سفینه مراثی‌ها و نوحه‌ها: تفاوت میان نسخه‌ها

'''سفینه مراثی‌ها و نوحه‌ها''' گردآوری علی آل داود، مجموعه‌ای است از مرثیه‌ها و نوحه‌های ابوالحسن یغمای جندقی، شاعر نامدار عصر قاجار، همراه با آثار یازده تن از فرزندان و فرزندزادگان او. این کتاب که توسط پژوهشکده علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منتشر شده، نشان‌دهنده سنت دیرین مرثیه‌سرایی در خاندان یغما و پیوند عمیق ادبیات فارسی با باورهای مذهبی شیعی است.

«سفینه مراثی‌ها و نوحه‌ها» مجموعه‌ای ارزشمند از سروده‌های مذهبی خاندان یغماست که به کوشش علی آل داود گردآوری و منتشر شده است. ابوالحسن یغمای جندقی (۱۲۳۶-۱۲۸۷ق) از شاعران برجسته عصر قاجار و از پیشگامان مرثیه‌سرایی در این دوره به شمار می‌رود. او افزون بر سرودن مرثیه‌های متعدد، مبتکر نوعی شعر در مرثیه به نام «نوحه سینه‌زنی» است. در این شیوه، گروهی با سینه‌زدن، بیت ترجیع نوحه را با آواز تکرار می‌کنند و فضایی حماسی و عاطفی پدید می‌آورند.

ادب و ادبیات در میان شیعیان از آغاز مرتبتی بلند داشته است. شاید مهارت و توانمندی امام علی(ع) در شعر و ادب و فصاحت و بلاغت کم‌نظیر او در سخنوری، در بالندگی شعر و ادب شیعی مؤثر بوده است. اما بی‌گمان ستیزه‌ها و جدال‌های سیاسی و شورش‌گری‌های انقلابی شیعیان در عصر اموی و عباسی در گسترش و توسعۀ ادب شیعه به ویژه در حوزۀ شعر و شاعری نقش مهمی ایفا کرده است. به ویژه پس از حادثۀ عاشورا در کربلا و شهادت مظلومانۀ امام حسین(ع) و شماری از خاندان پیامبر، روح حماسی شیعه در قالب نثر و نظم پرشور تجلی پیدا کرد.

با وجود آنکه مشهورترین شاعران دورۀ قاجار از جمله قاآنی، وصال شیرازی و فرزندان او، سروده‌های متعددی در مرثیه دارند، باید گفت برجسته‌ترین سرایندۀ مرثیه‌سرای این روزگار، ابوالحسن یغمای جندقی است. مرثیه‌های او شهرت فراوان یافته و به ویژه در مناطق کویری و مرکزی ایران هنوز هم پای منابر خوانده می‌شود. پس از یغما، سه تن از فرزندان او که هر یک شاعرانی برجسته بودند، به تقلید از او هم در زمینۀ مرثیه و هم سرودن نوحۀ سینه‌زنی ابیات و منظومه‌های زیادی سرودند. بدین ترتیب سرودن مرثیه و نوحه در خاندان یغما به صورت یک سنت دیرین درآمد. نوه‌ها و نبیره‌ها و سایر منسوبان این خاندان یا فرزندزادگان دختری او هر یک به تناسب ذوق و تبحر خود در این زمینه طبع‌آزمایی کرده‌اند.

در فصل نخست کتاب، به معرفی ابوالحسن یغمای جندقی پرداخته شده است. یغما که از شاعران توانمند عصر ناصری بود، در انواع قالب‌های شعری از جمله قصیده، غزل، قطعه و مثنوی طبع‌آزمایی کرده، اما شهرت اصلی او به سبب مرثیه‌های پرشور و تأثیرگذار اوست. نوحه‌های سینه‌زنی او که با ساختاری خاص و بیت‌های ترجیع‌دار سروده شده، از نوآوری‌های او در عرصه شعر مذهبی به شمار می‌رود.