تسهيل النظر و تعجيل الظفر في أخلاق الملك و سياسة الملك: تفاوت میان نسخه‌ها

| کتابخانۀ دیجیتال نور =

تبویب و تنظیم مباحث سیاسی در چهار اثر الأحکام السلطانیة، نصیحة الملوک، تسهیل النظر و تعجیل‎ الظفر‎ و قوانین الوزارة ماوری همانند نیست. بررسی تطبیقی ساختار صوری آن‎ها گویای نظام فکری در هریک از آن آثار است<ref>ر.ک: نوری، محمد، ص210</ref>‎.

[[ماوردی، علی بن محمد|ماوردی]] در مبحث دوم، مقوله‎های سیاسی را نه از نگاه یک حقوق‎دان‎ و فقیه‎ بلکه از منظر یک فیلسوف و عالم‎ سیاسی‎ نگریسته‎ و تحلیل‎ کرده‎ است. تحلیل‎های وی‎ صبغه فقهی ندارد بلکه تعلیل و غایت‎سنجی و استدلال عقلی از مهم‎ترین ویژگی‎های آن است؛ البته مسائل فقهی در مطاوی مباحث نه به‎منظور ارائه ابحاث فقهی بلکه برای تشیید و تحکیم‎ مباحث عقلی و استدلالی است<ref>ر.ک: همان، ص214-213</ref>‎.

هر چهار ‎‎اثر‎ سیاسی [[ماوردی، علی بن محمد|ماوردی]] مشحون از دانش‎های فقهی، کلامی، تفسیری و حدیثی، اما نه به‎ یک‎ اندازه‎ است. آقای رضوان السید مصادر گفته‎های [[ماوردی، علی بن محمد|ماوردی]] را در تسهیل النظر، در پاورقی‎ها و نیز در فهارس پایانی آورده است. غیر از استفاده از قرآن، احادیث نبوی‎ و نهج‎البلاغه، جملات و عبارت‎‎های فراوانی از آثار یونانی، ایرانی و عربی قبل از اسلام آورده است. نقل‎قول‎های فراوان از اسکندر، اردشیر، انوشیروان کسری، بزرگمهر، سقراط، لقمان حکیم، متنبی، جالینوس، هم‎چنین از خلیفه‎‎ها و سردمداران اسلامی به‎عنوان تجربه‎های زمامداری مانند مأمون و هارون‎الرشید آورده است. تعبیر قال بعض الخلفاء زیاد دارد. در باب اول نظامی که از فضایل و رذایل ارائه کرده شبیه‎ اخلاق‎ نیکو ماخوس ارسطو است. در باب دوم از واژه‎های الحزم<ref>ر.ک: متن کتاب، ص 98، 127، 128، 157، </ref>‎، الحذر <ref>ر.ک: همان، ص 182، 212، 262</ref>‎، تدبیر <ref>ر.ک: همان، ص 158</ref>‎، و غیره که گویای اهمیت عقل و تجربه در کشورداری است بهره گرفته است<ref>نوری، محمد، ص215-214</ref>.

مبحث اقسام الملوک برگرفته از الأدب‎ الکبیر‎ ابن مقفع است. از نظر بهره‎وری از منابع و مصادر دینی و غیردینی، کتاب نصیحة الملوک همانند تسهیل النظر است. با اینکه حدود سیصد شاهد قرآنی و صدوپنجاه روایت‎ نبوی‎ در کل کتاب آورده ولی فقط پنجاه مورد از ارسطو نقل‎قول‎هایی دارد و فراوان از انوشیروان، بزرگمهر، بهرام گور، اسکندر مقدونی، افلاطون، اردشیر و دیگر متفکران ایران و یونان مطالبی نقل‎ کرده است<ref>ر.ک: همان، ص37، 161،172، 195، 245، 246؛ نوری، محمد، ص215-214</ref>‎.

نویسنده در فصل دوم کتاب مبادی فضیلت‎ها را ذکر کرده است؛ او اول فضائل را عقل و آخر آن را عدل دانسته است. سپس بر ادعای خود چنین استدلال می‎کند که اصل و اساس فضیلت‎ها عقل است چراکه فضیلت از عقل ایجاد می‎شود و به‎وسیله آن تدبیر می‎شود. عدل نیز نتیجه فضیلت است زیرا به‎وسیله عدل بر فضائل توانایی حاصل می‎شود پس آخر فضائل عدل است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص12</ref>‎.

[[ماوردی، علی بن محمد|ماوردی]] در فصل نوزدهم کتاب از جمله ویژگی‎های زمامدار را افضلیت دینی از مردم دانسته است؛ همان‎گونه که مردم باید از او فرمان‎برداری داشته باشند. سپس به توصیه اردشیر بن بابک به پادشاهان فارس اشاره کرده است: دین و حکومت توأم هستند. هیچ‎یک بدون دیگری پایدار نخواهند بود؛ چراکه دین اساس حکومت و پادشاه نگهبان دین است. حکومت باید اساس داشته باشد و اساس نیز نگهبان لازم دارد؛ زیرا آنچه محافظی نداشته باشد ضایع و آنچه پایه و اساسی ندارد ویران می‎شود<ref>ر.ک: همان، ص149-148</ref>‎.

 

یا از [[امام على(ع)|امام علی بن ابی‎طالب(ع)]] نقل می‎کند: «کسى که با معصیت خدا به دنبال کارى باشد، از مطلوب خود دورتر و به آنچه از آن دوری می‎کرده نزدیک‎تر می‎شود»<ref>ر.ک: همان، ص214</ref>‎.

این اثر در سال 1987م نیز با‎ تحقیق‎ و مقدمه مفصل و تحلیلی رضوان السید در بیروت منتشر‎ شده‎ است<ref>ر.ک: نوری، محمد، ص209</ref>‎.

[[رده:کتاب‌شناسی]]