کتاب الولاة و کتاب القضاة
| الولاة و کتاب القضاة | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | کندی، محمد بن یوسف (نويسنده) گست، روفون (مصحح) |
| ناشر | ستاد بزرگ ارتشتاران. اداره روابط عمومی. تاریخ و آرشیو نظامی |
| مکان نشر | لبنان - بیروت |
| سال نشر | 1908م |
| چاپ | 1 |
| موضوع | مصر - تاریخ - 640 - 1882م. - مصر - شاهان و فرمان روایان - سرگذشت نامه - قاضیان -- مصر -- سرگذشتنامه |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 1286 8و9ک 95 DT |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
كتاب الولاة و كتاب القضاة، تألیف ابوعمرو محمد بن یوسف کندی (283–350ق)، از جمله منابع مهمی است که به تاریخ مصر و حاکمان آن اختصاص دارد. همچنین حاوی شرح حال کسانی است که قضاوت را در سرزمین مصر بهعهده داشتهاند. این نسخه از کتاب به قلم رفن کست تصحیح شده است. از آنجا که مؤلف، شخصی عالم به انساب و بلدان بوده و خود، منصب قضای مصر را نیز دارا بوده است، کتابش از اهمیت ویژهای برخوردار شده و مورد توجه دانشمندان واقع گردیده است.
ساختار
ساختار کتاب، بهترتیب سنواتی است؛ بدینترتیب که ابتدا والیان زمان خلفای صدر اسلام تا زمان هشام بن عبدالملک و مروان بن محمد و پس از آن حاکمان و والیان دولتهای عباسی، طولونیه، اخشیدیه و فاطمیه بهترتیب ذکر شده است. مؤلف، تاریخ ولاة مصر را تا سال 335ق دنبال کرده است و دنباله کار او را ابن زولاق مصری تا سال 362ق ادامه داده است. در بخش قضات، تاریخ قضای مصر تا سال 246ق (یعنی تا زمان تعیین «بکار» در منصب قضا) پیگیری شده و سپس به دلیل مرگ مؤلف یا علل دیگر متوقف میشود.
گزارش محتوا
در مطلع کتاب در اشاره به موضوع آن چنین آمده که این کتاب، حاوی اسامی حاکمان مصر و متولیان نماز و فرماندهان نظامی و انتظامی و جمعکنندگان خراج از زمان فتح آن تا زمان حاضر (زمان نویسنده) است[۱].
کتاب با ذکر اخبار فتح مصر به دست مسلمانان آغاز شده است؛ از جمله در خبری از یحیی بن ابیمعاویه تجیبی با دو واسطه از یزید بن ابیحبیب نقل میکند که مصر در روز جمعه در ماه محرم سال 20 هجری فتح شد[۲].
مالک اشتر از جمله والیانی است که امیرالمؤمنین علی(ع)، او را به ولایت مصر گمارد، اما به گزارش محمد بن موسی حضرمی در راه مصر به دیوار قلزم که رسید، از مرکب پیاده شد و نماز گزارد و دعا کرد که اگر در ورودش به مصر خیری هست به آن داخل شود. در این مکان بود که وی را با شربتی از عسل به شهادت رساندند[۳].
ابوالفوارس احمد بن علی بن اخشید، آخرین حاکمی است که در كتاب الولاة کندی از او سخن به میان آمده است؛ در زمان حکومت او مردم از شدت گرسنگی به خوردن مردار و سگ روی آوردند[۴].
کتاب «أخبار قضاة مصر»، از صفحه 299 با این عبارت آغاز شده است: «محمد بن علی بن یوسف بن جلب راغب، معروف به ابن میسر در کتاب تاریخش گوید: در شب دهم از ماه صفر سال 416، ابومحمد عبدالرحمن بن عمر بزاز، معروف به ابن نحاس وفات یافت و قاضیالقضات ابن ابیالعوام بر او نماز خواند؛ درحالیکه 92 سال و دو ماه عمر داشت و او آخرین کسی بود که از ابن ابیمطر روایت کرد[۵].
اولین قاضی مصر قیس بن ابیالعاص بن فهر بوده است. عمر بن خطاب در ضمن حکمی خطاب به عمرو بن العاص، قیس بن ابیالعاص را به قضاوت منصوب کرد[۶].
کتاب با ذکر ولایت عبدالحاکم بن سعید فارقی به پایان آمده است. وی در ماه رجب سال 419، به نمایندگی از قاسم بن عبدالعزیز قاضی مصر شد و چنان در تحصیل مال بر مردم سخت گرفت که در یک سال دخلش بیش از بیست هزار دینار شد. در زمان ولایت او حکایتی از ابن میسر نقل شده که مردی با نام زیلعی وفات یافت و همه اموالش به تنها دخترش رسید و همین سبب طمع کردن عدهای به ازدواج با او شد که عبدالحاکم از آن جمله بود، اما دختر از ازدواج با او امتناع کرد و...[۷].
پانویس
منابع مقاله
متن کتاب.