۴۲۵٬۲۲۵
ویرایش
الرسالة الوضیة فی معالمالدین و أصوله (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۱ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۴۸
، ۱ سپتامبر ۲۰۲۲جایگزینی متن - 'ني ' به 'نی'
جز (جایگزینی متن - ' ' به ' ') |
جز (جایگزینی متن - 'ني ' به 'نی') |
||
| (۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات کتاب | {{جعبه اطلاعات کتاب | ||
| تصویر =NUR50585J1.jpg | | تصویر =NUR50585J1.jpg | ||
| عنوان =الرسالة الوضیة فی | | عنوان =الرسالة الوضیة فی معالمالدین و أصوله | ||
| عنوانهای دیگر = | | عنوانهای دیگر = | ||
| پدیدآوران = | | پدیدآوران = | ||
[[کرمانی، احمد بن عبدالله]] (نويسنده) | [[کرمانی، احمد بن عبدالله]] (نويسنده) | ||
[[معالم | [[معالم الفکرالدينیالإسماعيلي]] (محقق) | ||
[[عصر المخطوطة في اليمن]] (محقق) | [[عصر المخطوطة في اليمن]] (محقق) | ||
[[ | [[حریری، محمد عیسی]] (محقق) | ||
| زبان =عربی | | زبان =عربی | ||
| کد کنگره = | | کد کنگره = | ||
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
| شابک = | | شابک = | ||
| تعداد جلد =1 | | تعداد جلد =1 | ||
| کتابخانۀ دیجیتال نور = | | کتابخانۀ دیجیتال نور =50585 | ||
| کتابخوان همراه نور =50585 | |||
| کد پدیدآور =07401 | | کد پدیدآور =07401 | ||
| پس از = | | پس از = | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۱: | ||
}} | }} | ||
'''الرسالة الوضیة فی | '''الرسالة الوضیة فی معالمالدین و أصوله'''، تألیف [[کرمانی، احمد بن عبدالله|احمد حمیدالدین کرمانی]] (متوفی 412/۴۱۱ق)، ملقب به «حجة العراقیین»، سخنگوی بزرگ فلسفه اسماعیلیه در دوره خلیفه فاطمی الحاکم بأمرالله است. این کتاب از مهمترین مصادر اسماعیلی است که برای اولین بار چارچوب کاملی از مذهب اسماعیلیه در یک کتاب ترسیم کرده است. [[حریری، محمد عیسی|محمد عیسی صابر حریری]] بر کتاب مقدمه نوشته است. | ||
==ساختار== | ==ساختار== | ||
کتاب در دو بخش تنظیم شده است: | کتاب در دو بخش تنظیم شده است: بخش اول کتاب مقدمه محقق اثر به همراه معرفی نویسنده و آثار او، معرفی نسخ کتاب، رموز تحقیق، عصر نگارش کتاب و افکار و عقاید اسماعیلیان بهعنوان کلیاتی برای ورود به متن کتاب ارائه شده است. بخش دوم با عنوان «التحقیق» متن اثر در دو مقاله ارائه شده است. در مقاله اول موضوع عبادتین (علمی و عملی) مطرح و بخش علمی آن در هفده فصل بررسی شده است. در مقاله دوم نیز در هشت فصل عبادت عملی و اقسامش ذکر شده است. | ||
==گزارش محتوا== | ==گزارش محتوا== | ||
| خط ۴۲: | خط ۴۱: | ||
این رساله، تأثیر بزرگی در یمن گذاشت و بعد از گذشت سالها از رسیدن آن به یمن، دعوت اسماعیلیه به دست علی بن محمد صلیحی -که دولت صلیحی را بنیان گذاشت- قوت گرفت<ref>ر.ک: مقدمه، ص13</ref>. | این رساله، تأثیر بزرگی در یمن گذاشت و بعد از گذشت سالها از رسیدن آن به یمن، دعوت اسماعیلیه به دست علی بن محمد صلیحی -که دولت صلیحی را بنیان گذاشت- قوت گرفت<ref>ر.ک: مقدمه، ص13</ref>. | ||
از مقدمه رساله و خاتمه آن نیز روشن میشود که کتابت آن در عهد خلیفه فاطمی حاکم بامرالله نوشته شده است؛ چراکه [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] بعد از ذکر شهادتین و صلوات بر رسولالله(ص) و علی بن ابیطالب(ع) میگوید: «و علی مولانا امیرالمؤمنین الحاکم بامر الله صلواتاللهعلیه و علی آبائه الطاهرین الهادین». داعی یمن در آنوقت از [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] درخواست کرد که کتابی آموزشی برایش نوشته و ارسال کند که پایه و اساسی برای معرفی و شرح مذهب اسماعیلی برای نوکیشان این مذهب است که در اصطلاح اسماعیلیه «مستجیبین» نامیده میشوند<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ص30</ref>. | از مقدمه رساله و خاتمه آن نیز روشن میشود که کتابت آن در عهد خلیفه فاطمی حاکم بامرالله نوشته شده است؛ چراکه [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] بعد از ذکر شهادتین و صلوات بر رسولالله(ص) و علی بن ابیطالب(ع) میگوید: «و علی مولانا امیرالمؤمنین الحاکم بامر الله صلواتاللهعلیه و علی آبائه الطاهرین الهادین». داعی یمن در آنوقت از [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] درخواست کرد که کتابی آموزشی برایش نوشته و ارسال کند که پایه و اساسی برای معرفی و شرح مذهب اسماعیلی برای نوکیشان این مذهب است که در اصطلاح اسماعیلیه «مستجیبین» نامیده میشوند<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ص30</ref>. تکیاه این تفکر دینی اندیشه امامت نزد اسماعیلیه است که بهوسیله آن به درجه تقدیس مطلق ائمه و علوم ایشان رسیده است<ref>ر.ک: همان، ص39</ref>. از درخواست مذکور مشخص میشود که [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] مسئول رسمی دعوت اسماعیلیه بوده است. همچنین این رساله بعد از سال 408ق که تاریخ رسیدن [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] به قاهره بوده نوشته شده است<ref>ر.ک: همان، ص31</ref>. | ||
محقق کتاب پیش از ورود به مباحث، عقاید اسماعیلیه در رابطه با توحید، ملائکه، وصایت، امامت، شرایع و مانند آن را شرح و توضیح داده است<ref>ر.ک: همان، ص50-40</ref>. | محقق کتاب پیش از ورود به مباحث، عقاید اسماعیلیه در رابطه با توحید، ملائکه، وصایت، امامت، شرایع و مانند آن را شرح و توضیح داده است<ref>ر.ک: همان، ص50-40</ref>. | ||
| خط ۴۸: | خط ۴۷: | ||
پسازآن دعائم اسلام نزد اسماعیلیه و دیدگاه [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] را در این رابطه بیان میکند. دعائم یا ارکان اسلام با دیدگاه جمهور اهل سنت متفاوت است. اهل سنت با استناد به روایتی که ابن عمر از رسول خدا(ص) نقل کرده است مبتنی بر پنج چیز است: «شهادتین، نماز، زکات، روزه و حج»؛ اما اسماعیلیه همانگونه که [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] نوشته عبارت است از: شهادتین، طهارت، نماز، زکات، روزه، حج، جهاد و ولایت». حقیقت آن است که متفکرین اسماعیلیه در دعائم اسلام و ترتیب آن با آنچه [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] در کتابش آورده اختلاف دارند. شاید [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] تنها متفکر اسماعیلی است که ارکان اسلام را هشت مورد دانسته که اولش شهادتین است و برای شهادتین فصل مستقلی قرار داده است؛ همچنان که برای نماز و زکات و روزه و حج و جهاد فصول مستقلی تعریف کرده است. او در بحث از ولایت که عبارت از «اعتقاد به وصایت علی و امامت ائمهای که نص درباره آنها صادر شده از ذریه علی بن ابیطالب(ع) و فاطمه دختر رسول خدا(ص) و وجوب اطاعت از وصی و ائمه(ع)» است، از آن در خلال موضوعات عبادت علمیه بحث میکند و این بحث را همانند دیگر متفکرین اسماعیلیه در ضمن موضوعات عبادت عملیه مطرح نمیکند. چهبسا هدف [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] از این کار این بوده که اعتقاد به ولایت را مقدم بر سایر دعائم اسلام بداند همانگونه که قاضی نعمان ولایت را در ابتدای دعائم آورده است<ref>ر.ک: همان، ص52-51</ref>. در حقیقت «ولایت» قویترین رکن اسلام نزد اسماعیلیه است؛ [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] میگوید: «کسی که معصیت و نافرمانی امام را بکند، روزهاش پذیرفته نیست»؛ و کسی که حج کند بدون اینکه حدود خداوند و امام زمانش را بشناسد؛ پسازآنکه شناخت باید دوباره حج بجای آورد چراکه حج اولش باطل است<ref>ر.ک: همان، ص53</ref>. | پسازآن دعائم اسلام نزد اسماعیلیه و دیدگاه [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] را در این رابطه بیان میکند. دعائم یا ارکان اسلام با دیدگاه جمهور اهل سنت متفاوت است. اهل سنت با استناد به روایتی که ابن عمر از رسول خدا(ص) نقل کرده است مبتنی بر پنج چیز است: «شهادتین، نماز، زکات، روزه و حج»؛ اما اسماعیلیه همانگونه که [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] نوشته عبارت است از: شهادتین، طهارت، نماز، زکات، روزه، حج، جهاد و ولایت». حقیقت آن است که متفکرین اسماعیلیه در دعائم اسلام و ترتیب آن با آنچه [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] در کتابش آورده اختلاف دارند. شاید [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] تنها متفکر اسماعیلی است که ارکان اسلام را هشت مورد دانسته که اولش شهادتین است و برای شهادتین فصل مستقلی قرار داده است؛ همچنان که برای نماز و زکات و روزه و حج و جهاد فصول مستقلی تعریف کرده است. او در بحث از ولایت که عبارت از «اعتقاد به وصایت علی و امامت ائمهای که نص درباره آنها صادر شده از ذریه علی بن ابیطالب(ع) و فاطمه دختر رسول خدا(ص) و وجوب اطاعت از وصی و ائمه(ع)» است، از آن در خلال موضوعات عبادت علمیه بحث میکند و این بحث را همانند دیگر متفکرین اسماعیلیه در ضمن موضوعات عبادت عملیه مطرح نمیکند. چهبسا هدف [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] از این کار این بوده که اعتقاد به ولایت را مقدم بر سایر دعائم اسلام بداند همانگونه که قاضی نعمان ولایت را در ابتدای دعائم آورده است<ref>ر.ک: همان، ص52-51</ref>. در حقیقت «ولایت» قویترین رکن اسلام نزد اسماعیلیه است؛ [[کرمانی، احمد بن عبدالله|کرمانی]] میگوید: «کسی که معصیت و نافرمانی امام را بکند، روزهاش پذیرفته نیست»؛ و کسی که حج کند بدون اینکه حدود خداوند و امام زمانش را بشناسد؛ پسازآنکه شناخت باید دوباره حج بجای آورد چراکه حج اولش باطل است<ref>ر.ک: همان، ص53</ref>. | ||
نکته دیگری که در این رساله میتوان بهروشنی مشاهده کرد این است که اسماعیلیه تفکرات دینی و مذهبی خود را با فلسفه | نکته دیگری که در این رساله میتوان بهروشنی مشاهده کرد این است که اسماعیلیه تفکرات دینی و مذهبی خود را با فلسفه آمیخته است؛ بهطوریکه مصطلحات فلسفی در مذهب اسماعیلیه امری عادی است. اسماعیلیه از فلسفههای مختلف تأثیر پذیرفته است؛ آنها عقیده فلاسفه قدیم فیثاغورس را که اعداد را اصول عقیده خود قرار دادهاند. اسماعیلیه آراء فیثاغورسیان را به صبغه اسلامی درآوردند... همچنین از نظریه مثل افلاطونیان -که معتقدند آنچه در عالم حسی وجود دارد اشباحی برای عالم مثل موجود در عالم علوی است- تأثیر پذیرفتند و گفتند آنچه در عالم دین وجود دارد مثلی برای ممثولات در عالم روحانی است؛ لذا نبی (ناطق) مقابل قلم (عقل اول)، وصی (اساس) مقابل لوح (عقل ثانی) است<ref>ر.ک: همان، ص50</ref>. | ||
داعی کرمانی در این رساله بهوضوح از مسیحیت تأثیر پذیرفته است؛ او به آیات انجیل استشهاد کرده و در رسالهاش آن را به لغت سریانی آورده و به عربی نیز ترجمه کرده است. البته تأثیر مسیحیت در عقاید اسماعیلیه در زمان فاطمیان در مغرب روشن است و جعفر بن منصور یمنی در دو کتاب «اسرار النطقاء» و «سرائر النطقاء» تصریح کرده که ترتیب داعیان در مذهب اسماعیلیه همان ترتیب رجال کنیسه در مسیحیت است. به رسمیت شناختن صلیب مسیحیان توسط داعیان اسماعیلی نیز حکایت از تأثیرپذیری قوی از تعالیم مسیحیت دارد؛ با آنکه مخالف صریح قرآن کریم است<ref>ر.ک: همان، ص51</ref>. | داعی کرمانی در این رساله بهوضوح از مسیحیت تأثیر پذیرفته است؛ او به آیات انجیل استشهاد کرده و در رسالهاش آن را به لغت سریانی آورده و به عربی نیز ترجمه کرده است. البته تأثیر مسیحیت در عقاید اسماعیلیه در زمان فاطمیان در مغرب روشن است و جعفر بن منصور یمنی در دو کتاب «اسرار النطقاء» و «سرائر النطقاء» تصریح کرده که ترتیب داعیان در مذهب اسماعیلیه همان ترتیب رجال کنیسه در مسیحیت است. به رسمیت شناختن صلیب مسیحیان توسط داعیان اسماعیلی نیز حکایت از تأثیرپذیری قوی از تعالیم مسیحیت دارد؛ با آنکه مخالف صریح قرآن کریم است<ref>ر.ک: همان، ص51</ref>. | ||
| خط ۷۵: | خط ۷۴: | ||
مقدمه و متن کتاب. | مقدمه و متن کتاب. | ||
== وابستهها == | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | |||
[[رده:کتابشناسی]] | [[رده:کتابشناسی]] | ||