پرش به محتوا

الدليل علی موضوعات نهج‌البلاغة؛ نهج‌البلاغه موضوعی: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
جایگزینی متن - 'نهج‌البلاغه' به 'نهج‌البلاغة'
جز (جایگزینی متن - '}} '''' به '}} '''')
جز (جایگزینی متن - 'نهج‌البلاغه' به 'نهج‌البلاغة')
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات کتاب
{{جعبه اطلاعات کتاب
| تصویر =NUR03453J1.jpg
| تصویر =NUR03453J1.jpg
| عنوان =الدلیل علی موضوعات نهج‌البلاغة: نهج‌البلاغه موضوعی
| عنوان =الدلیل علی موضوعات نهج‌البلاغة: نهج‌البلاغة موضوعی
| عنوان‌های دیگر =نهج‌البلاغه موضوعی
| عنوان‌های دیگر =نهج‌البلاغة موضوعی
| پدیدآوران =  
| پدیدآوران =  
[[انصاریان، علی]] (نویسنده)
[[انصاریان، علی]] (نویسنده)
خط ۱۴: خط ۱۴:
[[امام على(ع)|علی بن ابی‌طالب(ع)]]، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. - کلمات قصار
[[امام على(ع)|علی بن ابی‌طالب(ع)]]، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. - کلمات قصار


[[امام على(ع)|علی بن ابی‌طالب(ع)]]، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. نهج‌البلاغه - فهرست مطالب
[[امام على(ع)|علی بن ابی‌طالب(ع)]]، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. نهج‌البلاغة - فهرست مطالب
| ناشر =  
| ناشر =  
ياسر
ياسر
خط ۳۱: خط ۳۱:




'''الدليل على موضوعات نهج‌البلاغه''' يا نهج‌البلاغه موضوعى تأليف على انصاريان، دسته‌بندى موضوعى نهج‌البلاغه بدون ذكر ترجمه آن است. اهميت اين كتاب بدين لحاظ است كه جزء اولین كتبى است كه به صورت موضوعى به نهج‌البلاغه پرداخته است.
'''الدليل على موضوعات نهج‌البلاغة''' يا نهج‌البلاغة موضوعى تأليف على انصاريان، دسته‌بندى موضوعى نهج‌البلاغة بدون ذكر ترجمه آن است. اهميت اين كتاب بدين لحاظ است كه جزء اولین كتبى است كه به صورت موضوعى به نهج‌البلاغة پرداخته است.


== ساختار==
== ساختار==
خط ۳۷: خط ۳۷:


== گزارش محتوا==
== گزارش محتوا==
در ابتداى كتاب مقدمه ارزشمندى از [[عمید زنجانی، عباسعلی|استاد عميد زنجانى]] آمده است كه نویسنده را با كتاب شريف نهج‌البلاغه بيشتر آشنا مى‌كند. جلوه اعجاز در كلام امام(ع)، امتياز به ضبط كلام امام(ع)، نهج‌البلاغه [[شریف‌الرضی، محمد بن حسین|سيد‌ ‎رضى]](ره)، مصادر نهج‌البلاغه، شروح نهج‌البلاغه از جمله عناوين مطالب اين مقدمه است. در بخش پایانى اين مقدمه درباره كتاب حاضر مطالب مفيدى آمده است كه به بخشى از آن اشاره مى‌شود:
در ابتداى كتاب مقدمه ارزشمندى از [[عمید زنجانی، عباسعلی|استاد عميد زنجانى]] آمده است كه نویسنده را با كتاب شريف نهج‌البلاغة بيشتر آشنا مى‌كند. جلوه اعجاز در كلام امام(ع)، امتياز به ضبط كلام امام(ع)، نهج‌البلاغة [[شریف‌الرضی، محمد بن حسین|سيد‌ ‎رضى]](ره)، مصادر نهج‌البلاغة، شروح نهج‌البلاغة از جمله عناوين مطالب اين مقدمه است. در بخش پایانى اين مقدمه درباره كتاب حاضر مطالب مفيدى آمده است كه به بخشى از آن اشاره مى‌شود:


با تمام زحمات ارزنده و تحقيقاتى كه درباره نهج‌البلاغه از طرف دانشمندان متفكر شيعه و سنى به عمل آمده، هنوز نهج‌البلاغه چون درياى ژرف بى‌كران ناشناخته و غريب مانده و حقّ آن چنانكه شايسته است، ادا نشده است.
با تمام زحمات ارزنده و تحقيقاتى كه درباره نهج‌البلاغة از طرف دانشمندان متفكر شيعه و سنى به عمل آمده، هنوز نهج‌البلاغة چون درياى ژرف بى‌كران ناشناخته و غريب مانده و حقّ آن چنانكه شايسته است، ادا نشده است.


صرف‌نظر از شرح و توضيح كه نياز جامعه ما بدان در حد ضرورت است، اصولاً برخى از كارهاى ضرورى مقدماتى نيز در زمينه شناخت نهج‌البلاغه به عمل نيامده و وظيفه خطیر آشنا نمودن عامّه مسلمين با گنجينه‌هاى معارف علمى و حقائق سعادت‌بخش نهج‌البلاغه همچنان برگردن متفكرين و دانشمندان اسلام مانده است.
صرف‌نظر از شرح و توضيح كه نياز جامعه ما بدان در حد ضرورت است، اصولاً برخى از كارهاى ضرورى مقدماتى نيز در زمينه شناخت نهج‌البلاغة به عمل نيامده و وظيفه خطیر آشنا نمودن عامّه مسلمين با گنجينه‌هاى معارف علمى و حقائق سعادت‌بخش نهج‌البلاغة همچنان برگردن متفكرين و دانشمندان اسلام مانده است.


تنظيم فهرست كامل و كشف‌المطالب از جمله ابتدائى‌ترين كارهایى بود كه مى‌بايست قرن‌ها پيش انجام مى‌گرفت و هم اكنون نيز با وجود قدم‌هاى ارزنده‌اى كه در اين زمينه برداشته شده، به تحقيق بيشتر در اين مورد نيز نيازمنديم. تنظيم موضوعى نهج‌البلاغه نيز از ضرورى‌ترين كارهایى است كه مى‌توان در تحقيق و تفهيم نهج‌البلاغه نقش مؤثر داشته باشد و ما اكنون با تمام نيازى كه بدان احساس مى‌كنيم، جاى آن را در ميان كارهاى علمى خالى مى‌بينيم.
تنظيم فهرست كامل و كشف‌المطالب از جمله ابتدائى‌ترين كارهایى بود كه مى‌بايست قرن‌ها پيش انجام مى‌گرفت و هم اكنون نيز با وجود قدم‌هاى ارزنده‌اى كه در اين زمينه برداشته شده، به تحقيق بيشتر در اين مورد نيز نيازمنديم. تنظيم موضوعى نهج‌البلاغة نيز از ضرورى‌ترين كارهایى است كه مى‌توان در تحقيق و تفهيم نهج‌البلاغة نقش مؤثر داشته باشد و ما اكنون با تمام نيازى كه بدان احساس مى‌كنيم، جاى آن را در ميان كارهاى علمى خالى مى‌بينيم.


[[شریف‌الرضی، محمد بن حسین|سيد‌ ‎رضى]] كلمات امام را در سه بخش خطب و رسائل و حكم تنظيم نموده و سليقه ادبى و جالبى را ارائه داده است؛ ولى اين تنظيم هرگز به صورت غير قابل تغيير نبوده است و بى‌شك تنظيم موضوعى كلمات امام مى‌تواند، در بررسى و فهم همه جانبه كلمات و مقاصد امام راه را هموارتر و آسان‌تر كند، پژوهش‌گر را كمكى شايان نمايد.
[[شریف‌الرضی، محمد بن حسین|سيد‌ ‎رضى]] كلمات امام را در سه بخش خطب و رسائل و حكم تنظيم نموده و سليقه ادبى و جالبى را ارائه داده است؛ ولى اين تنظيم هرگز به صورت غير قابل تغيير نبوده است و بى‌شك تنظيم موضوعى كلمات امام مى‌تواند، در بررسى و فهم همه جانبه كلمات و مقاصد امام راه را هموارتر و آسان‌تر كند، پژوهش‌گر را كمكى شايان نمايد.


تنظيم موضوعى نهج‌البلاغه به جز تتبع دقيق و گسترده و طاقت‌فرسائى كه لازم دارد و اهل فنّ از آن آگاهند، نياز به اطلاع وسيع و احاطه كامل به محتويات يك يك جملات و كلمات دارد كه كار را بر متصدّى آن دشوارتر مى‌گرداند. با توجه به ضرورى بودن و ناهموار بودن و طاقت‌فرسا بودن و مشكلات علمى تنظيم موضوعى كتابى همچون نهج‌البلاغه، مى‌توان به ارزش كارى كه مؤلف فاضل و دانشمند اين كتاب نفيس انجام داده است، پى برد.
تنظيم موضوعى نهج‌البلاغة به جز تتبع دقيق و گسترده و طاقت‌فرسائى كه لازم دارد و اهل فنّ از آن آگاهند، نياز به اطلاع وسيع و احاطه كامل به محتويات يك يك جملات و كلمات دارد كه كار را بر متصدّى آن دشوارتر مى‌گرداند. با توجه به ضرورى بودن و ناهموار بودن و طاقت‌فرسا بودن و مشكلات علمى تنظيم موضوعى كتابى همچون نهج‌البلاغة، مى‌توان به ارزش كارى كه مؤلف فاضل و دانشمند اين كتاب نفيس انجام داده است، پى برد.


نویسنده خود در اين‌باره مى‌گويد: «بعد از تفحص جاى نهج‌البلاغه موضوعى را در تحقيقات علمى خالى ديديم، لذا دست به تنظيم اين كتاب زده و تكميل آن را از درگاه خداوند متعال مسئلت نموديم». وى اهداف اين كار را اين گونه برمى‌شمارد:
نویسنده خود در اين‌باره مى‌گويد: «بعد از تفحص جاى نهج‌البلاغة موضوعى را در تحقيقات علمى خالى ديديم، لذا دست به تنظيم اين كتاب زده و تكميل آن را از درگاه خداوند متعال مسئلت نموديم». وى اهداف اين كار را اين گونه برمى‌شمارد:


# شناخت موضوعات مختلف ذكر شده در نهج‌البلاغه
# شناخت موضوعات مختلف ذكر شده در نهج‌البلاغة
# شناخت معناى صحيح واژه‌ها و مطالب اسلامى
# شناخت معناى صحيح واژه‌ها و مطالب اسلامى
# معرفى برنامه‌هاى زنده اسلامى و مسائل ديگر
# معرفى برنامه‌هاى زنده اسلامى و مسائل ديگر


او در خصوص روش تنظيم موضوعى نهج‌البلاغه مى‌نويسد: به طرق مختلف مى‌توان كتابى را موضوعى نمود، مثلاً از باب ادبى و فصاحت يا از باب فقهى و شرعى يا استخراج آن به طريق فهرست و غيره.
او در خصوص روش تنظيم موضوعى نهج‌البلاغة مى‌نويسد: به طرق مختلف مى‌توان كتابى را موضوعى نمود، مثلاً از باب ادبى و فصاحت يا از باب فقهى و شرعى يا استخراج آن به طريق فهرست و غيره.


روش موضوعى كردن علوم يا كتب، تاريخ بسيار قديم و كهنى دارد و روش اغلب دانشمندان بوده است. به اعتقاد نویسنده كتاب مستقل حديثى را به دو شيوه مى‌توان موضوع‌بندى نمود: 1- محدود و خام، 2- نامحدود و متنوّع يا اعمال سليقه.
روش موضوعى كردن علوم يا كتب، تاريخ بسيار قديم و كهنى دارد و روش اغلب دانشمندان بوده است. به اعتقاد نویسنده كتاب مستقل حديثى را به دو شيوه مى‌توان موضوع‌بندى نمود: 1- محدود و خام، 2- نامحدود و متنوّع يا اعمال سليقه.
خط ۶۳: خط ۶۳:
در اين كتاب ابتدا هفت فصل عنوان شده و در هر فصلى موضوعات مربوط به آن آورده شده كه هفت فصل عبارتند از: 1- خداشناسى و توحيد 2- نبوت و انبياء 3- عقايد و احكام 4- امامت و خلافت 5- تاريخ 6- اجتماع و سياست و اقتصاد 7- اخلاق.
در اين كتاب ابتدا هفت فصل عنوان شده و در هر فصلى موضوعات مربوط به آن آورده شده كه هفت فصل عبارتند از: 1- خداشناسى و توحيد 2- نبوت و انبياء 3- عقايد و احكام 4- امامت و خلافت 5- تاريخ 6- اجتماع و سياست و اقتصاد 7- اخلاق.


خواننده گرامى قبل از جستجوى مطالب يا مطالبش در نهج‌البلاغه، بايد متوجه باشد كه موضوعى را كه در پى بدست آوردن است، در چه بخشى است و به آن بخش مراجعه و مطلب خود را پيدا كند؛ مثلاً مى‌خواهد در مورد «عدالت خدا»، «صفّين»، «جهاد»، «صفات [[امام على(ع)]]، «سقيفه»، «بيت‌المال» تحقيق كند و ببيند كه على(ع) در نهج‌البلاغه چه گفته است. عدل الهى را در الهيات، صفّين را در تاريخ، جهاد را در فصل عقائد و احكام، صفات امام را در امامت، سقيفه را در تاريخ و بيت‌المال را در اجتماع و اقتصاد خواهد يافت. البته از طريق فهارس آخر كتاب نيز مى‌تواند، موضوعات خود را بيابد.
خواننده گرامى قبل از جستجوى مطالب يا مطالبش در نهج‌البلاغة، بايد متوجه باشد كه موضوعى را كه در پى بدست آوردن است، در چه بخشى است و به آن بخش مراجعه و مطلب خود را پيدا كند؛ مثلاً مى‌خواهد در مورد «عدالت خدا»، «صفّين»، «جهاد»، «صفات [[امام على(ع)]]، «سقيفه»، «بيت‌المال» تحقيق كند و ببيند كه على(ع) در نهج‌البلاغة چه گفته است. عدل الهى را در الهيات، صفّين را در تاريخ، جهاد را در فصل عقائد و احكام، صفات امام را در امامت، سقيفه را در تاريخ و بيت‌المال را در اجتماع و اقتصاد خواهد يافت. البته از طريق فهارس آخر كتاب نيز مى‌تواند، موضوعات خود را بيابد.


برخى ويژگى‌هاى لحاظ شده در اين اثر كه بايد مورد توجه قرار گيرد، عبارت است از:
برخى ويژگى‌هاى لحاظ شده در اين اثر كه بايد مورد توجه قرار گيرد، عبارت است از:


# نویسنده تلاش كرده است كه استقراء كاملى در نهج‌البلاغه انجام دهد و موضوعات ابواب در جاى خود قرار گيرند؛ اما ممكن است با توجه به دشوارى كار و اينكه اولین كار علمى و فنّى او بوده است، موضوعات و مطالبى از دست رفته باشد.
# نویسنده تلاش كرده است كه استقراء كاملى در نهج‌البلاغة انجام دهد و موضوعات ابواب در جاى خود قرار گيرند؛ اما ممكن است با توجه به دشوارى كار و اينكه اولین كار علمى و فنّى او بوده است، موضوعات و مطالبى از دست رفته باشد.
# چون يك خطبه يا نامه د ر عين موضوع متفاوت يك همبستگى معنوى نيز دارند، تا حد امكان سعى شده كه جملات كامل و مطالب كامل آن جدا شود و اگر احياناً در بعضى موارد مطالب ديگرى در ضمن خود موضوع آمده، از اين قرار خواهد بود.
# چون يك خطبه يا نامه د ر عين موضوع متفاوت يك همبستگى معنوى نيز دارند، تا حد امكان سعى شده كه جملات كامل و مطالب كامل آن جدا شود و اگر احياناً در بعضى موارد مطالب ديگرى در ضمن خود موضوع آمده، از اين قرار خواهد بود.
# در انتخاب هر موضوع سعى شده كه خود مفهوم موضوع و مطالب و عناوين آن را كامل در برداشته باشد و چون موضوعى داراى دو جنبه مثبت و منفى بوده، يعنى حق و باطل، خير و شرّ و غير آن، در اغلب موضوعات، اين مسأله لحاظ شده و منافى با موضوعى كردن دانسته نشده است؛ به عنوان مثال در مفهوم واژه و لغت امام، مفاهيم 1- امامت بر حقّ، 2- امام بر باطل، 3- براى قرآن، 4- شيطان و مفاهيم ديگرى آمده است تا مفهوم واژه امام از نظر لغت و طرز به‌كار رفتن آن، امام بر حقّ و امام بر باطل معلوم گردد.
# در انتخاب هر موضوع سعى شده كه خود مفهوم موضوع و مطالب و عناوين آن را كامل در برداشته باشد و چون موضوعى داراى دو جنبه مثبت و منفى بوده، يعنى حق و باطل، خير و شرّ و غير آن، در اغلب موضوعات، اين مسأله لحاظ شده و منافى با موضوعى كردن دانسته نشده است؛ به عنوان مثال در مفهوم واژه و لغت امام، مفاهيم 1- امامت بر حقّ، 2- امام بر باطل، 3- براى قرآن، 4- شيطان و مفاهيم ديگرى آمده است تا مفهوم واژه امام از نظر لغت و طرز به‌كار رفتن آن، امام بر حقّ و امام بر باطل معلوم گردد.
خط ۷۴: خط ۷۴:


== وضعيت كتاب==
== وضعيت كتاب==
متن كتاب از [[نهج‌البلاغة (صبحی صالح)|نهج‌البلاغه معروف به صبحى‌صالح]] استفاده شده و شماره‌هاى ابتداى هر موضوع پس از حروف رمزى، شماره اول اشاره به شماره‌گذارى صبحى‌صالح و شماره دوم آن اشاره به نهج‌البلاغه [[فیض‌الاسلام اصفهانی، سید علی‌نقی|فيض‌الاسلام]] است. فهرست موضوعات به عربى و فارسی در ابتدا و فهرست موضوعات عامه و نيز فهرست اعلام، قبائل و طوائف به ترتيبب حروف الفبا در انتهاى اثر آمده است.
متن كتاب از [[نهج‌البلاغة (صبحی صالح)|نهج‌البلاغة معروف به صبحى‌صالح]] استفاده شده و شماره‌هاى ابتداى هر موضوع پس از حروف رمزى، شماره اول اشاره به شماره‌گذارى صبحى‌صالح و شماره دوم آن اشاره به نهج‌البلاغة [[فیض‌الاسلام اصفهانی، سید علی‌نقی|فيض‌الاسلام]] است. فهرست موضوعات به عربى و فارسی در ابتدا و فهرست موضوعات عامه و نيز فهرست اعلام، قبائل و طوائف به ترتيبب حروف الفبا در انتهاى اثر آمده است.


== منابع مقاله==
== منابع مقاله==
خط ۸۰: خط ۸۰:


==پانویس ==
==پانویس ==
{{نهج‌البلاغه}}
{{نهج‌البلاغة}}


==وابسته‌ها==
==وابسته‌ها==
۶٬۵۹۱

ویرایش