۱۵۲٬۵۳۷
ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
جز (جایگزینی متن - ']] ]]' به ']] ') |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | |||
| عنوان = سعدالدین حمویه | |||
| تصویر = NUR03419.jpg | |||
| | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = آرامگاه شیخ سعدالدین حمویه جوین | |||
| | | نام کامل = سعدالدین محمد بن مؤید بن ابیبکر بن حسن بن محمد بن حمویه بن محمد جوینی | ||
| | | نامهای دیگر = سعدالدین حموی، شیخ سعدالدین حمویه | ||
| | | لقب = | ||
| تخلص = | |||
| نسب = | |||
| نام پدر = مؤید | |||
| ولادت = ۲۳ ذیالحجه ۵۸۶ قمری | |||
| محل تولد = بحرآباد (احتمالاً) | |||
| کشور تولد = ایران (خراسان) | |||
| محل زندگی = خراسان، شام (دمشق)، آمل | |||
| رحلت = ۱۸ ذیالحجه ۶۴۹ قمری | |||
| شهادت = | |||
| مدفن = بحرآباد، جوین، خراسان | |||
| طول عمر = ۶۳ سال | |||
| نام همسر = | |||
| فرزندان = صدرالدین ابراهیم | |||
| خویشاوندان = | |||
| دین = اسلام | |||
| مذهب = سنی | |||
| پیشه = عارف، صوفی، نویسنده، شاعر | |||
| درجه علمی = | |||
| دانشگاه = | |||
| حوزه = | |||
| علایق پژوهشی = عرفان نظری و عملی، تصوف، کبرویه | |||
| منصب = | |||
| پس از = | |||
| پیش از = | |||
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[نجمالدین کبری، احمد بن عمر|نجمالدین کبری]] | [[ابن عربی، محمد بن علی|محییالدین ابن عربی]]}} | |||
| مشایخ = | |||
| معاصرین = [[صدرالدین قونوی، محمد بن اسحاق|صدرالدین قونوی]] | |||
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | عزیزالدین نسفی | محمد بن احمد بن محمد جوینی (مؤلف مقاصد السالکین)}} | |||
| اجازه اجتهاد از = | |||
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[المصباح فی التصوف]] | سجنجل الارواح و نقوش الالواح | سکینة الصالحین | قلب المنقلب | کشف المحجوب | محبوب المحبین و مطلوب الواصلین}} | |||
| سبک نوشتاری = پیچیده، رمزآمیز، همراه با اشکال و دوایر عرفانی | |||
| وبگاه = | |||
| امضا = | |||
| کد مؤلف = AUTHORCODE03419AUTHORCODE | |||
}} | |||
'''سعدالدين محمد بن مؤيد بن ابىبكر بن حسن بن محمد بن حمويه بن محمد''' (۵۸۶-۶۴۹ق)، از عرفای برجسته خراسان و از شاگردان بلافصل نجمالدین کبری در سده هفتم هجری بود. وی در خاندان حمویی که از خاندانهای علمی و عرفانی نامدار خراسان به شمار میرفتند، در بحرآباد جوین متولد شد. سعدالدین پس از فراگیری مقدمات علوم در خراسان، در میانه عمر به شام سفر کرد و در دمشق با محییالدین ابن عربی دیدار نمود و از او تأثیر پذیرفت، هرچند این تأثیر بهگونهای فراگیر نبود و او برخی اصطلاحات عرفانی را متناسب با ذوق خراسانی خود به کار میبرد. وی با صدرالدین قونوی، شارح بزرگ آرای ابن عربی، مکاتبات علمی داشت. سعدالدین پس از بازگشت به خراسان، به دلیل حملات مغولان ناگزیر به سفرهای متعدد شد و مدتی در آمل اقامت گزید و در آنجا خانقاهی بنا کرد که بعدها در گرایش سید حیدر آملی به تصوف مؤثر افتاد. از مهمترین شاگردان او میتوان به عزیزالدین نسفی اشاره کرد که تعالیم استاد را به فارسی روان و ساده در کتابهای «الإنسان الکامل» و «کشف الحقائق» منتشر ساخت. آثار سعدالدین حمویه به سبکی پیچیده و رمزآمیز همراه با اشکال و دوایر عرفانی نگاشته شده و از دیرباز به دشواریفهم شهرت داشته است. او سرانجام در ۱۸ ذیالحجه ۶۴۹ق در بحرآباد درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد. آرامگاه وی در جوین همچنان باقی است. | |||
== وجه تسمیه == | |||
نام حمویه همانگونه که سمعانی تصریح کرده، انتساب به محلی نیست، بلکه نام جد سعدالدین است. حاکم نیشابوری در اشاره به نامهای حمش، محمشاذ و اسامی مشابه دیگر، آنها را اسامی و نامهای محلی دانسته که از ترکیب با نام محمد ساخته میشده و احتمالاً نام حمویه نیز یکی از این گونه نام گذاری کهن باشد که در مناطق شرقی جهان اسلام متداول بوده است. زرینکوب نیز احتمال مصغر بودن نام حمویه از احمد، را داده است. گفته برخی مؤلفان بعدی که از انتساب این خاندان به حماۀ ـ شهری در شام ـ سخن گفتهاند، نادرست است. ظاهراً علت این اشتباه، تغییر یافتن نام حمویه به حموی است که بعدها منشاء این اشتباه شده است. | |||
== ولادت == | |||
مهمترین چهره شناختهشدۀ خاندان حمویی، سعدالدین ابوابراهیم محمد بن مؤید بن عبدالله بن علی بن محمد بن حمویه جوینی است. اطلاعات پراکندهای درباره او در منابع مختلف آمده، اما شرح حالی که غیاثالدین ابوالفتوح هبةالله (644- 722ق) یکی از نوادگان سعدالدین در کتاب ''[[مراد المريدين|مراد المریدین]]'' نگاشته، کاملترین و دقیقترین شرح حال اوست که در نسخه خطی به شماره 2143 کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است و مرحوم دانشپژوه، گزارشی از آن ارایه کرده است. سعدالدین در شب سه شنبه 23 ذیحجۀ 586 ق احتمالا در بحرآباد به دنیا آمد. | |||
== تحصیلات == | |||
سعدالدین که نخست آموزشهای خود را در خراسان و نزد مشایخ آنجا گذرانده بود، در میانه عمر خود به شام رفت و مدتی در جبل قاسیون از نواحی اطراف شهر دمشق اقامت داشته و در آنجا با [[ابن عربی، محمد بن علی|ابن عربی]] دیدار نمود و احتمالاً برخی افکار او را پسندیده باشد، هر چند برخی مباحث مطرح شده توسط [[ابن عربی، محمد بن علی|ابن عربی]] خاصه مسئله ولایت، از مسائل مورد بحث در تصوف خراسان و ماوراءالنهر بوده و [[ابن عربی، محمد بن علی|ابن عربی]] خود نیز در این مسئله متاثر [[حکیم ترمذی، محمد بن علی|حکیم ترمذی]] و مباحث مطرح شده توسط او بوده است. هر چند تأثیر سعدالدین از [[ابن عربی، محمد بن علی|ابن عربی]] به گونهای فراگیر نبوده و او برخی اصطلاحات عرفانی را برخلاف [[ابن عربی، محمد بن علی|ابن عربی]] و متناسب ذوق خود به کار برده است. همچنین سعدالدین مکاتباتی با مهمترین شارح آراء [[ابن عربی، محمد بن علی|ابن عربی]]، [[صدرالدین قونوی، محمد بن اسحاق|صدرالدین قونوی]] داشته که متن یکی از این مکاتبات که پرسشهای سعدالدین در باب مبداء و معاد و پاسخهای قونوی به او در کتابخانه مجلس در ضمن مجموعه 1405 باقی مانده است. | |||
ذهبی اشاره کرده که سعدالدین در شام خانقاهی داشت و با جمعی از مریدان خود زندگی میکرده است. سعدالدین به دلایلی که به درستی دانسته نیست بار دیگر به خراسان بازگشت. در آنجا مورد احترام ایلخانان قرار گرفت. مدتی در آمل اقامت گزید و در آنجا خانقاهی بنا کرد. احتمالاً بعدها با توجه به آنکه خانقاهی که سعدالدین در آمل بنا کرد، محل رفت و آمد فرزندش صدرالدین ابراهیم نیز بوده، نقش مهمی در گرایش یافتن عالم امامی [[آملی، سید حیدر|سید حیدر آملی]] به تصوف داشته باشد. سعدالدین سفرهای متعددی به شهرهای مشهور جهان اسلام داشته است که ظاهراً دلیل این سفرها بیشتر ناامنی اوضاع خراسان در پی حملات مغولان بوده است. | |||
شاگردان حمویه | |||
سعدالدین شاگردانی فراوانی تربیت کرده که از مشهورترین آنها، عزیزالدین نسفی را میتوان نام برد که تأثیر تعالیم سعدالدین در نوشتههای مختلف او چون ''الانسان الکامل'' و ''کشف الحقائق'' را به وضوح میتوان دید، خاصه که نسفی بر خلاف سعدالدین عموم آثار خود را به فارسی و شیوهای روان و ساده، برخلاف سبک پیچیده و مغلق سعدالدین که کمتر مورد توجه قرار گرفتن او ناشی از همین معضل بوده، بیان کرده است. نسفی در ''کشف الحقائق'' (صص 3- 4) در ضمن نقل رویایی به این مطالب تصریح کرده است. نورالدین جامی (ص 431) نیز اشاره کرده که در مصنفات سعدالدین سخنان مرموز و کلمات مشکل و ارقام و اشکال و دوایر که نظر عقل و فکر از کشف و حل آن عاجز است، بسیار است. | |||
دیگر شاگرد سعدالدین، محمد بن احمد بن محمد جوینی است که اثری به فارسی و با نام ''مقاصد السالکین'' در شرح و بیان آراء سعدالدین نگاشته که متن آن را نجیب مایل هروی در کتاب ''این برگهای پیر'' (تهران، 1381ش) منتشر کرده که برای شناخت آراء سعدالدین اثری مهم است، خاصه آنکه در رسالۀ جوینی نام و نشانی از تأثیر ابن عربی نیست و مطالب کتاب وی برگرفته از مجالس وعظ سعدالدین است که در خانقاه خود بر برپا میداشته است و حاوی برخی پرسشها و پاسخ ردو بدل شده میان سعدالدین و مریدان اوست. جوینی در اشاره به علت نگارش کتاب خود متذکر شده است که: | |||
بیچاره این چندین سخن را که از سلطان طریقت و برهان حقیقت شیخ سعدالملۀ و الدین به من رسیده بود، درین رساله نوشتم تا هر آن مؤمنی را که رغبت این راه بود و به خدمت این طایفه تمسک کند، از فواید این راه نصیبهای تمام یابد. | |||
رسالۀ ''مقاصد السالکین'' همچنین بسیاری از مفاهیم خانقاهی و آداب خانقاهیان را دربر دارد که با توجه به بیان نظرات سعدالدین در جای جای آن، میتواند به بیان نظرات سعدالدین درباب نظام خانقاه باشد کما اینکه برخی توضیحات نقل شده از سعدالدین در باب مفاهیم و واژگان صوفیه در این رساله به دلیل عدم ذکر در آثار دیگر صوفیه اهمیت دارد، از جمله معنی «قتل» و «قتال» به معنی انسان کامل یا شیخ و پیر. جوینی به نقل از سعدالدین در معنی این واژه مینویسد: | |||
پرسیدند که چه صفت باید که خرقه سرخ شاید پوشید؟ شیخ ما فرمودند که رونده راه ریاضت بسیار کشنده باشد و نوری نار صفت در باطن او پیدا شده که چون بی ادبی کند که خاطر او برنجد، آن رونده راه خاطر بر او گمارد، آن بیچاره به عدم باز رو. این چنین کس را قتال گویند، خرقه سرخ او را شاید پوشیدن. | |||
== سعدالدین و طریقت کبرویه == | |||
علیرغم آنکه سعدالدین از شاگردان [[نجمالدین کبری، احمد بن عمر|نجمالدین کبری]] بوده و شهرت خانواده آنها نقش مهمی در اشاعه طریقت کبرویه داشته، اما به دلیل مخالفت حلقههای مختلف کبرویه با [[ابن عربی، محمد بن علی|ابن عربی]] و مخالفت برخی رهبران کبرویه با منش سیاسی خاندان سعدالدین در نزدیکی به مغولان که در این هنگام هنوز اسلام نیاورده بودند، جایگاه چندانی در میان جریانهای مختلف کبرویه نیافته بود و برخی از بزرگان کبرویه همچون [[مجدالدین بغدادی]]، رضیالدین علی لالاء غزنوی و شاگردش جمالالدین احمد جرفانی با او سر نقار داشتهاند. | |||
== وفات == | |||
وی در سفری که به بحر آباد داشته در هجدهم ذیحجۀ 649ق درگذشت و فرزندش وی را در همان صفه حجرهای که او را مرده یافته بودند، دفن کرد و عمارتی بر مشهد او بنا کرد. روایت ذکر شده در کتاب ''فوائد الفواد'' که درگذشت سعدالدین در ضمن سفری که برای تجددی عهد با [[باخرزی، سعید بن مطهر|سیفالدین باخرزی]] یاد کرده و به پیشگویی همو یاد کرده، نادرست است و تنها نشانی از تداوم منازعت میان پیروان سعدالدین و [[باخرزی، سعید بن مطهر|سیفالدین باخرزی]] (متوفی 659ق) در بعد است. <ref>[https://www.ical.ir/ical/fa/Content/_/%D8%B3%DA%A9%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%A3%D9%84%DB%8C%D9%81-%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D9%85%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B8%D9%85-%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%AA%DB%8C179 سکینه الصالحین/ تألیف سعدالدین حمویه؛ به کوشش محمّدکاظم رحمتی]</ref> | |||
== آثار== | == آثار== | ||
#سجنجل الارواح و نقوش الالواح؛ | |||
#سكينة الصالحين؛ | |||
#قلب المنقلب؛ | |||
#كشف المحجوب؛ | |||
#محبوب المحبين و مطلوب الواصلین. | |||
سعدالدين حموى در نظم و نثر فارسى و عربى دست داشته و رباعيات او بيشتر از ديگر انواع شعرى نقل شده است. | |||
==پانویس == | |||
<references /> | |||
== منابع مقاله == | |||
#[https://www.ical.ir/ical/fa/Content/_/%D8%B3%DA%A9%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%A3%D9%84%DB%8C%D9%81-%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D9%85%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D9%88% سکینه الصالحین/ تألیف سعدالدین حمویه؛ به کوشش محمّدکاظم رحمتی] | |||
#[https://www.irna.ir/news/82945940/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%AD%D9%85%D9%88%D9%8A%D9%87-%D8%AC%D9%88%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%AA-%D8%B4%D8%AF خبرگزاری جمهوری اسلامی "آرامگاه شيخ سعدالدين حمويه جوين مرمت شد"] | |||
==وابستهها== | |||
{{وابستهها}} | |||
[[المصباح فی التصوف (جدید)]] | |||
[[المصباح فی التصوف]] | |||
[[آشنایی با مکتب کبرویه]] | |||
[[سعدالدّین حموی (زندگی، سلوک و اندیشه)]] | |||
[[نجم کبری]] | |||
[[تأویلات باطنی در شهود معنوی رنگ و نور]] | |||
[[ | |||
[[ | [[علاءالدوله سمنانی پیر عارفان]] | ||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||