حکمت اسلامی و عالم معاصر: تفاوت میان نسخه‌ها

'''حکمت اسلامی و عالم معاصر'''، مجموعه مقالاتی پیرامون حکمت اسلامی، از نویسندگان مختلف می‌باشد که به اهتمام [[غلامحسین خدری]] (معاصر) تدوین شده است. مطالب کتاب، به بررسی ظرفیت‌های حکمت اسلامی برای پاسخگویی به نیازهای فکری و عملی انسان معاصر و شناسایی وجوه مشترک آن با سایر سنت‌های فکری می‌پردازند.

# واقعیت‌های وجودی فلسفه اسلامی (آیت‌الله سید محمد خامنه‌ای): در این سخنرانی، بر این نکته تأکید شده است که حکمت اسلامی ریشه در معارف وحیانی و عقلانی اهل‌بیت(ع) دارد. ایشان معتقدند که فلسفه اسلامی صرفاً یک میراث تاریخی برای تجلیل نیست، بلکه باید به‌عنوان یک ساختار علمی پویا که توانایی پاسخگویی به پرسش‌های بنیادین بشر (از کجا آمده‌ام و به کجا می‌روم) را دارد، نگریسته شود<ref>ر.ک: متن کتاب، ص3</ref>.

# مباحثی پیرامون مسائل اثبات وجود خداوند (آیت‌الله دکتر احمد بهشتی): این بخش، به بررسی براهین اثبات وجود خدا با تمرکز بر حکمت متعالیه می‌پردازد. نویسنده با استفاده از قواعدی نظیر «بسيط الحقيقة كل الأشياء»، به نقد دیدگاه‌هایی می‌پردازد که خداوند را صرفاً به‌عنوان یک «ساعت‌ساز» یا علت محرکه اولیه (مانند نگاه نیوتنی) می‌بینند و در مقابل، بر حضور و فاعلیت دائم حق‌تعالی در عالم تأکید می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص9</ref>.

# ضرورت بازخوانی حکمت سینوی (آیت‌الله دکتر سید حسن مصطفوی): در این گفتار، بر لزوم احیای اصول مشایی و حکمت ابن ‌سینا در دوران معاصر تأکید شده است. مباحث مهمی درباره مراتب ادراک، تفاوت عقل و قوه خیال و چگونگی انتقال معرفت از استاد به شاگرد در این بخش مطرح شده است <ref>ر.ک: همان، ص17</ref>.

# جایگاه حکمت اسلامی در اندیشه فلسفه معاصر (دکتر رضا داوری اردکانی): دکتر داوری بر مفهوم «هم‌سخنی» و گفتگو تأکید دارد. وی معتقد است تفکر همواره امری تاریخی است و برای فهم حکمت اسلامی در جهان امروز، باید بتوانیم میان سنت حکمی خود و فلسفه معاصر دیالوگ برقرار کنیم تا از فروافتادن به ورطه «تک‌گویی» (مونولوگ) رها شویم<ref>ر.ک: همان، ص27</ref>

# موقعیت فلسفه در زمان حاضر (دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی): ایشان به واکاوی بحران‌های فکری جهان امروز و نسبت آن با تاریخ فلسفه می‌پردازند. دکتر دینانی معتقد است که بازگشت به گذشته و شناخت دقیق فیلسوفانی چون ابن ‌سینا و ملاصدرا، نه برای توقف در گذشته، بلکه برای یافتن راهی به‌سوی آینده و رهایی از انجماد فکری است<ref>ر.ک: همان، ص36</ref>.

در بخش دوم، حکمت اسلامی و عالم معاصر از منظر چهار تن از حکمای اسلامی (مطهری، جعفری، طباطبایی و جوادی آملی) مورد بررسی قرار گرفته است:

* حکمت اسلامی و شهید مطهری: در این قسمت، در سه مقاله، ابتدا به موضوع «الهیات جدید» و تحلیل طرز تلقی‌های نوینی که از قرن هجدهم به بعد در فلسفه غرب درباره خدا شکل گرفته، پرداخته شده است. شهید مطهری در این زمینه به نقد چارچوب‌های سنتی که در پاسخگویی به مسائل جدید ناتوان بودند، می‌پردازد<ref>ر.ک: همان، ص51</ref>. سپس «نقد ایدئالیسم» (به‌ویژه آراء بارکلی) از منظر ایشان مورد بررسی قرار گرفته است که در آن بر اثبات واقعیت خارجی و رد شکاکیت معرفت‌شناختی تأکید می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص67</ref>. مقاله دیگر، «نسبت معرفت‌شناسی و روان‌شناسی ادراک» است که به تحلیل چگونگی شکل‌گیری باورها و تطابق آن‌ها با واقعیت می‌پردازد<ref>ر.ک: همان، ص88</ref>.

* حکمت اسلامی و علامه جعفری: تمرکز اصلی مقاله نخست در این بخش بر مفهوم «کرامت انسانی» است. علامه جعفری کرامت را به دو نوع ذاتی (طبیعی) و اکتسابی (ارزشی) تقسیم می‌کند؛ کرامت ذاتی، هدیه‌ای الهی به همه انسان‌هاست، اما کرامت اکتسابی بر اساس تلاش فرد در مسیر تزکیه نفس حاصل می‌شود<ref>ر.ک: همان، ص116</ref>. در مقاله دوم، «مبادی و مبانی نظریه حقوق بشر اسلامی» در اندیشه ایشان و مقایسه آن با اعلامیه‌های جهانی مورد تحلیل قرار گرفته است<ref>ر.ک: همان، ص142</ref> و در سومین مقاله، از «مسئله حقوق بشر»، سخن به میان آمده است<ref>ر.ک: همان، ص166</ref>.

* حکمت اسلامی و علامه طباطبایی: در مقاله نخست این بخش، «نظام معرفتی علامه طباطبایی»، با تمرکز بر مسئله «باور پایه» بررسی شده است. این موضوع به ساختار معرفت و چگونگی ابتنای باورهای نظری بر باورهای بدیهی و پایه می‌پردازد<ref>ر.ک: همان، ص185</ref>. در مقاله دوم، «رویکرد وجودشناسانه ایشان به علم»، با تأکید ویژه بر علم حضوری، از دیگر مباحث مطرح‌شده است<ref>ر.ک: همان، ص219</ref>. سومین مقاله هم جستارهایی است در باب مقام حکمت شیعی از دیدگاه ایشان<ref>ر.ک: همان، ص221</ref>.

* حکمت اسلامی و آیت‌الله جوادی آملی: در مقالات این قسمت، دیدگاه‌های ایشان درباره موضوعات معاصری همچون حقوق بشر<ref>ر.ک: همان، ص223</ref>، رابطه انسان و طبیعت در حکمت معاصر<ref>ر.ک: همان، ص244</ref> و همچنین تبیین مفهوم «علم دینی» مورد واکاوی قرار گرفته است<ref>ر.ک: همان، ص258</ref>.

## رابطه صور مادی و صور علمی در نظریه شناخت ملاصدرا و کانت<ref>ر.ک: همان، ص405</ref>.