۱۵۳٬۴۱۰
ویرایش
شیخ بهایی، محمد بن حسین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
جز (جایگزینی متن - '</div> '''' به '</div> '''') |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | |||
| عنوان = شیخ بهایی | |||
{| | | تصویر = NUR00072.jpg | ||
| | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = | |||
| | | نام کامل = بهاءالدین محمد بن حسین بن عبدالصمد حارثی عاملی | ||
| | | نامهای دیگر = شیخ بهاءالدین عاملی، شیخ بهایی | ||
| | | لقب = شیخالاسلام | ||
| تخلص = بهایی | |||
| نسب = از نوادگان حارث همدانی (صحابی امام علی ع) | |||
| نام پدر = حسین بن عبدالصمد عاملی | |||
| ولادت = ۹۵۳ق / ۹۲۵ش | |||
| محل تولد = بعلبک (لبنان کنونی) | |||
| کشور تولد = لبنان | |||
| محل زندگی = جبل عامل، اصفهان، مشهد | |||
| رحلت = ۱۰۳۰ یا ۱۰۳۱ق / ۱۰۰۱ش | |||
| شهادت = | |||
| مدفن = حرم امام رضا(ع)، مشهد | |||
| طول عمر = حدود ۷۷ سال قمری | |||
| نام همسر = | |||
| فرزندان = | |||
| خویشاوندان = | |||
| دین = اسلام | |||
| مذهب = شیعه دوازده امامی | |||
| پیشه = فقیه، محدث، متکلم، ادیب، شاعر، ریاضیدان، منجم، مهندس | |||
| منصب = شیخالاسلام پایتخت صفوی (اصفهان) | |||
| پس از = | |||
| پیش از = | |||
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[عاملی، حسین بن عبدالصمد|حسین بن عبدالصمد عاملی]] (پدر) | ملا عبدالله بهابادی | حکیم عمادالدین محمود}} | |||
| مشایخ = | |||
| معاصرین = | |||
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|ملاصدرای شیرازی]] | [[مجلسی، محمدتقی|محمدتقی مجلسی]] | [[فیض کاشانی، محسن|ملا محسن فیض کاشانی]] | [[فاضل هندی، بهاءالدین محمد|بهاءالدین محمد اصفهانی (فاضل هندی)]]}} | |||
| اجازه اجتهاد از = | |||
| درجه علمی = | |||
| دانشگاه = | |||
| حوزه = | |||
| علایق پژوهشی = فقه، حدیث، اصول، ریاضیات، نجوم، معماری، شعر و ادب | |||
| سبک نوشتاری = | |||
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[جامع عباسی، یكدوره فقه فارسی|جامع عباسی]] | [[الکشکول]] | [[مفتاح الفلاح]] | [[زبدة الأصول (شیخ بهایی، محمد بن حسین)|زبدة الأصول]] | [[الحبل المتين في إحكام أحكام الدين]] | [[مشرق الشمسین و إکسیر السعادتین]]}} | |||
| وبگاه = | |||
| امضا = | |||
| کد مؤلف = AUTHORCODE00072AUTHORCODE | |||
}} | |||
{{کاربردهای دیگر|عاملی (ابهامزدایی)}} | |||
'''محمد بن حسین بن عبدالصمد حارثى''' (۹۵۳-۱۰۳۰ق)، معروف به شیخ بهایی، فقیه، محدث، عارف، دانشمند همهفنحریف و شیخالاسلام دوره صفوی. وی در جبل عامل لبنان زاده شد و پس از مهاجرت به ایران، به مقام شیخالاسلامی اصفهان، پایتخت شاه عباس صفوی، رسید و ریاست مذهبی و علمی کشور را بر عهده گرفت. شیخ بهایی در علوم گوناگونی چون فقه، اصول، حدیث، تفسیر، ریاضیات، نجوم، معماری و ادبیات فارسی و عربی تبحر داشت و آثاری ماندگار در هر یک از این زمینهها تألیف کرد. از مهمترین آثار او میتوان به «جامع عباسی» (نخستین کتاب فقه استدلالی به فارسی)، «الکشکول» (مجموعهای از مطالب ادبی و تاریخی) و «زبدة الأصول» در اصول فقه اشاره کرد. او در معماری و مهندسی نیز دستی داشت و طرحهایی مانند تقسیم آب زایندهرود و احتمالاً طراحی گنبد مسجد امام اصفهان به او منسوب است. شیخ بهایی شاعر توانایی نیز بود و دیوان اشعاری به هر دو زبان فارسی و عربی از او باقی مانده است. آرامگاه او در حرم امام رضا(ع) در مشهد قرار دارد. | |||
== ولادت == | |||
ایشان در 17 ذىحجه 953ق، در روستاى «جبع» (زادگاه [[شهيد ثانى|شهید ثانى]] در بعلبک لبنان) متولد شد. | |||
==نسب== | ==نسب== | ||
نسب | نسب شیخ، به حارث همدانى، صحابى جلیلالقدر [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین(ع)]] مىرسد. حارث همدانى در جنگ صفین و جمل از یاوران استوار [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین(ع)]] بود و تا پایان جنگ ایستادگى نمود. | ||
پس از شهادت [[شهيد ثانى]] (966ق)، جبل عامل براى | پس از شهادت [[شهيد ثانى|شهید ثانى]] (966ق)، جبل عامل براى شیعیان و علماى شیعى ناامن شده بود و از آنسو حکومت نوپاى صفوى با به رسمیت شناختن مذهب شیعه در ایران، بستر مهاجرت علماى شیعه از سراسر دنیا به آنجا را فراهم نمود؛ بنابراین پدر شیخ بهایى عازم ایران شد. | ||
== | ==تحصیلات== | ||
وى مقدارى از | وى مقدارى از تحصیلات خود را در وطن فراگرفته بود که به اصفهان وارد شد و در آنجا نیز با جدیت تمام به تحصیل علوم مختلف پرداخت. شیخ ظرف مدت کوتاهى مقبولیت عام یافت و از سوى شاه عباس صفوى نهایت احترام براى او رعایت مىشد. | ||
شیخ بهایى مدتها شیخالاسلام هرات و در آن دیار پاسخگوى احکام شرعى مردم بود. وى پس از مدتى از این سمت کناره گرفت و به سفرهاى علمى و تحقیقى پرداخت. | |||
==مسافرتها== | ==مسافرتها== | ||
شیخ بهایى 30 سال در سفر بود. به مصر، سوریه، حجاز، عراق، فلسطین، افغانستان و... رفت و با علما و مردم آن مناطق به گفتگو پرداخت. او مبلغ نستوه تشیع بود و رنج سفر را به جان خرید و براى زندهنگهداشتن فرهنگ شیعى زحمات فراوانى را متحمل شد. | |||
این عالم وارسته در سفرها با علماى اهل سنت به گفتگو مىنشست و فقیهان بلندپایه اهل سنت را گرامى مىداشت، نزدشان زانوى ادب به زمین مىزد و از دانش آنها بهره مىجست. در قدس با «ابن ابىلطیف مقدسى»، در دمشق با «حافظ حسین کربلایى» و «حسن بورینى» و در حلب با «شیخ عمر عرضى» دیدار کرد. | |||
شیخ بهایى پس از سال 1006ق، شیخالاسلام اصفهان شد. اصفهان، در سال 1006ق، از سوى شاه عباس کبیر پایتخت ایران شد. با انتخاب اصفهان به پایتختى، مهاجرت علماى شیعه از سراسر جهان اسلام به این شهر رونق گرفت. مدت زمانى بعد، شیخ از مقام شیخالاسلامى استعفا داد و از سال 1012ق، تا سال 1019ق، به سفر رفت، سپس به اصفهان برگشت و تا آخر عمر در آن شهر ماند و بهعنوان «شیخالاسلام» ریاست علماى شیعه را بر عهده گرفت. | |||
شیخ بهایى از شاعران نامدار صفویه است. شعرهاى او، بهویژه شعرهایى که به سبک عراقى سروده، بسیار زیباست. وى در اشعارش به «بهایى» تخلّص مىکرد. از وى اشعار بسیارى به زبانهاى فارسى و عربى به یادگار مانده است. | |||
== | == اساتید == | ||
وى نزد استادان فرزانهاى به | وى نزد استادان فرزانهاى به فراگیرى منطق، فلسفه، ریاضیات، طب، نجوم و... پرداخت. | ||
===استادان او عبارتند از=== | ===استادان او عبارتند از=== | ||
#[[عاملی، حسین بن عبدالصمد| | #[[عاملی، حسین بن عبدالصمد|عزّالدین حسین جبل عاملى]]، پدر بزرگوار شیخ؛ | ||
#ملا عبداللّه بن | #ملا عبداللّه بن شهابالدین مدرّس یزدى (شیخ بهایى نزد این استاد وارسته به یادگیرى منطق، فلسفه و کلام پرداخت)؛ | ||
#ملا على مذهّب ( | #ملا على مذهّب (شیخ بهایى دروس حساب، هندسه، جبر و مقابله و هیئت را نزد وى فراگرفت)؛ | ||
#مولانا افضل قاضى ( | #مولانا افضل قاضى (شیخ بهایى نزد وى به فراگیرى ریاضیات پرداخت)؛ | ||
# | #حکیمالدین (اعتمادالدین) محمود (شیخ بهایى کتاب «[[قانون]]» نوشته [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|بوعلى سینا]] را که درباره طب است، از او فراگرفت)؛ | ||
#محمدباقر | #محمدباقر یزدى؛ | ||
#احمد | #احمد کچایى. | ||
== شاگردان == | == شاگردان == | ||
شیخ بهایى سالهاى دراز به تدریس اشتغال داشت. اندیشهوران بسیارى در محفل درس او تربیت یافتند که نام برخى از آنان به قرار زیر است: | |||
{{ستون-شروع|2}} | {{ستون-شروع|2}} | ||
# [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|ملا صدرا شيرازى]]؛ | # [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|ملا صدرا شيرازى]]؛ | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۰۶: | ||
# [[محقق سبزواری، محمدباقر|محقق سبزوارى]]؛ | # [[محقق سبزواری، محمدباقر|محقق سبزوارى]]؛ | ||
# ملا عزالدين فرهانى، مشهور به علىنقى كمرهاى، شاعر معروف؛ | # ملا عزالدين فرهانى، مشهور به علىنقى كمرهاى، شاعر معروف؛ | ||
# عنايتاللّه على كوهپايهاى، معروف به قهپايى، | # عنايتاللّه على كوهپايهاى، معروف به قهپايى، نویسنده «مجمع الرجال»؛ | ||
# هاشم بن احمد بن عصامالدين اتكانى؛ | # هاشم بن احمد بن عصامالدين اتكانى؛ | ||
# شيخ نجيبالدين على بن محمد بن مكّى عاملى جيبلى جبعى؛ | # شيخ نجيبالدين على بن محمد بن مكّى عاملى جيبلى جبعى؛ | ||
| خط ۱۱۸: | خط ۱۱۲: | ||
# حسنعلى بن عبداللّه شوشترى؛ | # حسنعلى بن عبداللّه شوشترى؛ | ||
# شيخ زينالدين على بن سليمان بن درويش بن حاتم قدمى بحرانى؛ | # شيخ زينالدين على بن سليمان بن درويش بن حاتم قدمى بحرانى؛ | ||
# سلطانالعلما [[سلطان العلماء، محمد|سيد حسين حسينى مرعشى]]، | # سلطانالعلما [[سلطان العلماء، محمد|سيد حسين حسينى مرعشى]]، نویسنده حاشيه بر روضه و حاشيه بر معالم.{{پایان}} | ||
{{پایان}} | |||
== وفات == | |||
در دوازدهم شوال 1030ق (یا 1031ق)، مرگ به پیشواز شیخ بهایى آمد. او نیز سبک بال بهسوى معبود پر کشید. بیش از پنجاه هزار نفر مردم اصفهان در تشییع جنازه او شرکت داشتند. ملا [[مجلسی، محمدتقی|محمدتقى مجلسى]] بر وى نماز گزارد و سپس پیکرش را به مشهد مقدس بردند و بنا بر وصیتش او را در خانهاش که نزدیک حرم [[امام رضا(ع)]] قرار داشت، به خاک سپردند. اکنون آرامگاه شیخ بهایى در یکى از رواقهاى حرم مطهّر [[امام رضا(ع)]] قرار دارد. | |||
== آثار == | == آثار == | ||
شیخ بهایى در علوم مختلف فقه، اصول، تفسیر، حدیث، رجال، درایه، ادبیات، ریاضیات، جبر، هندسه، اسطرلاب، هیئت، جفر و... آثار فراوانى را به زبانهاى فارسى و عربى نوشت. | |||
===آثارش عبارتند از=== | ===آثارش عبارتند از=== | ||
{{ستون-شروع|2}} | {{ستون-شروع|2}} | ||
# إثبات الأنوار الإلهية؛ | # إثبات الأنوار الإلهية؛ | ||
| خط ۱۶۰: | خط ۱۵۶: | ||
# حاشيه بر «شرح عضدى بر مختصر الأصول»؛ | # حاشيه بر «شرح عضدى بر مختصر الأصول»؛ | ||
# حاشيه فهرست [[شيخ منتجبالدين]]؛ | # حاشيه فهرست [[شيخ منتجبالدين]]؛ | ||
# حاشيه بر «القواعد الكلية الأصولية و | # حاشيه بر «القواعد الكلية الأصولية و الفرعیة» نوشته [[شهيد اول]]؛ | ||
# حاشيه تفسير كشاف [[زمخشری، محمود بن عمر|زمخشرى]]؛ | # حاشيه تفسير كشاف [[زمخشری، محمود بن عمر|زمخشرى]]؛ | ||
# حاشيه مختلف علامه؛ | # حاشيه مختلف علامه؛ | ||
# حاشيه مطول؛ | # حاشيه مطول؛ | ||
# حاشية معالم العلماء؛ | # حاشية معالم العلماء؛ | ||
# حاشية | # حاشية من لايحضره الفقيه؛ | ||
# الحبل المتين في | # الحبل المتين في أحكام الدين؛ | ||
# حدائق الصالحين في شرح صحيفة سيد الساجدين(ع) (از اين كتاب فقط بخش كوچكى به نام «الحديقة الهلالية» كه شرح دعاى رويت هلال است، موجود است كه بههمراه شرح صحيفه سيد نعمتاللّه جزايرى، در تهران چاپ شده است)؛ | # حدائق الصالحين في شرح صحيفة سيد الساجدين(ع) (از اين كتاب فقط بخش كوچكى به نام «الحديقة الهلالية» كه شرح دعاى رويت هلال است، موجود است كه بههمراه شرح صحيفه سيد نعمتاللّه جزايرى، در تهران چاپ شده است)؛ | ||
# الحريرية؛ | # الحريرية؛ | ||
| خط ۱۸۷: | خط ۱۸۳: | ||
# سوانح الحجاز يا «سوانح سفر الحجاز» يا «نان و حلوا»؛ | # سوانح الحجاز يا «سوانح سفر الحجاز» يا «نان و حلوا»؛ | ||
# شرح اثني عشرية [[ابن شهید ثانی، حسن بن زینالدین|صاحب معالم]]؛ | # شرح اثني عشرية [[ابن شهید ثانی، حسن بن زینالدین|صاحب معالم]]؛ | ||
# شرح الأربعين يا «أربعون حديثا» يا «اربعين | # شرح الأربعين يا «أربعون حديثا» يا «اربعين بهایی»؛ | ||
# شرح دعاى صباح صحيفه سجاديه؛ | # شرح دعاى صباح صحيفه سجاديه؛ | ||
# شرح «شرح چغمينى» قاضىزاده رومى؛ | # شرح «شرح چغمينى» قاضىزاده رومى؛ | ||
| خط ۱۹۷: | خط ۱۹۳: | ||
# كشكول؛ | # كشكول؛ | ||
# المخلاة؛ | # المخلاة؛ | ||
# مشرق الشمسين و | # مشرق الشمسين و إکسیر السعادتين؛ | ||
# مفتاح الفلاح في عمل اليوم و الليلة؛ | # مفتاح الفلاح في عمل اليوم و الليلة؛ | ||
# ملخص الهيئة؛ | # ملخص الهيئة؛ | ||
| خط ۲۰۳: | خط ۱۹۹: | ||
# شرح تفسير بيضاوى؛ | # شرح تفسير بيضاوى؛ | ||
# حلّ حروف القرآن؛ | # حلّ حروف القرآن؛ | ||
# شرح | # شرح من لايحضره الفقيه؛ | ||
# ترجمه رساله اماميه به فارسى (رساله اماميه نامه [[امام رضا(ع)]] به مأمون است)؛ | # ترجمه رساله اماميه به فارسى (رساله اماميه نامه [[امام رضا(ع)]] به مأمون است)؛ | ||
# حاشيه بر «شرح تهذيب الأصول» نوشته عميدى؛ | # حاشيه بر «شرح تهذيب الأصول» نوشته عميدى؛ | ||
| خط ۲۱۱: | خط ۲۰۷: | ||
# فالنامه؛ | # فالنامه؛ | ||
# رساله در كرويت زمين؛ | # رساله در كرويت زمين؛ | ||
# رساله «جوهر فرد». | # رساله «جوهر فرد».{{پایان}} | ||
{{پایان}} | |||
== منابع مقاله == | == منابع مقاله == | ||
جمعى از پژوهشگران، گلشن ابرار، نشر معروف، چاپ اول، 1379ش، ج 1، ص 195، محمود مهدىپور. | جمعى از پژوهشگران، گلشن ابرار، نشر معروف، چاپ اول، 1379ش، ج 1، ص 195، محمود مهدىپور. | ||
{{شیخ بهایی}} | |||
{{فقیهان شیعه}} | {{فقیهان شیعه}} | ||
== وابستهها == | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | {{وابستهها}} | ||
[[الحبل المتين في إحكام أحكام الدين]] | |||
[[جامع عباسی، یكدوره فقه فارسی]] | [[جامع عباسی، یكدوره فقه فارسی]] | ||
| خط ۲۲۹: | خط ۲۲۳: | ||
[[جامع عباسی]] | [[جامع عباسی]] | ||
[[ | [[شرح الصمدیة]] | ||
[[الحاشية علی كتاب من لايحضره الفقيه (شیخ بهایی)]] | |||
[[مشرق الشمسین و إکسیر السعادتین]] | [[مشرق الشمسین و إکسیر السعادتین]] | ||
| خط ۲۳۶: | خط ۲۳۲: | ||
[[الکشکول]] | [[الکشکول]] | ||
[[العروة الوثقي في تفسير سورة الحمد]] | |||
[[مجموعه رسائل عوارف المعارف]] | [[مجموعه رسائل عوارف المعارف]] | ||
| خط ۲۵۱: | خط ۲۴۹: | ||
[[رساله الکر - تعیین مقدار الکر]] | [[رساله الکر - تعیین مقدار الکر]] | ||
[[ | [[الإثنا عشرية في الصلاة اليومية]] | ||
[[حرمه ذبایح اهل الکتاب]] | [[حرمه ذبایح اهل الکتاب]] | ||
| خط ۲۷۸: | خط ۲۷۶: | ||
[[کلیات اشعار و آثار فارسی (شیخ بهایی)]] | [[کلیات اشعار و آثار فارسی (شیخ بهایی)]] | ||
[[استدراك علی الفصل الثالث من تشريح الأفلاك]] | |||
[[کلیات اشعار و آثار فارسی شیخ بهایی، مثنویات، قصاید، مخمس، مستزاد، رباعیات، موش وگربه]] | [[کلیات اشعار و آثار فارسی شیخ بهایی، مثنویات، قصاید، مخمس، مستزاد، رباعیات، موش وگربه]] | ||
| خط ۲۸۷: | خط ۲۸۷: | ||
[[الاربعون حدیثا]] | [[الاربعون حدیثا]] | ||
[[ | [[الإثنا عشريات الخمس]] | ||
[[الحدیقة الهلالیة]] | [[الحدیقة الهلالیة]] | ||
[[الوجیزة في علم الدرایة]] | [[الوجیزة في علم الدرایة]] | ||
[[اعتقادات شیخ بهایی]] | [[اعتقادات شیخ بهایی]] | ||
[[ | [[بهاءالدین العاملی ادیبا و فقیها و عالما]] | ||
[[السر المستتر فی العلوم الغریبة و الجفر و تعبیر الرویاء]] | [[السر المستتر فی العلوم الغریبة و الجفر و تعبیر الرویاء]] | ||
[[بخشی از دست نوشتههای آثار علامه دوران شیخ | [[بخشی از دست نوشتههای آثار علامه دوران شیخ بهاءالدین عاملی]] | ||
[[الفواید الصمدیه]] | [[الفواید الصمدیه]] | ||
| خط ۳۰۹: | خط ۳۰۷: | ||
[[السر المستتر در علوم غریبه و جفر و خوابنامه]] | [[السر المستتر در علوم غریبه و جفر و خوابنامه]] | ||
[[بوستان ادب: متن کتاب الفواید الصمدیه للشیخ | [[بوستان ادب: متن کتاب الفواید الصمدیه للشیخ بهاءالدین العاملی بانضمام شرح کتاب الفواید الصمدیه و تجزیه و ترکیب عبارات آن]] | ||
[[تحفه حاتمی]] | [[تحفه حاتمی]] | ||
| خط ۳۲۷: | خط ۳۲۵: | ||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده:ادیبان]] | |||
[[رده:امامان جمعه]] | |||
[[رده:امامان جمعه اصفهان]] | |||
[[رده:شارحان صحیفه سجادیه]] | |||
[[رده:دعاپژوهان]] | |||