چشمانداز شعر معاصر ایران: جریانشناسی شعر ایران در قرن بیستم
| چشمانداز شعر معاصر ایران: جریانشناسی شعر ایران در قرن بیستم | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | زرقانی، مهدی (نویسنده) |
| عنوانهای دیگر | چشمانداز شعر معاصر ایران: جریانشناسی شعر ایران در قرن بیستم (ویرایش دوم) |
| ناشر | ثالث |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1391 |
| چاپ | دوم |
| شابک | 978-964-380-804-4 |
| موضوع | شعر فارسی -- قرن 14 -- تاریخ و نقد |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | PIR 3811 /ز4چ5 |
چشمانداز شعر معاصر ایران: جریانشناسی شعر ایران در قرن بیستم (ویرایش دوم) تألیف مهدی زرقانی؛ این کتاب تلاشی تحلیلی-انتقادی برای شناسایی و بررسی جریانهای اصلی شعر ایران در قرن بیستم میلادی (همزمان با قرن چهاردهم هجری شمسی) تا آستانه انقلاب اسلامی است. نویسنده با این دیدگاه که شعر در هزاره دوم حیات خود نیازمند استعارهها و بوطیقایی متفاوت از دوره کلاسیک است، به واکاوی تحولات شعر فارسی میپردازد و استدلال میکند که سنت ادبی، نه با طرد کامل، بلکه با دگردیسی در دل شعر معاصر تداوم یافته است. رویکرد کتاب صرفاً گردآوری اطلاعات زندگینامهای نیست، بلکه بر تحلیل مبانی نظری و سیر تحول جریانها استوار است.
ساختار
این کتاب در قالب یک جلد و در چند فصل اصلی که به ترتیب تاریخی تنظیم شدهاند، سامان یافته است.
گزارش کتاب
کتاب «چشمانداز شعر معاصر ایران: جریانشناسی شعر ایران در قرن بیستم» نوشته مهدی زرقانی، اثر پژوهشی مهمی در حوزه تاریخ و نقد ادبی معاصر است که با نگاهی تحلیلی و انتقادی به رصد جریانهای شعری قرن بیستم میپردازد. زرقانی در مقدمه، شعر این قرن را متعلق به «هزاره دوم» حیات شعر فارسی میداند که نیازمند زیباییشناسی و استعارههای جدیدی است و تقلید صرف از شیوههای کلاسیک را ناکارآمد میخواند. وی با استعارههای «آهوی کوهی» برای دوره کلاسیک و «ققنوس» برای دوره معاصر، تمایز بنیادین بین این دو دوره را نشان میدهد. نویسنده بر این باور است که سنت ادبی در شعر معاصر از بین نرفته، بلکه به شکلی دگردیسییافته در دل آن تداوم داشته و تنها معدود جریانهایی مانند شعر حجم و موج ناب، که از ضعف مبانی فکری رنج میبردند، آماده خروج از این سنت بودند.
فصل اول کتاب به تبیین مبانی نظری تحلیل، طبقهبندی و رتبهبندی جریانهای شعری اختصاص دارد. این فصل به خواننده معیارهای ارزیابی نویسنده را میشناساند و مبنایی برای فهم فصول بعدی فراهم میکند.
فصل دوم، گام عملی جریانشناسی را با بررسی دهه پایانی عهد قاجار آغاز میکند؛ دورانی که نخستین زمینههای فرامتنی برای تغییر سنتهای اجتماعی و ادبی فراهم شد. نویسنده سپس به دوره مشروطه میرسد که محوریت آن با مسئله «گذار شعر از جهان سنتی به دوران جدید» است. در ادامه، شعر دوره رضاشاه مورد بررسی قرار میگیرد. زرقانی این دوره را ظاهراً ارتجاعی اما دارای زیرساختهای مهم میداند؛ دورانی که سیر مدرن شدن شعر زیر خاکستر پنهان شد و گرایشهای سنتی غالب گشتند، اما در عین حال، بنیاد «شعر آزاد» در همین دوره نهاده شد.
بررسی شعر در دوره پهلوی دوم، بخش دیگری از کتاب است. نویسنده اشاره میکند که فضای نسبتاً آزاد ابتدای این دوره به گرایشهای ادبی مختلف اجازه داد ایدههای خود را بیان و شیوههای جدید را بیازمایند. آخرین فصل کتاب به بررسی جریانهای شعری در بازه زمانی 1342 تا 1357 میپردازد. زرقانی ویژگی شاخص این دوره را حاکمیت یک «شبه رمانتیسم میانتهی» بر نهادهای اجتماعی و فرهنگی میداند که در ظهور جریانهایی مانند موج نو و شعر حجم تبلور یافت. در همین دوره است که جریان شعر نیمهسنتی به تدریج از لایههای بالایی نهاد ادبی به حاشیه رانده میشود. کتاب با رویکردی تاریخمحور و انتقادی، تصویری جامع و لایهبندی شده از تحولات پیچیده شعر معاصر ایران ارائه میدهد.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات