پرش به محتوا

المعارف (ابن قتیبه دینوری): تفاوت میان نسخه‌ها

جز
جایگزینی متن - '‌‌' به '‌'
جز (جایگزینی متن - '‌ ' به ' ')
جز (جایگزینی متن - '‌‌' به '‌')
خط ۴۶: خط ۴۶:
این کتاب در واقع یک دایرة‌المعارف تاریخی در عصر خود محسوب می‌شود و از سرگذشت رجال قرن اول تا نیمه اول قرن سوم هجری که هرکدام به نحوی در حیات سیاسی و علمی آن ایام مؤثر بوده‌اند، سخن رفته است. در این کتاب از پیامبر(ص) و اصحابش و از خلفا، اشراف‌، فرماندهان بزرگ، رهبران قیام‌ها، تابعین، محدثین، فقها، راویان اشعار، اخباریان و... یاد شده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/5055/56 ر.ک: سالاری شادی، علی، ص56]</ref>.
این کتاب در واقع یک دایرة‌المعارف تاریخی در عصر خود محسوب می‌شود و از سرگذشت رجال قرن اول تا نیمه اول قرن سوم هجری که هرکدام به نحوی در حیات سیاسی و علمی آن ایام مؤثر بوده‌اند، سخن رفته است. در این کتاب از پیامبر(ص) و اصحابش و از خلفا، اشراف‌، فرماندهان بزرگ، رهبران قیام‌ها، تابعین، محدثین، فقها، راویان اشعار، اخباریان و... یاد شده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/5055/56 ر.ک: سالاری شادی، علی، ص56]</ref>.


[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه‌]] در مقدمه کتاب انگیزه تألیف آن را این‌گونه بیان می‌کند: «دیدم که بسیاری از اشراف از نسبشان بی‌اطلاع‌اند و اسلاف خود را نمی‌شناسند؛ و از قریش کسانی بودند که نمی‌دانستند در چه موقعیتی از قرابت با پیامبر هستند، یا از ابنای ملوک العجم که حال پدران و زمانشان را نمی‌شناختند؛ و دیدم افرادی را که خود را به اشخاصی منتسب می‌کردند درحالی‌که عقبی نداشت، مانند مردی که خود را از اعقاب ابوذر می‌دانست درحالی‌که او را دنباله‌ای نبود». بدین‌گونه او به‌سان سایر مؤلفین اخبار، به بحث در مورد ابتدای خلقت پرداخته و طبعاً برای ورود به بحث از تورات استفاده نموده و از قصه آدم و ابنای او آغاز و از انبیا چون: ادریس، نوح و عیسی(ع) یاد کرده است. آنگاه از انساب عرب و از تیره عدنان و قبیله قریش و سپس از قبایل یمنی (حمیر و کهلان) یاد کرده‌، به دنبال آن به بحث درباره محمد(ص) پرداخته است و در واقع اهمیت کتاب بیش‌تر از اینجا آغاز می‌شود که با شرح‌حال مختصری از نزدیکان آن‌حضرت به احوال و غزوات پیامبر پرداخته، پس از ذکر خلفای راشدین، از 150 تن از اصحاب رسول‌(ص) یاد کرده است. آنگاه درباره خلفای اموی و عباسی تا عهد معتمد (256ق) و از اشراف قبایل‌، سران نظامی و سیاسی قرن اول و دوم، مانند حجاج بن یوسف، مختار، قطری خارجی، نصربن سیار و... و سپس از تابعین، فقها، اصحاب حدیث و قرّاء‌، راویان اخبار و اشعار و انساب و جغرافیای بصره، جزیرة‌العرب و سایر مناطق و از ایام العرب، ادیان جاهلی ملوک یمن و شام و ملوک عجم به‌خصوص ساسانیان به‌‌طور فشرده مطالبی را عرضه کرده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/5055/56 ر.ک: همان، ص57-56]</ref>.  
[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه‌]] در مقدمه کتاب انگیزه تألیف آن را این‌گونه بیان می‌کند: «دیدم که بسیاری از اشراف از نسبشان بی‌اطلاع‌اند و اسلاف خود را نمی‌شناسند؛ و از قریش کسانی بودند که نمی‌دانستند در چه موقعیتی از قرابت با پیامبر هستند، یا از ابنای ملوک العجم که حال پدران و زمانشان را نمی‌شناختند؛ و دیدم افرادی را که خود را به اشخاصی منتسب می‌کردند درحالی‌که عقبی نداشت، مانند مردی که خود را از اعقاب ابوذر می‌دانست درحالی‌که او را دنباله‌ای نبود». بدین‌گونه او به‌سان سایر مؤلفین اخبار، به بحث در مورد ابتدای خلقت پرداخته و طبعاً برای ورود به بحث از تورات استفاده نموده و از قصه آدم و ابنای او آغاز و از انبیا چون: ادریس، نوح و عیسی(ع) یاد کرده است. آنگاه از انساب عرب و از تیره عدنان و قبیله قریش و سپس از قبایل یمنی (حمیر و کهلان) یاد کرده‌، به دنبال آن به بحث درباره محمد(ص) پرداخته است و در واقع اهمیت کتاب بیش‌تر از اینجا آغاز می‌شود که با شرح‌حال مختصری از نزدیکان آن‌حضرت به احوال و غزوات پیامبر پرداخته، پس از ذکر خلفای راشدین، از 150 تن از اصحاب رسول‌(ص) یاد کرده است. آنگاه درباره خلفای اموی و عباسی تا عهد معتمد (256ق) و از اشراف قبایل‌، سران نظامی و سیاسی قرن اول و دوم، مانند حجاج بن یوسف، مختار، قطری خارجی، نصربن سیار و... و سپس از تابعین، فقها، اصحاب حدیث و قرّاء‌، راویان اخبار و اشعار و انساب و جغرافیای بصره، جزیرة‌العرب و سایر مناطق و از ایام العرب، ادیان جاهلی ملوک یمن و شام و ملوک عجم به‌خصوص ساسانیان به‌طور فشرده مطالبی را عرضه کرده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/5055/56 ر.ک: همان، ص57-56]</ref>.  


موضوع دیگر آن‌که کتاب المعارف را مأخوذ از کتاب [[المحبر]] [[ابن حبیب، محمد بن حبیب|محمد بن حبیب]] (متوفی 245 ق) دانسته‌اند و عکاشه پس از مقابله فهارس هر دو کتاب می‌نویسد: کتاب المعارف با کتاب المحبر، از عناوین مشترکی برخوردارند، لیکن از نظر ترتیب، المعارف با آن مخالف است. گرچه عده‌ای می‌گویند این کتاب [[ابن حبیب، محمد بن حبیب|ابن حبیب]] نیست بلکه او آن را جمع کرده همان‌گونه که [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] آن را جمع نموده... و انصاف آن است که [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] جز آنچه [[ابن حبیب، محمد بن حبیب|ابن حبیب‌]] آورده مطلبی ندارد، لیکن در اغلب موارد (در طول و تفصیل) با آن اختلاف دارد و [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] -آن‌گونه که ‌‌از المعارف بر می‌آید- آن را یا از شیوخ خود شنیده و یا از روایت‌های دیگران اخذ کرده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/5055/58 ر.ک: همان، ص58]</ref>.
موضوع دیگر آن‌که کتاب المعارف را مأخوذ از کتاب [[المحبر]] [[ابن حبیب، محمد بن حبیب|محمد بن حبیب]] (متوفی 245 ق) دانسته‌اند و عکاشه پس از مقابله فهارس هر دو کتاب می‌نویسد: کتاب المعارف با کتاب المحبر، از عناوین مشترکی برخوردارند، لیکن از نظر ترتیب، المعارف با آن مخالف است. گرچه عده‌ای می‌گویند این کتاب [[ابن حبیب، محمد بن حبیب|ابن حبیب]] نیست بلکه او آن را جمع کرده همان‌گونه که [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] آن را جمع نموده... و انصاف آن است که [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] جز آنچه [[ابن حبیب، محمد بن حبیب|ابن حبیب‌]] آورده مطلبی ندارد، لیکن در اغلب موارد (در طول و تفصیل) با آن اختلاف دارد و [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتیبه]] -آن‌گونه که ‌از المعارف بر می‌آید- آن را یا از شیوخ خود شنیده و یا از روایت‌های دیگران اخذ کرده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/5055/58 ر.ک: همان، ص58]</ref>.


==وضعیت کتاب==
==وضعیت کتاب==
۶۱٬۱۸۹

ویرایش