امام هادی علیه‌السلام: تفاوت میان نسخه‌ها

امام علی بن محمد النقی الهادی (ع) در روز ۱۵ ذی‌الحجه سال ۲۱۲ هجری قمری در منطقه «صریا» در اطراف مدینه منوره دیده به جهان گشود. برخی منابع نیز ولادت ایشان را در روز جمعه دوم یا پنجم رجب همان سال ذکر کرده‌اند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/911?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=425 قمی، عباس، نگاهی بر زندگی چهارده معصوم، صفحه 426]</ref>. پدر بزرگوارش امام محمدتقی (جواد) (ع) نهمین امام شیعیان و مادر گرامیش بانوی پرهیزکار «سمانه مغربیه» بود که به «سیده» و «ام الفضل» نیز معروف بود<ref>[https://noorlib.ir/book/view/23048?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=688 الهامی، داود، سیری در تاریخ تشیع، صفحه ۶۸۸]</ref>. امام هادی(ع) در خاندان نبوت و امامت رشد یافت و از همان کودکی نشانه‌های علم و کمال در او آشکار بود.

متوکل عباسی در سال ۲۳۳ قمری امام را از مدینه به سامرا احضار کرد تا تحت نظارت مستقیم قرار گیرد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/950?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=503 جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، صفحه ۵۰۳]</ref>. امام با حفظ موضع عزت‌مندانه و استفاده از تقیه، از افتادن در دام خلفا اجتناب می‌کرد. هنگامی که متوکل قصد داشت امام را در مجالس شراب حاضر کند، امام مقاومت نمود و متوکل اعتراف کرد: «موضوع ابن الرضا مرا خسته و درمانده کرد، او از میگساری و همنشینی با من سرباز می‌زند».<ref>[https://noorlib.ir/book/view/23048?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=705 الهامی، داود، سیری در تاریخ تشیع، صفحه ۷۰۵]</ref>.

امام هادی (علیه السلام) به زهد و تجرد از مباهج زندگی دنیا معروف بودند. منزل ایشان در مدینه و سامراء خالی از هرگونه اثاث بود و شرطه متوکل بارها منزل ایشان را تفتیش کردند اما چیزی از رغایب زندگی نیافتند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=280 قرشی، باقر شریف، اخلاق النبی و اهل بیته، جلد اول، صفحه 281]</ref>. سبط ابن الجوزی می‌گوید: "علی الهادی میل به دنیا نداشت و ملازم مسجد بود. وقتی دارش را تفتیش کردند، جز مصاحف و ادعیه و کتب علم نیافتند"<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=280 قرشی، باقر شریف، اخلاق النبی و اهل بیته، جلد اول، صفحه 281]</ref>.

هنگامی که احمد بن اسحاق اشعری از دین خود شکایت کرد، امام به وکیل خود دستور داد سی هزار دینار به او و به هر یک از همراهانش نیز همین مقدار بدهد. ابن شهرآشوب درباره این مکارم علوی می‌گوید: "این معجزه‌ای است که جز پادشاهان کسی بر آن توانا نیست و ما هرگز چنین عطایی نشنیده‌ایم"<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=278 قرشی، باقر شریف، اخلاق النبی و اهل بیته، جلداول، صفحه 279]</ref>.

اعرابی به ایشان مراجعه کرد و از دین سنگین خود شکایت نمود. امام با تدبیر خاصی سی هزار درهم برای او فراهم کرد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=278 قرشی، باقر شریف، اخلاق النبی و اهل بیته، جلد اول، صفحه 279]</ref>.

امام هادی (علیه السلام) در برابر محنت‌های دنیا صبر کردند. متوکل عباسی انواع تنکیل و اضطهاد را بر ایشان روا داشت، اما امام صابر و ممتحن بودند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=281 قرشی، باقر شریف، اخلاق النبی و اهل بیته، جلد اول، صفحه ۲۸۱]</ref>.

از معالی اخلاق امام هادی (علیه السلام) ارشاد ضال به راه حق بود. ایشان ابوالحسن بصری معروف به ملاّح را که واقفی بود و تنها به امامت امام موسی بن جعفر (علیه السلام) قائل بود، هدایت کردند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=277 قرشی، باقر شریف، اخلاق النبی و اهل بیته، جلد اول، صفحه ۲۷۷]</ref>.

امام هادی (علیه السلام) علما را تکریم می‌کردند. ایشان عالمی از شیعیان را که با ناصبی مناظره کرده و او را مغلوب ساخته بود، گرامی داشتند و در مجلسی که سادات علوی و عباسی حضور داشتند، او را بر دست نشاندند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=274 قرشی، باقر شریف، اخلاق النبی و اهل بیته، جلد اول، صفحه ۲۷۴]</ref>.

امام هادی (ع) در برابر فرقه‌های مختلف منحرف موضع قاطع داشت. ایشان با «جبریه» که معتقد به جبر در افعال انسان بودند مبارزه کرد و در نامه‌ای مفصّل به شیعیان درباره مسئله جبر و تفویض فرمود: «کسى که معتقد به جبر است، معنايش این است که خداوند بندگان خود را به گناه مجبور می‌کند؛ سپس آنان را به خاطر انجام گناه مجازات می‌کند»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/39190?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=119 ملک احمدی، علی‌بمان، تاریخ پیامبر و اهل بیت، صفحه ۱۱۹]</ref>. همچنین با بحث بی‌فایده خلق قرآن که در آن زمان رایج بود مخالفت کرد و آن را بدعت خواند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/39190?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=119 ملک احمدی، علی‌بمان، تاریخ پیامبر و اهل بیت، صفحه ۱۱۹]</ref>.

'''سازماندهی وکالت:''' امام برای حفظ ارتباط با شیعیان، سازمان وکالت را توسعه داد و ساماندهی کرد. این سازمان در چهار منطقه فعالیت داشت: ۱) بغداد، مدائن و کوفه ۲) بصره و اهواز ۳) قم و همدان ۴) حجاز، یمن و مصر<ref>[https://noorlib.ir/book/view/16372?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=600 پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، صفحه ۶۰۰]</ref>.

امام هادی(ع) با هدف ایجاد مجرای مطمئن در جمع‌آوری خمس، زکات و نذورات، پاسخگویی به سؤال‌های فقهی و اعتقادی شیعیان و توجیه سیاسی آنان، برقراری پل ارتباطی میان مردم و امام(ع) و زمینه‌سازی برای زمان غیبت، می‌کوشیدند در سازمان وکالت انسجام و هماهنگی به وجود آورند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/106899?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=128 الهی‌زاده، محمدحسن، تدبری در سیره تاریخی أهل بیت، صفحه 128-129]</ref>. از جمله وکلای معروف امام هادی(ع) می‌توان به «فارس بن حاتم قزوینی» و «علی بن جعفر همانی» اشاره کرد که در سامرا واسطه بین شیعیان مناطق جبال و امام بودند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10783?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=121 جباری، محمد رضا، سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمه، صفحه ۱۲۱]</ref>.

'''میراث علمی:''' امام هادی(ع) زیارت جامعه کبیره را که یکی از عظیم‌ترین، زیباترین، کامل‌ترین متون امام‌شناسی است، به شیعیان آموخت<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12173?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=288 غروی نایینی، نهله، تاریخ حدیث شیعه، صفحه ۲۸۸]</ref>. علامه مجلسی دوم درباره این زیارت می‌گوید: «صحیح‌ترین زیارات از نظر متن و سند، زیارت جامعه کبیره است»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/21240?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=15 رحمتی شهرضا، محمد، ده مجلس پیرامون شرح زیارت جامعه کبیره، صفحه 17]</ref>.

زیارت جامعه کبیره تنها یک زیارت ساده نیست، بلکه امام هادی(ع) در این زیارت، به گونه‌ای خاص، عقاید شیعه را منقح نموده و آن را غیر مستقیم بیان داشته‌اند، نیز به طور ضمنی، تمام عقاید انحرافی فرق باطله غیر شیعه دوازده امامی را تخطئه نموده‌اند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/18034?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=145 باقریان موحد، رضا، کتابشناسی زیارت، صفحه ۱۴۵]</ref>. این زیارت‌نامه در واقع کوتاه‌ترین و کامل‌ترین متن امام‌شناسی است که به روشنی مرزهای توحید، نبوت و امامت را مشخص کرده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31703?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=7 محمدی ری‌شهری، محمد، شرح زیارت جامعه کبیره، صفحه ۷]</ref>.

امام هادی(ع) در روز دوشنبه سوم رجب سال ۲۵۴ هجری قمری در سامرا به شهادت رسید<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13676?volumeNumber=12&sectionNumber=1&pageNumber=294 حکیم، منذر، پیشوایان هدایت، جلد ۱۲، صفحه ۲۹۴]</ref>. ایشان توسط معتز عباسی مسموم شد و در چهل و یک سالگی به درجه شهادت نائل آمد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12767?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=229 رفیعی، علی، تاریخ تحلیلی پیشوایان، صفحه ۲۲۹]</ref>. پیکر مطهر آن حضرت در خانه‌اش در سامرا به خاک سپرده شد و امام حسن عسکری (ع) بر پیکر پدر نماز خواند.

تاریخ‌نویسان در روز شهادت آن حضرت اختلاف کرده‌اند. برخی ۲۵ یا ۲۶ جمادی الآخر و برخی سوم رجب را ذکر کرده‌اند، اما همگی بر این نکته اتفاق‌نظر دارند که آن حضرت در سال ۲۵۴ هجری قمری از دنیا رفته است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13676?volumeNumber=12&sectionNumber=1&pageNumber=294 حکیم، منذر، پیشوایان هدایت، جلد ۱۲، صفحه ۲۹۴]</ref>. برخی منابع نیز شهادت ایشان را در روز شنبه سوم رجب ذکر کرده‌اند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/39190?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=141 ملک احمدی، علی‌بمان، تاریخ پیامبر و اهل بیت، صفحه ۱۴۱]</ref>.

امام هادی (ع) چهار پسر و یک دختر داشتند. پسران آن حضرت عبارتند از: ۱. امام حسن عسکری (ع) - امام یازدهم شیعیان ۲. حسین ۳. محمد (ابوجعفر) - که در زمان حیات پدر از دنیا رفت ۴. جعفر (معروف به کذاب)؛ دختر ایشان نیز عایشه یا علیه نام داشت<ref>[https://noorlib.ir/book/view/906?volumeNumber=5&sectionNumber=1&pageNumber=235 امین، محسن، فی رحاب ائمه اهل البیت، جلد ۵، صفحه ۲۳۵]</ref>.

جعفر بن علی معروف به جعفر کذاب، پس از شهادت امام حسن عسکری (ع) ادعای امامت کرد و به همین سبب به «کذاب» معروف شد. امام هادی(ع) درباره او فرمود: «از فرزندم، جعفر، دوری کنید. آگاه باشید! همانا نسبت او [به من]، همچون حام به نوح است»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/40573?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=39 فقیه محمدی جلالی، محمدمهدی، مزارات فرزندان ائمه در عراق، صفحه ۳۹]</ref>. برخی منابع نیز اشاره کرده‌اند که جعفر سرانجام توبه کرد و توقیعی از ناحیه مقدسه درباره او صادر شد که فرمود: «عمويش، جعفر و فرزندانش، همانند برادران حضرت يوسف، سرانجام كار، توبه كرده‌اند»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/40573?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=42 فقیه محمدی جلالی، محمدمهدی، مزارات فرزندان ائمه در عراق، صفحه ۴۲]</ref>.

'''زیارت جامعه کبیره:''' مهم‌ترین اثر امام در زمینه امام‌شناسی که کوتاه‌ترین و کامل‌ترین متن امام‌شناسی است و مرزهای توحید، نبوت و امامت را مشخص کرده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31703?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=7 محمدی ری‌شهری، محمد، شرح زیارت جامعه کبیره، صفحه ۷]</ref>. این زیارت‌نامه حاوی بخش‌های مهمی از جمله شهادت به توحید، نبوت و امامت، ابراز ایمان راسخ به حقانیت اهل‌بیت، توبه از گناهان و آرزوی شفاعت است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/32707?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=63 یدالله‌پور، بهروز، پژوهشی در صدور و محتوای «زیارت جامعه کبیره»، صفحه ۶۳]</ref>.

'''احادیث و پاسخ‌های علمی:''' در زمینه‌های فقهی، کلامی و اعتقادی که در منابع حدیثی شیعه ثبت شده است. از جمله نامه مفصلی که امام درباره مسئله جبر و تفویض نوشت و در آن به تبیین نظریه «امر بین الامرین» پرداخت<ref>[https://noorlib.ir/book/view/16054?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=832 ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، صفحه ۸۳۲]</ref>.

هرکس در امور خود مشورت نکند، زیان خواهد دید. محبوب‌ترین برادران من در نزد من کسانی هستند که عیوب مرا به من هدیه دهند! شوخی و مسخره‌گری، سرگرمی و تفریح بی‌خردان است. کسی که در پناه خدا زندگی کند، ناراحتی‌ها بر او آسان می‌شود<ref>[https://noorlib.ir/book/view/2332?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=842 جزایری، نعمت الله، قصص الانبیاء، صفحه ۸۴۲]</ref>.