العقل في الإسلام: تفاوت میان نسخه‌ها

العقل في الإسلام (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۰۹

۱۷۷ بایت اضافه‌شده ، ۵ آوریل

بدون خلاصۀ ویرایش

Hbaghizadeh

دیوان‌سالاران، مدیران

۱۵۹٬۸۱۴

ویرایش

@@ خط ۲۴: / خط ۲۴: @@
 | پیش از =
 }}
-'''العقل في الإسلام'''، اثر [[خلیل احمد خلیل]]، پژوهشی فلسفی در مورد محدوده‌ها و چگونگی مشارکت میان عقل علمی و عقل دینی در تاریخ و تفکر اسلامی است. نویسنده در این اثر به نقد عقلانی سطوح مختلف آگاهی و تبیین مفاهیم معقول و نامعقول در میراث تمدنی مسلمانان می‌پردازد.
+'''العقل في الإسلام'''، اثر [[خلیل، خلیل احمد|خلیل احمد خلیل]]، پژوهشی فلسفی در مورد محدوده‌ها و چگونگی مشارکت میان عقل علمی و عقل دینی در تاریخ و تفکر اسلامی است. نویسنده در این اثر به نقد عقلانی سطوح مختلف آگاهی و تبیین مفاهیم معقول و نامعقول در میراث تمدنی مسلمانان می‌پردازد.
 ==ساختار==
@@ خط ۳۰: / خط ۳۰: @@
 ==گزارش محتوا==
-بخش اول (مدخل‌های عقلی به‌سوی عقل): این بخش به تبیین بنیادهای عقلانی در تفکر اسلامی می‌پردازد و شامل سه زیرمجموعه «عقل نقل»<ref>ر.ک: متن کتاب، ص5</ref>، «عقلِ عقل»<ref>ر.ک: همان، ص15</ref> و «عقل نص»<ref>ر.ک: همان، ص30</ref> است. نویسنده معتقد است که انسان عاقل متولد می‌شود و عقل او در محیط معرفتی و حیاتی‌اش شکل می‌گیرد<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>. در بحث عقل نقل، سطوح وحی و الهام نبوی بررسی شده و تأکید می‌شود که عقل مسلمان باید با «قدسیت نبوی» به‌عنوان یک کل برخورد کند<ref>ر.ک: همان، ص10</ref>. در مبحث عقلِ عقل، نویسنده به نقد عقلانی و عبور از مفاهیم سنتی به‌سوی آگاهی علمی در عصر جدید می‌پردازد و میان عقل علمی (مستقل) و عقل اعتقادی (تابع) تمایز قائل می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص15-19</ref>. نهایتاً در عقل نص، نص به‌عنوان کلام مکتوبِ انسان عاقل تعریف شده و بر ضرورت گفتگو میان عقل‌های مختلف (مانند آنچه در احادیث امام صادق(ع) آمده) تأکید می‌گردد<ref>ر.ک: همان، ص31</ref>.
+بخش اول (مدخل‌های عقلی به‌سوی عقل): این بخش به تبیین بنیادهای عقلانی در تفکر اسلامی می‌پردازد و شامل سه زیرمجموعه «عقل نقل»<ref>ر.ک: متن کتاب، ص5</ref>، «عقلِ عقل»<ref>ر.ک: همان، ص15</ref> و «عقل نص»<ref>ر.ک: همان، ص30</ref> است. نویسنده معتقد است که انسان عاقل متولد می‌شود و عقل او در محیط معرفتی و حیاتی‌اش شکل می‌گیرد<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>. در بحث عقل نقل، سطوح وحی و الهام نبوی بررسی شده و تأکید می‌شود که عقل مسلمان باید با «قدسیت نبوی» به‌عنوان یک کل برخورد کند<ref>ر.ک: همان، ص10</ref>. در مبحث عقلِ عقل، نویسنده به نقد عقلانی و عبور از مفاهیم سنتی به‌سوی آگاهی علمی در عصر جدید می‌پردازد و میان عقل علمی (مستقل) و عقل اعتقادی (تابع) تمایز قائل می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص15-19</ref>. نهایتاً در عقل نص، نص به‌عنوان کلام مکتوبِ انسان عاقل تعریف شده و بر ضرورت گفتگو میان عقل‌های مختلف (مانند آنچه در احادیث [[امام جعفر صادق علیه‌السلام|امام صادق(ع)]] آمده) تأکید می‌گردد<ref>ر.ک: همان، ص31</ref>.
 بخش دوم (عقلِ تاریخ): نویسنده در این بخش، به بررسی تاریخ به‌عنوان امری «زیسته‌شده» و «نوشته‌شده» می‌پردازد<ref>ر.ک: همان، ص43</ref>. او تاریخ پیش از اسلام عرب را بر پایه «شمشیر و شعر» تحلیل کرده و سپس به تغییر این رویکرد پس از اسلام به‌سوی یک عقلانیت جدید که با واقعیت‌های سیاسی و دولتی درآمیخته، اشاره می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص44</ref>. در این بخش، مسائل موقوفه در تاریخ مانند فلسفه قدرت و جانشینی (خلافت و امامت) واکاوی شده و تضادهای میان فرقه‌های مختلف (سنی، شیعه و اسماعیلیه) در بوته نقد قرار می‌گیرد<ref>ر.ک: همان، ص51-52</ref>. نویسنده همچنین پدیده‌های اجتماعی نظیر حج، جهاد، قضاوت و نکاح را در بافت تاریخی و دینی تحلیل کرده و آن‌ها را بخشی از منظومه عقلانیت تاریخی مسلمانان می‌داند<ref>ر.ک: همان، ص67-70</ref>.
@@ خط ۳۸: / خط ۳۸: @@
 بخش چهارم با عنوان «مابين العقل الديني و العقل العلمي» (میان عقل دینی و عقل علمی)، به بررسی چالش‌ها و نسبت‌های میان این دو نوع عقلانیت در بستر جامعه و سیاست اسلامی می‌پردازد. این بخش، شامل دو زیرمجموعه اصلی است:
 # عقلِ نبوت و عقلِ دولت: این قسمت، به بررسی ساختار عقلانیت اسلامی می‌پردازد و دو نمونه از عقلانیت شیعی معاصر را مورد تحلیل قرار می‌دهد:
-الف)- گفتمان دینی/سیاسی: به بررسی آراء و اندیشه‌های دینی - سیاسی شیخ محمدمهدی شمس‌الدین اختصاص یافته است<ref>ر.ک: همان، ص256</ref>.
+الف)- گفتمان دینی/سیاسی: به بررسی آراء و اندیشه‌های دینی - سیاسی [[شمس‌الدین، محمدمهدی|شیخ محمدمهدی شمس‌الدین]] اختصاص یافته است<ref>ر.ک: همان، ص256</ref>.
-ب)- معنای تأصيل در معاقلات محمدحسین فضل‌الله: در آن به واکاوی مفاهیم بنیادین در نوشته‌های ایشان پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص272</ref>.
+ب)- معنای تأصيل در معاقلات [[فضل‌الله، سید محمدحسین|محمدحسین فضل‌الله]]: در آن به واکاوی مفاهیم بنیادین در نوشته‌های ایشان پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص272</ref>.
 # مرزهای اجتهاد در جنبش‌های اسلامی معاصر: این قسمت، به بررسی محدوده‌ها و قلمرو اجتهاد در جریان‌های اسلامی کنونی و نقد وضعیت اندیشه در جنبش‌های معاصر اسلامی و بن‌بست‌های اجتهاد می‌پردازد. نویسنده میان «عقل علمی» که دارای ویژگی‌هایی چون استقلال، نقد و پویایی است، با «عقل سنتی/تقلیدی» که در بند قالب‌های قدیمی مانده، تمایز قائل می‌شود. او بر این باور است که در دوران مدرن، اجتهاد باید از دایره تکرار مکررات خارج شده و با استفاده از دستاوردهای عقل علمی و فلسفی، به بازخوانی میراث بپردازد<ref>ر.ک: همان، ص280-287</ref>‏.
@@ خط ۴۸: / خط ۴۹: @@
 نویسنده در بخش پایانی با عنوان «خواتم»، به امکانات گفتگو میان اسلام و جهان معاصر اشاره کرده و بر لزوم نقد عقلانی برای رسیدن به یک پروژه تمدنی جدید تأکید می‌ورزد.
 «علمِ علم و گزینه وحدت‌گرای عربی»<ref>ر.ک: همان، ص327</ref>، «پروژه ملی (قومی) و دگرگونی‌های جدید جهانی»<ref>ر.ک: همان، ص335</ref> و «شنیدن و خود را به کری زدن؛ امکان‌های گفتگو میان اسلام و جهانِ فردا»<ref>ر.ک: همان، ص343</ref>، از جمله موضوعات مطرح‌شده در این بخش از کتاب است.