دانای یمگان (مروری بر زندگانی و آثار ناصرخسرو قبادیانی): تفاوت میان نسخه‌ها

'''دانای یمگان: مروری بر زندگانی و آثار ناصرخسرو قبادیانی''' تألیف مرتضی نادری؛ کتابی است که به بررسی زندگی، آثار، اندیشه‌ها و باورهای ناصرخسرو قبادیانی، شاعر، فیلسوف و متفکر برجستۀ ایرانی قرن پنجم هجری می‌پردازد.

این کتاب مشتمل بر سه بخش اصلی است: زندگینامۀ ناصرخسرو، آثار ناصرخسرو، و نگاهی به تعالیم و آموزه‌های ناصرخسرو.

کتاب «دانای یمگان» نوشته مرتضی نادری، به زندگی و آثار ناصرخسرو قبادیانی اختصاص دارد. ناصر فرزند خسرو در سال ۳۹۴ هجری در روستای قبادیان، از نواحی بلخ و در کنار یکی از شاخه‌های رود جیحون، در خانواده‌ای محتشم که ظاهراً مشاغل دیوانی داشتند، زاده شد. او خود دربارۀ تاریخ تولدش سروده است: «بگذشت ز هجرت پس سیصد و نود و چار / بنهاد مرا مادر بر مرکز اغبر».

ناصرخسرو در میان دانشمندان و ادیبان و شاعران پارسی، ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد که او را از دیگران ممتاز می‌کند. او که روزگاری در دربار شاهان به شغل دبیری اشتغال داشت و در مدح آنان شعر می‌سرود و ایام خویش را به خوش‌گذرانی و باده‌گساری می‌گذراند، به سبب چالش‌های فکری دگرگون شد و از دربار گریخت و راه جدیدی در پیش گرفت. وی در پی این دگرگونی، برای یافتن و به اختیار برگزیدن، راه سفری دراز در پیش گرفت و سرانجام مذهب و اعتقاد خویش را تغییر داد و روشی نو در زندگی پیشه کرد و پس از اینها به زادگاهش خراسان بازگشت.

ناصرخسرو در این حال دیگر دبیری نبود که در مجالس شاهان و وزیران به سر برد؛ بلکه مبلّغ آیین و روشی دیگر برای زیستن بود. حاکمان و عالمان خراسان، پیام تازۀ او را ناپسند شمردند و تبلیغ آن را روا نداشتند و در برابر وی ایستادند و او را به سرزمینی دور از خراسان راندند؛ اما وی بیکار ننشست و با نگارش کتاب و سرودن شعر، مذهب و آیین برگزیده‌اش را تبلیغ کرد و به همگان شناساند.

این تحولات و دگرگونی‌ها و برگزیدن مذهب و آیین نو و استقامت بر آن و تحمل سختی دوری از زادگاه و خویشان، شخصیت ناصرخسرو را از بسیاری از ادیبان و شاعران دیگر متمایز می‌کند. نویسنده در این کتاب کوشیده است تا ضمن ارائه شرح حال کوتاهی از ناصرخسرو، آموزه‌ها، اندیشه‌ها و باورهای وی را به اختصار از میان آثار او بیرون آورد و همۀ تلاشش بر این بوده که آنچه می‌گوید مستند به اقوال ناصر باشد.

در بخش زندگینامه، به موضوعاتی چون زادگاه و تحصیلات ناصرخسرو، سفر او و سفرنامه‌اش، گرویدن وی به مذهب اسماعیلی، اسماعیلیان و فاطمیان، تأویل‌گرایی ناصرخسرو، تبلیغ اسماعیلیه و زندانی شدنش در یمگان پرداخته شده است. در بخش آثار، نگاهی به برخی از آثار منثور او مانند زادالمسافرین، خوان‌الاخوان و وجه دین، و نیز شعر ناصرخسرو (از جمله اهل بیت پیامبر، احادیث معصومان و حکایت و تمثیل در شعر او) و نیز مقایسه او با دیگر شاعران صورت گرفته است. در بخش پایانی نیز تعالیم و آموزه‌های او از جمله ستایش خرد، ارزش دانش، جایگاه دین، ارزش سخن، هم‌نشینی و قضا و قدر بررسی شده است.<ref>[https://literaturelib.com/books/943 ر.ک.پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref>