درچه‌ای، محمدباقر بن مرتضی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''سید محمدباقر درچه‌ای''' (۱۲۶۴-۱۳۴۲ق)، فقیه، اصولی و مرجع تقلید شیعه در قرن سیزدهم و چهاردهم هجری قمری بود. او که با ۳۱ واسطه به امام موسی کاظم (ع) می‌رسید، پس از تحصیل در اصفهان و نجف و بهره‌مندی از محضر میرزای شیرازی و میرزا حبیب‌الله رشتی، به اصفهان بازگشت و حدود چهار دهه به تدریس فقه و اصول پرداخت. شاگردان برجسته‌ای چون سید حسین بروجردی، سید ابوالحسن اصفهانی و سید حسن مدرس در محضر او پرورش یافتند. او به زهد، ساده‌زیستی، نظم شدید در تدریس، مبارزه با خرافات و مخالفت با رضاخان شهرت داشت. درگذشت او در ۲۸ ربیع‌الثانی ۱۳۴۲ق در حمام روستای درچه به طرز مشکوکی رخ داد و برخی منابع آن را شهادت به دست عوامل حکومت پهلوی می‌دانند. پیکرش در تکیه کازرونی تخت فولاد اصفهان به خاک سپرده شد.

سید محمدباقر درچه‌ای در سال ۱۲۶۴ هجری قمری (حدود ۱۲۲۶ هجری شمسی) در روستای «درچه» از توابع لنجان اصفهان به دنیا آمد.<ref name="mهدوی">مهدوی، مصلح‌الدین، اعلام اصفهان، ج۲، ص۱۳۳</ref> نسب او با ۳۱ واسطه به امام موسی کاظم (ع) می‌رسد و از اولاد «موسی الثانی» (معروف به ابی سبحه) است؛ به همین جهت او را «موسوی» لقب داده‌اند.<ref name="golshan">تلخیص از کتاب گلشن ابرار، ج۳، ص۲۲۸ به نقل از اندیشه قم</ref> جد اعلاى او محمد میر لوحی سبزواری از عالمان بزرگ اصفهان در دوره صفویه و معاصر با محمدتقی مجلسی بود.<ref name="jahangiri1">نجفی محمدزاهد، دانشنامه جهان اسلام، ج۱۷، ص۴۸۹</ref>

1. میرزا ابوالمعالی کلباسی (۱۲۴۷-۱۳۱۵ق)<ref name="andisheh">اندیشه قم: تلخیص از کتاب گلشن ابرار، ج۳، ص۲۲۸</ref>

2. محمدباقر خوانساری (صاحب روضات الجنات)<ref name="jahangiri1" />

3. محمدحسن نجفی اصفهانی (متوفی ۱۳۰۱ق)<ref name="andisheh" />

1. میرزا محمدحسن شیرازی (میرزای بزرگ، ۱۲۳۰-۱۳۱۲ق)<ref name="jahangiri1" />

3. سید حسین کوه‌کمری (متوفی ۱۲۹۱ق)<ref name="jahangiri1" />

نقل است که در نجف، ملاک و معیار علمی طلاب این بود که بگویند فلانی از شاگردان سید محمدباقر درچه‌ای یا آخوند خراسانی است.<ref name="shafaqna" />

درچه‌ای مباحث درس خود را که عمدتاً برگرفته از تقریرات درس میرزا حبیب‌الله رشتی بود، با تفصیل فراوان و همراه با طرح اشکال‌های متعدد و پاسخ دادن بدان‌ها مطرح می‌کرد.<ref name="jahangiri1" /> به همین دلیل، فقط طلاب فاضل و اهل تحقیق قادر به استفاده از مباحث درس او بودند.

1. سید ابوالحسن اصفهانی (مرجع تقلید)

2. سید حسین بروجردی (زعیم حوزه‌های علمیه)

3. سید حسن مدرس (شهید)

4. میرزا محمدحسین نائینی

5. آقا ضیاء عراقی

6. سید جمال‌الدین گلپایگانی

7. میرزا علی آقا شیرازی

8. آقا نجفی قوچانی

آیت‌الله بروجردی درباره استاد خود می‌گوید: «ما تا پایان عمر مرهون زحمات و تلاش‌های استادمان سید محمدباقر درچه‌ای هستیم.»<ref name="defapress">خبرگزاری دفاع مقدس: آیت‌الله درچه‌ای؛ مرجعی که مبارزه با خرافات را فریاد می‌زد</ref> همچنین فرمود: «مبانی علمی خود را در اصفهان آن‌چنان محکم کرده بودم که توقف در نجف و اساتید بزرگ آنجا نتوانست اکثر مبانی مرا عوض کند.»<ref name="shafaqna" />

سید حسن مدرس می‌گوید: «هرچه دارم از سید محمدباقر درچه‌ای و آخوند خراسانی است.»<ref name="shafaqna" />

پس از درگذشت سید اسماعیل صدر (متوفی ۱۳۳۸ق)، بسیاری از مردم اصفهان و شهرهای دیگر، درچه‌ای را به عنوان مرجع تقلید خود برگزیدند.<ref name="jahangiri2" /> به همین سبب به او لقب «استاد المراجع» داده بودند.

آقا نجفی قوچانی می‌نویسد: «در مدرسه نیم‌آورد حجره داشت و منزلش در درچه بود... پنجشنبه و جمعه‌ها به ده می‌رفت. عصر جمعه نان و ماست تا آخر هفته را به مدرسه می‌آورد. مثل سایر طلبه‌ها می‌گذراند... شب‌زنده‌دار بود و بسیار در درس و بحث زحمت می‌کشید.»<ref name="andisheh4">اندیشه قم: زهد و تقوا</ref>

استاد جلال‌الدین همایی می‌گوید: «مکرر دیدم که سهم امام‌های کلان برای او آوردند و دیناری نپذیرفت با اینکه می‌دانستم بیش از چهار پنج شاهی پول سیاه نداشت. وقتی سبب می‌پرسیدم می‌فرمود: من فعلاً مقروض نیستم و خرجی فردای خود را هم دارم... اگر سهم امام را بپذیرم ممکن است حقوق فقرا تضییع شود.»<ref name="shafaqna4" />

آیت‌الله مظاهری نقل می‌کند: «شبی پدرم ایشان را برای شام دعوت کردند. برای رفتن به منزل پدر باید از بازار رد می‌شدیم. آقا گفتند: از داخل بازار نمی‌آیم چون در آن مسیر مردم می‌خواهند مرتب صلوات بفرستند، از کوچه‌های فرعی برویم.»<ref name="shafaqna5">شفقنا: اخلاص و دوری از شهرت</ref>

درچه‌ای با خرافات و عقاید ناروا، مانند اظهارات غلوآمیز درباره امامان (ع)، مبارزه می‌کرد.<ref name="jahangiri2" />

نقل است که واعظی در منبر مطلبی بی‌اساس درباره امام حسین (ع) گفت. درچه‌ای در همان جلسه فریاد زد: «تو از کجا می‌دانی چنین است؟ این حرف‌ها را از کجا می‌گویی؟» واعظ بعداً علیه او شایعه پراکنی کرد.<ref name="defapress2">خبرگزاری دفاع مقدس: منشأ اتهامات علیه آیت الله درچه‌ای</ref>

درچه‌ای در عملکرد سیاسی بسیار محتاط و غیرفعال بود. در ماجرای نهضت مشروطه، او برخلاف بیشتر عالمان اصفهان که از مشروطه حمایت می‌کردند، با آن همراه نبود و حتی همفکری او با شیخ فضل‌الله نوری گزارش شده است.<ref name="jahangiri2" />