بگو سه مرتبه «اللهم اكشف عنّی البلاء»». | |||
عیسیبنعبدالله از پدرش از جدش از علی علیهالسلام روایت کرده که گفت: «رسول خدا صلیاللهعلیهوآله فرمود: کسی که صد مرتبه «قل هو الله احد» در موقع خواب بخواند خدا گناه پنجاه سال او را میآمرزد».<ref>ترجمه تفسیر مجمعالبیان، ج۲۷، ص ۳۵۶</ref> | |||
== محل نزول == | |||
سوره اخلاص مکی و بعضی گفتهاند مدنی است.<ref>همان</ref> | |||
== زمان نزول == | |||
تاریخ نزول سوره اخلاص در ما بین ابتدای وحی و هجرت مسلمین به حبشه است و بعد از سوره ناس نازل شده است.<ref>حجةالتفاسیر و بلاغالإکسیر، مقدمهاول، ص ۳۸</ref> | |||
== فضای نزول == | |||
از امام صادق علیهالسلام چنین نقل شده: یهود از رسول الله صلیاللهعلیهوآله تقاضا کردند خداوند را برای آنها توصیف کند، پیغمبر صلیاللهعلیهوآله سه روز سکوت کرد و پاسخی نگفت، تا این سوره نازل شد و پاسخ آنها را بیان کرد. | |||
در بعضی از روایات آمده که این سؤالکننده عبداللهبنصوریا یکی از سران معروف یهود بود، و در روایت دیگری آمده که عبداللهبنسلام چنین سؤالی را از پیغمبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در مکه کرد، سپس ایمان آورد، و ایمان خود را هم چنان مکتوم میداشت. و در روایات دیگری آمده است که مشرکان مکه چنین سؤالی را کردهاند<ref>المیزان، جلد ۲۰، ص ۵۴۶</ref> و در بعضی از روایات نیز آمده که سؤالکنندگان گروهی از مسیحیان نجران بودند. | |||
در میان این روایات تضادی وجود ندارد زیرا ممکن است این سؤال از ناحیه همه آنها مطرح شده باشد و این خود دلیلی است بر عظمت فوقالعاده این سوره که پاسخگوی سؤالات افراد و اقوام مختلف است.<ref>تفسیر نمونه، ج۲۷، ص ۴۲۸</ref> | |||
== ترتیب در مصحف == | |||
سوره اخلاص صد و دوازدهمین سوره در چینش کنونی قرآن به شمار میآید.<ref>تفسیر قرآن مهر، ج۲۲، ص ۳۹۱</ref> | |||
== ترتیب بر اساس نزول == | |||
سوره اخلاص بیستودومین سوره در ترتیب نزول میباشد و بعد از سوره ناس نازل شده است.<ref>التمهید فی علوم القرآن، ج۱، ص ۱۳۵</ref> (لازم به ذکر است اقوال در ترتیب نزول سورههای قرآن مختلف است) | |||
== ارتباط با سوره قبلی == | |||
چون خداوند سبحان در سوره مسد دشمنان اهل توحید را مذمت کرد، در سوره اخلاص توحید را بیان کرد.<ref>ترجمه تفسیر مجمعالبیان، ج۲۷، ص ۳۵۸</ref> | |||
== ویژگی == | |||
سوره اخلاص را «شناسنامه خدا» دانستهاند؛ یعنی در این سوره خدا را با نام معرفی میکند و نسب او را مشخص میسازد که پدر و مادر و فرزندی ندارد و در جملاتی کوتاه، خدا را نسبتاً به صورت کامل معرفی میکند.<ref>تفسیر قرآن مهر، ج۲۲، ص ۳۹۳</ref> | |||
سوره اخلاص از سور مفصلات میباشد.<ref>التمهید فی علوم القرآن، ج۱، ص۳۱۳</ref> ابن قتیبه میگوید: «مفصلات سورههای کوچکی هستند که بعد از سور مثانی آمدهاند. اینکه چرا این سورهها را مفصل نامیدهاند به خاطر کوتاه بودن آنها و اینکه بسیار به واسطه «بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ» از یکدیگر جدا شدهاند.»<ref>جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص ۳۴</ref> | |||
روایتی است که از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده که فرمود: «خداوند هفت سوره طوال را به جای تورات و سورههای مئین را به جای انجیل و سورههای مثانی را به جای زبور به من داد، و پروردگارم مرا با دادن سورههای مفصّل فزونی بخشید.»<ref>همان</ref> | |||
== پانویسها == | |||
<references/> | |||
== منابع == | == منابع == | ||
؟؟؟ | |||
== پیوند به بیرون == | == پیوند به بیرون == | ||