کافی‌شناسی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''کافی‌شناسی'''، تألیف محمدحسن ربانی، پژوهشی تخصصی در حوزه علم الحدیث و رجال محسوب می‌شود. موضوع خاص این کتاب، شناخت و تبیین ابعاد مختلف کتاب شریف «الكافي»، اثر محمد بن یعقوب کلینی، است.

مؤلف در فصل اول کتاب، به بررسی زندگی‌نامه کلینی، شامل محل تولد، وفات، القاب و معاصر بودن وی با امام زمان خود و مطالب متنوعی در مورد کتاب شریف کافی (همچون: انگیزه نگارش، شرح‌ها، نظم، ویژگی‌ها و امتیازات، اعتبار روایات، تعداد احادیث و...)، کتاب‌شناسی کلینی و... می‌پردازد<ref>ر.ک: متن کتاب، ص‌9-36</ref>.

در فصل دوم، قاعده تقدیم کافی بر سایر کتاب‌ها بررسی شده است. این بخش، به تحلیل «اضبطیت بودن کافی و نقش آن در فقه» می‌پردازد که در صورت تعارض روایات، کتاب کافی بر کتاب‌های دیگر مقدم شمرده می‌شود. این قاعده مبتنی بر اضبطیت (دقت و نگهداری متن حدیث) و ویژگی‌های منحصربه‌فرد «الكافي» است<ref>ر.ک: همان، ص‌37-93</ref>.

همچنین از مهم‌ترین مباحث مطرح‌شده در این بخش، جایگاه ممتاز «الكافي» در میان جوامع حدیثی شیعه است. علمای شیعه، کلینی را اضبط علما در حدیث می‌دانند و حتی نجاشی او را "أوثق الناس في الحديث" (موثق‌ترین مردم در حدیث) نامیده است<ref>ر.ک: همان، ص‌38</ref>. این مقام والا به دلیل ویژگی‌های خاص «الكافي» از جمله دقت و ضابطه‌مند بودن احادیث آن است. واژه «أضبط» در اینجا به معنای حفظ، دقت در نقل و ضبط دقیق محتوا و عبارت است. برخلاف برخی کتب دیگر، روایات «الكافي» به‌ندرت تکرار شده است. این مزیت‌ها سبب شده است که فقها در هنگام تعارض روایات، نسخه «الكافي» را بر سایر نسخ، از جمله «تهذيب الأحكام» شیخ طوسی، مقدم بدارند<ref>ر.ک: همان، ص‌28-45</ref>.

در فصل سوم، به بحث قطع در اسناد کافی پرداخته شده است. مسئله اصلی در این فصل، پاسخ به این پرسش است که آیا در سلسله روایاتی که کلینی از محمد بن اسماعیل نقل می‌کند، واسطه‌ای حذف شده که کلینی ما را از آن آگاه نکرده باشد؟

به نظر نگارنده، میان کلینی و محمد بن اسماعیل واسطه‌ای نبوده است. نویسنده این ادعا را با چهار دلیل به اثبات رسانده است؛ از جمله: «در بسیاری از اسناد کتاب کافی، علی بن ابراهیم بر محمد بن اسماعیل عطف شده است و شکی نیست که علی بن ابراهیم، از مشایخ کلینی است و واسطه‌ای بین آن دو نبوده و کلینی بسیار از او روایت کرده است»<ref>ر.ک: همان، ص105-110</ref>.