کلباسی، محمدابراهیم بن عبدالرحیم
محمدابراهیم بن عبدالرحیم کلباسی (۱۱۸۰-۱۲۶۱ق)، فقیه، اصولی و مجتهد بزرگ شیعه در قرن سیزدهم هجری، احیاگر حوزه علمیه اصفهان و صاحب کتاب ارزشمند «الخصائص العباسية» در مناقب حضرت عباس بن علی(ع). او تربیتیافته مکتب حکمی آقامحمد بیدآبادی و فقهی وحید بهبهانی و بحرالعلوم بود و با تألیفات متعدد و تربیت شاگردانی چون ملا هادی سبزواری و میرزای شیرازی، نقش مهمی در پیوند فلسفه و فقه در تشیع ایفا کرد.
| محمدابراهیم بن عبدالرحیم کلباسی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمدابراهیم بن عبدالرحیم کلباسی |
| نامهای دیگر | کلباسی، کرباسی |
| لقب | علامه حاجی کلباسی |
| نسب | از نوادگان مالک اشتر نخعی |
| نام پدر | عبدالرحیم (یا محمدحسن) |
| ولادت | ۱۱۸۰ هجری قمری |
| محل تولد | اصفهان، ایران |
| محل زندگی | اصفهان، نجف، کاظمین، قم، کاشان |
| رحلت | ۸ جمادیالاول ۱۲۶۱ هجری قمری |
| مدفن | اصفهان، مقابل مسجد حکیم |
| طول عمر | ۸۱ سال |
| فرزندان | شیخ آغا محمد، شیخ محمد مهدی، شیخ محمد جعفر، میرزا ابوالمعالی |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه اثنیعشری |
| پیشه | فقیه، اصولی، مدرس، مجتهد |
| منصب | مرجع تقلید، امام جماعت مسجد حکیم |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از |
|
| درجه علمی | اجتهاد مطلق |
| علایق پژوهشی | فقه، اصول، حکمت، عرفان |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
ولادت
محمدابراهیم بن عبدالرحیم کلباسی (در برخی منابع فرزند محمدحسن ذکر شده است) در سال ۱۱۸۰ هجری قمری در اصفهان دیده به جهان گشود. خاندان کلباسی خود را از نوادگان مالک اشتر نخعی میدانند و از این رو به اشتری نیز معروف بودهاند.[۱] پدرش در زمانی که محمدابراهیم ده سال داشت درگذشت و او از کودکی تحت سرپرستی و تربیت عارف و حکیم بزرگ، آقامحمد بیدآبادی قرار گرفت.[۲]
تحصیلات
کلباسی تحصیلات مقدماتی و سطح را در اصفهان نزد پدر و سپس آقامحمد بیدآبادی و میرزا محمدعلی مظفر فراگرفت. وی در حکمت و عرفان از شاگردان برجسته بیدآبادی و ملا علی نوری بود. برای تکمیل فقه و اصول به عتبات عالیات هجرت کرد و از محضر بزرگانی چون محمدباقر وحید بهبهانی (بنیانگذار مکتب اصولی)، سید محمدمهدی بحرالعلوم، شیخ جعفر کاشف الغطاء و سید محسن اعرجی کاظمینی بهره برد.[۳] سپس به ایران بازگشت و در قم و کاشان نزد میرزای قمی و ملا مهدی نراقی تحصیلات خود را تکمیل کرد و به درجه اجتهاد مطلق نائل آمد.[۴]
فعالیتها
کلباسی پس از بازگشت به اصفهان، به تدریس فقه و اصول در مسجد حکیم پرداخت و به زودی به مرجعی بزرگ تبدیل شد. او احیاگر حوزه علمیه اصفهان در قرن سیزدهم بود و با تربیت شاگردانی چون ملا هادی سبزواری، میرزای شیرازی، سید محمد شهشهانی و میر سید حسن مدرس، نقش مهمی در گسترش علوم اسلامی ایفا کرد.[۵]
او در کنار تدریس، به اقامه جماعت، وعظ و ارشاد مردم، رسیدگی به فقرا و اقامه حدود شرعی میپرداخت. در برابر حاکمان ظالم و صوفیان منحرف سخت میایستاد و خانه خود را برای مظلومان «بست» (پناهگاه) قرار داده بود. از کرامات مشهور او نماز بارانی است که به درخواست مردم اصفهان خواند و باران نازل شد.[۶]
وی در امر فتوا نهایت احتیاط را به کار میبرد و به اصرار میرزای قمی رساله عملیه «ارشاد المسترشدین» را به فارسی نگاشت. همچنین مسجدی در محله بیدآباد اصفهان بنا کرد و مدرسه و مقبرهای در کنار آن ساخت.[۷]
وفات
سرانجام این عالم بزرگ در شب پنجشنبه ۸ جمادیالاول سال ۱۲۶۱ هجری قمری (۲۵ اردیبهشت ۱۲۲۴ شمسی) در اصفهان درگذشت و در بقعهای مقابل در شرقی مسجد حکیم (خیابان حکیم کنونی) به خاک سپرده شد. مقبره او همواره زیارتگاه علاقهمندان است.[۸]
آثار
از محمدابراهیم کلباسی آثار متعددی در فقه، اصول، و مناقب اهل بیت(ع) به جای مانده که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:
- الخصائص العباسية (خصائص العباسیة): درباره فضایل و مناقب حضرت عباس بن علی(ع)، به زبان عربی (تصحیح و ترجمه محمد اسکندری، ناشر: صیام).
- اشارات الاصول: کتابی مهم در علم اصول فقه که سی سال بر روی آن کار شد.
- التذکرة العظیمیه
- فوائد السنیة
- منهاج الهدایة الی احکام الشریعة (در فقه استدلالی)
- ارشاد المسترشدین فی معرفة احکام الدین (رساله عملیه به فارسی)
- النخبة (خلاصه رساله عملیه)
- شوارع الهدایة فی شرح الکفایة المقتصد
- تقلید المیت
- رساله در مفطر بودن قلیان
- مناسک حج
پانویس
- ↑ صدرایی خویی، علی، آشنای حق، ج1، ص55
- ↑ صدرایی خویی، همان، ص55
- ↑ حرزالدین، محمد، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الأدباء، ج2، ص191
- ↑ صدرایی خویی، همان، ص55
- ↑ حرزالدین، همان، ص191
- ↑ غلامرضا گلیزواره، «پاسدار شریعت»، پژوهشگاه علوم انسانی
- ↑ شفتی بیدآبادی، محمدباقر، الرسائل الرجالیة (بیدآبادی)، ج1، ص20
- ↑ حرزالدین، همان، ص191
منابع
- صدرایی خویی، علی، آشنای حق، قم: انتشارات خویی، ۱۳۹۱ش. لینک در نورلایب
- حرزالدین، محمد، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الأدباء، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۵ق. لینک در نورلایب
- مهدوی، مصلحالدین، اعلام اصفهان، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۶ش. لینک در نورلایب
- شفتی بیدآبادی، محمدباقر، الرسائل الرجالیة (بیدآبادی)، اصفهان: کتابخانه مسجد سید اصفهان، ۱۴۱۷ق. لینک در نورلایب
- گلیزواره، غلامرضا، «پاسدار شریعت»، پژوهه، ۱۲ مهر ۱۳۹۴. لینک
وابستهها
- الخصائص العباسية
- إشارات الأصول
- فوائد السنیة
- خصائص العباسیة
- التذکرة العظيمية
- نخبه (رساله عملیه فارسی)، همراه با چهارده حاشیه از مراجع و فقهای بزرگ شیعه
- فقه فتوايی آخوند خراسانی: مشتمل بر پانزده کتاب، رساله و حاشیه فقهی
- میزان الفقاهة
- سه رساله (در فقه و اصول)
- منهاج الهداية إلی أحکام الشريعة
- نصایح و اجازات
- ارشاد المسترشدين في معرفة الضروري من احکام الدين
- نخبه: فقه فتوايي به زبان فارسي همراه با حواشي ۳۷ تن از مراجع
- الفوائد السنية في مسائل فقهية
- رساله نخبه