اختلاف الحديث: تفاوت میان نسخه‌ها

''' اختلاف الحديث'''، تألیف [[شافعی، محمد بن ادریس|محمد بن ادریس شافعی]] (150-204ق)، از جمله متون اولیه‌ای است که در موضوع اختلاف روایات و چاره‌اندیشی برای آن به رشته تحریر درآمده است. کتاب به روایت ربیع بن سلیمان مرادی (متوفی 270ق) است. عامر احمد حیدر کتاب را مورد تحقیق و بررسی قرار داده است.

محقق کتاب در مقدمه ابتدا از ناسخ و منسوخ سخن گفته و سپس به اهمیت علم اختلاف الحدیث و نیاز همه دانشمندان اسلامی به آن اشاره کرده است. در این دانش دانسته می‌شود که چگونه می‌توان میان دو حدیث که در ظاهر باهم متضادند، جمع نمود یا یکی را بر دیگری ترجیح داد. شافعی اولین نویسنده‌ای است که در این زمینه قلم زده، ولی بنای بر استیفای سخن نداشته و به اجمال بسنده کرده است و در کتاب «الأم» در این رابطه سخن گفته است<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ص5، 7</ref>‏.

محقق در ادامه به ذکر شرح حال شافعی و اساتید و شاگردان و جایگاه علمی و تألیفات او پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص9-28</ref>‏. سپس به شرح حال ربیع بن سلیمان مرادی پرداخته و از توجه شافعی و سخن وی درباره او که: «ما خدمني أحد قط ما خدمني الربيع بن سليمان»، سخن گفته است. ربیع آخرین کسی بوده که در مصر از شافعی روایت کرده است<ref>ر.ک: همان، ص‌29-30</ref>‏.

کتاب «اختلاف الحديث» یا «مختلف الحديث» شافعی، اولین کتابی است که در این علم نوشته شده است. شافعی در این کتاب ابتدا در ضمن مقدمه‌ای جایگاه سنت و ارتباط آن با قرآن کریم و جایگاهش به‌عنوان دومین منبع تشریع اسلامی را متذکر شده است<ref>ر.ک: القصاب، حسن، ص333</ref>‏.

شافعی بسیاری از احادیث اختلافی را متذکر شده و به توفیق و رفع تعارض بین آنها از راه جمع یا نسخ یا ترجیح اقدام کرده است. ازآنجاکه او دانشمندی محدث و فقیه و اصولی است، در برخورد با مسئله اختلاف حدیث نیز از شیوه علمی که مشتمل بر قواعد عمومی در علوم حدیث و اصول فقه است بهره برده است و علمای پس از او نیز از همین روش او استفاده کرده‌اند<ref>ر.ک: همان</ref>‏.