ایران در اسناد میانرودانی: هزارۀ سوم و دوم پیش از میلاد: تفاوت میان نسخه‌ها

میانرودان تقریباً برای تمامی مواد خام به جز نی و خشت (که بهرۀ فراوانی از آنها داشت) نیازمند واردات بود. فلزات، الوار و بیشتر گونه‌های سنگ و نیز گونه‌های جانوری و فرآورده‌های ثانویه (مانند عطر، روغن، صمغ و چرم) باید وارد می‌شدند. وجود هر یک از این کالا‌ها، چه در متون کتبی و چه در شواهد باستان‌شناختی، به تکمیل تصویر کلان ما از روابط اقتصادی میانرودان کمک می کند. بنابراین هر یک شایستۀ توجه است، اما محدودیت حجم کتاب مانع از پرداختن به این تصویر کلان خواهد شد. پس در این پژوهش بر آن دسته از مواد و دست‌سازه‌ها متمرکز شده که ثابت شده بیشترین تأثیر را بر روابط میانرودان و شرق داشته‌اند: آنها عبارتند از فلزات و فلزکاری، سنگ و کارهای سنگی. سفال، که مبنای پژوهش‌های آغازین در روابط ایران ـ میانرودان را تشکیل می‌داد، در اینجا تنها در پیوند با دورۀ اوروک متأخر و دورۀ پیش ـ ایلامی بررسی شده است؛ زیرا پس از این دوره، راه سرامیک‌های میانرودان و فلات ایران از هم جدا می‌شود. این موضوع بیش از پیش با انواع ظروف منقوش در ایران، از زاگرس شمالی به سوی لرستان و [دشت] شوشان («سبک دوم» شوشان)، تا جنوب ایران مرکزی (جلیان، تپه یحیی) و بلوچستان («ظروف کولی») روشن می‌شود؛ حال آنکه سفال‌های همزمان آنها در میانرودان، عمدتاً ساده و یکنواخت یا تنها مزین به کنده‌کاری هستند. تبادل سفال بین میانرودان و فلات پس از دورۀ جمدت نصر/ «سلطنت‌های آغازین یک» عملاً ردیابی نشده است. در اینجا نکتۀ مهمی، هر چند منفی، نهفته است که به طور خلاصه به آن پرداخته می‌شود: میانرودان و ایران هزارۀ سوم اساساً دو «جهان» متفاوت «سرامیک» را تشکیل می دادند؛ پس در سفال‌های آنها نیز بازتاب تفاوت‌های نژادی میان سومری ـ سامی‌های دشت‌های میانرودان و جمعیت‌های غیر‌سومری ـ غیرسامی و مختلط ساکن در فلات ایران دیده می‌شود. در یک کلام می‌توان گفت «سفال» و «مردم» در پیوند با هم بوده‌اند.