۴۲۵٬۲۲۵
ویرایش
تسهيل النظر و تعجيل الظفر في أخلاق الملك و سياسة الملك: تفاوت میان نسخهها
تسهيل النظر و تعجيل الظفر في أخلاق الملك و سياسة الملك (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۶ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۲۴
، ۶ مارس ۲۰۱۹لینک درون متنی
جز (جایگزینی متن - 'ماوردي، علي بن محمد' به 'ماوردی، علی بن محمد') |
(لینک درون متنی) |
||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
}} | }} | ||
'''تسهيل النظر و تعجيل الظفر في أخلاق الملك و سياسة الملك'''، تألیف ابوالحسن علی بن محمد بصری بغدادی(متوفی 450ق) مشهور به ماوردی، به زبان عربی است. نویسنده اخلاق و شیوه زمامداری را از میان گفتهها و نوشتههای بزرگان دین، سیاست و ادب استخراج کرده است. این اثر توسط محیی هلال سرحان و حسن ساعاتی تحقیق و تصحیح شده است. | '''تسهيل النظر و تعجيل الظفر في أخلاق الملك و سياسة الملك'''، تألیف [[ماوردی، علی بن محمد|ابوالحسن علی بن محمد بصری بغدادی]](متوفی 450ق) مشهور به [[ماوردی، علی بن محمد|ماوردی]]، به زبان عربی است. نویسنده اخلاق و شیوه زمامداری را از میان گفتهها و نوشتههای بزرگان دین، سیاست و ادب استخراج کرده است. این اثر توسط [[سرحان، محيي هلال|محیی هلال سرحان]] و [[ساعاتي، حسن|حسن ساعاتی]] تحقیق و تصحیح شده است. | ||
==ساختار== | ==ساختار== | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
تبویب و تنظیم مباحث سیاسی در چهار اثر الأحکام السلطانیة، نصیحة الملوک، تسهیل النظر و تعجیل الظفر و قوانین الوزارة ماوری همانند نیست. بررسی تطبیقی ساختار صوری آنها گویای نظام فکری در هریک از آن آثار است<ref>ر.ک: نوری، محمد، ص210</ref>. | تبویب و تنظیم مباحث سیاسی در چهار اثر الأحکام السلطانیة، نصیحة الملوک، تسهیل النظر و تعجیل الظفر و قوانین الوزارة ماوری همانند نیست. بررسی تطبیقی ساختار صوری آنها گویای نظام فکری در هریک از آن آثار است<ref>ر.ک: نوری، محمد، ص210</ref>. | ||
تسهیل النظر و تعجیل الظفر فی اخلاق الملک و سیاسة الملک، همانگونه که از نامش پیداست دارای دو مبحث کلی اخلاق زمامدار و کشورداری است. مبحث اول خلاصهای از کتاب نصیحة الملوک است و به فضایل و رذایل حاکم میپردازد. مبحث اسباب اختلال الدول این کتاب با باب سوم کتاب نصیحة الملوک شباهت دارد | تسهیل النظر و تعجیل الظفر فی اخلاق الملک و سیاسة الملک، همانگونه که از نامش پیداست دارای دو مبحث کلی اخلاق زمامدار و کشورداری است. مبحث اول خلاصهای از کتاب نصیحة الملوک است و به فضایل و رذایل حاکم میپردازد. مبحث اسباب اختلال الدول این کتاب با باب سوم کتاب نصیحة الملوک شباهت دارد. | ||
هر چهار اثر سیاسی ماوردی مشحون از دانشهای فقهی، کلامی، تفسیری و حدیثی، اما نه به یک اندازه است. آقای رضوان السید مصادر گفتههای ماوردی را در تسهیل النظر، در پاورقیها و نیز در فهارس پایانی آورده است. غیر از استفاده از قرآن، احادیث نبوی و نهجالبلاغه، جملات و عبارتهای فراوانی از آثار یونانی، ایرانی و عربی قبل از اسلام آورده است. نقلقولهای فراوان از اسکندر، اردشیر، انوشیروان کسری، بزرگمهر، سقراط، لقمان حکیم، متنبی، جالینوس، همچنین از خلیفهها و سردمداران اسلامی بهعنوان تجربههای زمامداری مانند مأمون و هارونالرشید آورده است. تعبیر قال بعض الخلفاء زیاد دارد. در باب اول نظامی که از فضایل و رذایل ارائه کرده شبیه اخلاق نیکو ماخوس ارسطو است. در باب دوم از واژههای الحزم<ref>ر.ک: متن کتاب، ص 98، 127، 128، 157، </ref>، الحذر <ref>ر.ک: همان، ص 182، 212، 262</ref>، تدبیر <ref>ر.ک: همان، ص 158</ref>، و غیره که گویای اهمیت عقل و تجربه در کشورداری است بهره گرفته است<ref>نوری، محمد، ص215-214</ref>. | [[ماوردی، علی بن محمد|ماوردی]] در مبحث دوم، مقولههای سیاسی را نه از نگاه یک حقوقدان و فقیه بلکه از منظر یک فیلسوف و عالم سیاسی نگریسته و تحلیل کرده است. تحلیلهای وی صبغه فقهی ندارد بلکه تعلیل و غایتسنجی و استدلال عقلی از مهمترین ویژگیهای آن است؛ البته مسائل فقهی در مطاوی مباحث نه بهمنظور ارائه ابحاث فقهی بلکه برای تشیید و تحکیم مباحث عقلی و استدلالی است<ref>ر.ک: همان، ص214-213</ref>. | ||
هر چهار اثر سیاسی [[ماوردی، علی بن محمد|ماوردی]] مشحون از دانشهای فقهی، کلامی، تفسیری و حدیثی، اما نه به یک اندازه است. آقای رضوان السید مصادر گفتههای [[ماوردی، علی بن محمد|ماوردی]] را در تسهیل النظر، در پاورقیها و نیز در فهارس پایانی آورده است. غیر از استفاده از قرآن، احادیث نبوی و نهجالبلاغه، جملات و عبارتهای فراوانی از آثار یونانی، ایرانی و عربی قبل از اسلام آورده است. نقلقولهای فراوان از اسکندر، اردشیر، انوشیروان کسری، بزرگمهر، سقراط، لقمان حکیم، متنبی، جالینوس، همچنین از خلیفهها و سردمداران اسلامی بهعنوان تجربههای زمامداری مانند مأمون و هارونالرشید آورده است. تعبیر قال بعض الخلفاء زیاد دارد. در باب اول نظامی که از فضایل و رذایل ارائه کرده شبیه اخلاق نیکو ماخوس ارسطو است. در باب دوم از واژههای الحزم<ref>ر.ک: متن کتاب، ص 98، 127، 128، 157، </ref>، الحذر <ref>ر.ک: همان، ص 182، 212، 262</ref>، تدبیر <ref>ر.ک: همان، ص 158</ref>، و غیره که گویای اهمیت عقل و تجربه در کشورداری است بهره گرفته است<ref>نوری، محمد، ص215-214</ref>. | |||
مبحث اقسام الملوک برگرفته از الأدب الکبیر ابن مقفع است. از نظر بهرهوری از منابع و مصادر دینی و غیردینی، کتاب نصیحة الملوک همانند تسهیل النظر است. با اینکه حدود سیصد شاهد قرآنی و صدوپنجاه روایت نبوی در کل کتاب آورده ولی فقط پنجاه مورد از ارسطو نقلقولهایی دارد و فراوان از انوشیروان، بزرگمهر، بهرام گور، اسکندر مقدونی، افلاطون، اردشیر و دیگر متفکران ایران و یونان مطالبی نقل کرده است<ref>ر.ک: همان، ص37، 161،172، 195، 245، 246؛ نوری، محمد، ص215-214</ref>. | مبحث اقسام الملوک برگرفته از الأدب الکبیر ابن مقفع است. از نظر بهرهوری از منابع و مصادر دینی و غیردینی، کتاب نصیحة الملوک همانند تسهیل النظر است. با اینکه حدود سیصد شاهد قرآنی و صدوپنجاه روایت نبوی در کل کتاب آورده ولی فقط پنجاه مورد از ارسطو نقلقولهایی دارد و فراوان از انوشیروان، بزرگمهر، بهرام گور، اسکندر مقدونی، افلاطون، اردشیر و دیگر متفکران ایران و یونان مطالبی نقل کرده است<ref>ر.ک: همان، ص37، 161،172، 195، 245، 246؛ نوری، محمد، ص215-214</ref>. | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۹: | ||
نویسنده در فصل دوم کتاب مبادی فضیلتها را ذکر کرده است؛ او اول فضائل را عقل و آخر آن را عدل دانسته است. سپس بر ادعای خود چنین استدلال میکند که اصل و اساس فضیلتها عقل است چراکه فضیلت از عقل ایجاد میشود و بهوسیله آن تدبیر میشود. عدل نیز نتیجه فضیلت است زیرا بهوسیله عدل بر فضائل توانایی حاصل میشود پس آخر فضائل عدل است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص12</ref>. | نویسنده در فصل دوم کتاب مبادی فضیلتها را ذکر کرده است؛ او اول فضائل را عقل و آخر آن را عدل دانسته است. سپس بر ادعای خود چنین استدلال میکند که اصل و اساس فضیلتها عقل است چراکه فضیلت از عقل ایجاد میشود و بهوسیله آن تدبیر میشود. عدل نیز نتیجه فضیلت است زیرا بهوسیله عدل بر فضائل توانایی حاصل میشود پس آخر فضائل عدل است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص12</ref>. | ||
ماوردی در فصل نوزدهم کتاب از جمله ویژگیهای زمامدار را افضلیت دینی از مردم دانسته است؛ همانگونه که مردم باید از او فرمانبرداری داشته باشند. سپس به توصیه اردشیر بن بابک به پادشاهان فارس اشاره کرده است: دین و حکومت توأم هستند. هیچیک بدون دیگری پایدار نخواهند بود؛ چراکه دین اساس حکومت و پادشاه نگهبان دین است. حکومت باید اساس داشته باشد و اساس نیز نگهبان لازم دارد؛ زیرا آنچه محافظی نداشته باشد ضایع و آنچه پایه و اساسی ندارد ویران میشود<ref>ر.ک: همان، ص149-148</ref>. | [[ماوردی، علی بن محمد|ماوردی]] در فصل نوزدهم کتاب از جمله ویژگیهای زمامدار را افضلیت دینی از مردم دانسته است؛ همانگونه که مردم باید از او فرمانبرداری داشته باشند. سپس به توصیه اردشیر بن بابک به پادشاهان فارس اشاره کرده است: دین و حکومت توأم هستند. هیچیک بدون دیگری پایدار نخواهند بود؛ چراکه دین اساس حکومت و پادشاه نگهبان دین است. حکومت باید اساس داشته باشد و اساس نیز نگهبان لازم دارد؛ زیرا آنچه محافظی نداشته باشد ضایع و آنچه پایه و اساسی ندارد ویران میشود<ref>ر.ک: همان، ص149-148</ref>. | ||
استنادات وی به روایات پیامبر(ص) نیز قابلتوجه است: هرگاه خداوند خیر زمامداری را بخواهد وزیر راستگویی را برای او قرار میدهد که چون فراموش کند به یادش میآورد و اگر به یاد آورد کمکش کند و اگر خداوند خیر زمامداری را نخواهد وزیر بدی برای او قرار میدهد که اگر فراموش کند به یادش نمیآورد و اگر به یاد آورد مددش نمیدهد<ref>ر.ک: همان، ص203</ref>. | استنادات وی به روایات پیامبر(ص) نیز قابلتوجه است: هرگاه خداوند خیر زمامداری را بخواهد وزیر راستگویی را برای او قرار میدهد که چون فراموش کند به یادش میآورد و اگر به یاد آورد کمکش کند و اگر خداوند خیر زمامداری را نخواهد وزیر بدی برای او قرار میدهد که اگر فراموش کند به یادش نمیآورد و اگر به یاد آورد مددش نمیدهد<ref>ر.ک: همان، ص203</ref>. | ||
یا از امام علی بن ابیطالب(ع) نقل میکند: «کسى که با معصیت خدا به دنبال کارى باشد، از مطلوب خود دورتر و به آنچه از آن دوری میکرده نزدیکتر میشود»<ref>ر.ک: همان، ص214</ref>. | یا از [[امام على(ع)|امام علی بن ابیطالب(ع)]] نقل میکند: «کسى که با معصیت خدا به دنبال کارى باشد، از مطلوب خود دورتر و به آنچه از آن دوری میکرده نزدیکتر میشود»<ref>ر.ک: همان، ص214</ref>. | ||
==وضعیت کتاب== | ==وضعیت کتاب== | ||
این اثر در سال 1987م نیز با تحقیق و مقدمه مفصل و تحلیلی رضوان السید در بیروت منتشر شده است<ref>ر.ک: نوری، محمد، ص209</ref>. | این اثر در سال 1987م نیز با تحقیق و مقدمه مفصل و تحلیلی رضوان السید در بیروت منتشر شده است<ref>ر.ک: نوری، محمد، ص209</ref>. | ||
محققین این اثر؛ محیی هلال سرحان و حسن | محققین این اثر؛ [[سرحان، محيي هلال|محیی هلال سرحان]] و [[ساعاتي، حسن|حسن ساعاتی]]، مصادر گفتههای [[ماوردی، علی بن محمد|ماوردی]] را، در پاورقیها؛ و فهارس را در پایان کتاب آوردهاند. | ||
==پانویس == | ==پانویس == | ||
<references/> | <references /> | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||