حکمت اسلامی و عالم معاصر
حکمت اسلامی و عالم معاصر، مجموعه مقالاتی پیرامون حکمت اسلامی، از نویسندگان مختلف میباشد که به اهتمام غلامحسین خدری (معاصر) تدوین شده است. مطالب کتاب، به بررسی ظرفیتهای حکمت اسلامی برای پاسخگویی به نیازهای فکری و عملی انسان معاصر و شناسایی وجوه مشترک آن با سایر سنتهای فکری میپردازند.
| حکمت اسلامي و عالم معاصر | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | خدری، غلامحسین (نويسنده) |
| ناشر | پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى |
| مکان نشر | ایران - تهران |
| سال نشر | 1391ش |
| چاپ | 1 |
| موضوع | فلسفه اسلامی - قرن 14 - فیلسوفان اسلامی - قرن 14 |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
این کتاب در یک مجلد تدوین شده و شامل یک مقدمه تفصیلی و چهار بخش اصلی است که در مجموع ۲۶ مقاله و سخنرانی را در خود جای داده است.
گزارش محتوا
بخش اول کتاب با عنوان «سخنرانیها» تدوین شده است و مجموعهای از دیدگاههای اساتید و اندیشمندان برجسته را در مورد مبانی، تاریخ و جایگاه فعلی حکمت اسلامی در بر میگیرد. این بخش، شامل پنج سخنرانی کلیدی است:
- واقعیتهای وجودی فلسفه اسلامی (آیتالله سید محمد خامنهای): در این سخنرانی، بر این نکته تأکید شده است که حکمت اسلامی ریشه در معارف وحیانی و عقلانی اهلبیت(ع) دارد. ایشان معتقدند که فلسفه اسلامی صرفاً یک میراث تاریخی برای تجلیل نیست، بلکه باید بهعنوان یک ساختار علمی پویا که توانایی پاسخگویی به پرسشهای بنیادین بشر (از کجا آمدهام و به کجا میروم) را دارد، نگریسته شود[۱].
- مباحثی پیرامون مسائل اثبات وجود خداوند (آیتالله دکتر احمد بهشتی): این بخش، به بررسی براهین اثبات وجود خدا با تمرکز بر حکمت متعالیه میپردازد. نویسنده با استفاده از قواعدی نظیر «بسيط الحقيقة كل الأشياء»، به نقد دیدگاههایی میپردازد که خداوند را صرفاً بهعنوان یک «ساعتساز» یا علت محرکه اولیه (مانند نگاه نیوتنی) میبینند و در مقابل، بر حضور و فاعلیت دائم حقتعالی در عالم تأکید میکند[۲].
- ضرورت بازخوانی حکمت سینوی (آیتالله دکتر سید حسن مصطفوی): در این گفتار، بر لزوم احیای اصول مشایی و حکمت ابن سینا در دوران معاصر تأکید شده است. مباحث مهمی درباره مراتب ادراک، تفاوت عقل و قوه خیال و چگونگی انتقال معرفت از استاد به شاگرد در این بخش مطرح شده است [۳].
- جایگاه حکمت اسلامی در اندیشه فلسفه معاصر (دکتر رضا داوری اردکانی): دکتر داوری بر مفهوم «همسخنی» و گفتگو تأکید دارد. وی معتقد است تفکر همواره امری تاریخی است و برای فهم حکمت اسلامی در جهان امروز، باید بتوانیم میان سنت حکمی خود و فلسفه معاصر دیالوگ برقرار کنیم تا از فروافتادن به ورطه «تکگویی» (مونولوگ) رها شویم[۴]
- موقعیت فلسفه در زمان حاضر (دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی): ایشان به واکاوی بحرانهای فکری جهان امروز و نسبت آن با تاریخ فلسفه میپردازند. دکتر دینانی معتقد است که بازگشت به گذشته و شناخت دقیق فیلسوفانی چون ابن سینا و ملاصدرا، نه برای توقف در گذشته، بلکه برای یافتن راهی بهسوی آینده و رهایی از انجماد فکری است[۵].
در بخش دوم، حکمت اسلامی و عالم معاصر از منظر چهار تن از حکمای اسلامی (مطهری، جعفری، طباطبایی و جوادی آملی) مورد بررسی قرار گرفته است:
- حکمت اسلامی و شهید مطهری: در این قسمت، در سه مقاله، ابتدا به موضوع «الهیات جدید» و تحلیل طرز تلقیهای نوینی که از قرن هجدهم به بعد در فلسفه غرب درباره خدا شکل گرفته، پرداخته شده است. شهید مطهری در این زمینه به نقد چارچوبهای سنتی که در پاسخگویی به مسائل جدید ناتوان بودند، میپردازد[۶]. سپس «نقد ایدئالیسم» (بهویژه آراء بارکلی) از منظر ایشان مورد بررسی قرار گرفته است که در آن بر اثبات واقعیت خارجی و رد شکاکیت معرفتشناختی تأکید میشود[۷]. مقاله دیگر، «نسبت معرفتشناسی و روانشناسی ادراک» است که به تحلیل چگونگی شکلگیری باورها و تطابق آنها با واقعیت میپردازد[۸].
- حکمت اسلامی و علامه جعفری: تمرکز اصلی مقاله نخست در این بخش بر مفهوم «کرامت انسانی» است. علامه جعفری کرامت را به دو نوع ذاتی (طبیعی) و اکتسابی (ارزشی) تقسیم میکند؛ کرامت ذاتی، هدیهای الهی به همه انسانهاست، اما کرامت اکتسابی بر اساس تلاش فرد در مسیر تزکیه نفس حاصل میشود[۹]. در مقاله دوم، «مبادی و مبانی نظریه حقوق بشر اسلامی» در اندیشه ایشان و مقایسه آن با اعلامیههای جهانی مورد تحلیل قرار گرفته است[۱۰] و در سومین مقاله، از «مسئله حقوق بشر»، سخن به میان آمده است[۱۱].
- حکمت اسلامی و علامه طباطبایی: در مقاله نخست این بخش، «نظام معرفتی علامه طباطبایی»، با تمرکز بر مسئله «باور پایه» بررسی شده است. این موضوع به ساختار معرفت و چگونگی ابتنای باورهای نظری بر باورهای بدیهی و پایه میپردازد[۱۲]. در مقاله دوم، «رویکرد وجودشناسانه ایشان به علم»، با تأکید ویژه بر علم حضوری، از دیگر مباحث مطرحشده است[۱۳]. سومین مقاله هم جستارهایی است در باب مقام حکمت شیعی از دیدگاه ایشان[۱۴].
- حکمت اسلامی و آیتالله جوادی آملی: در مقالات این قسمت، دیدگاههای ایشان درباره موضوعات معاصری همچون حقوق بشر[۱۵]، رابطه انسان و طبیعت در حکمت معاصر[۱۶] و همچنین تبیین مفهوم «علم دینی» مورد واکاوی قرار گرفته است[۱۷].
بخش سوم با عنوان «حکمت اسلامی و چالشهای عالم معاصر»، به بررسی تعامل و برخورد اندیشه اسلامی با مسائل و بحرانهای جهان امروز میپردازد. این بخش، شامل چهار محور اصلی است که هرکدام از زوایای مختلف، کارآمدی حکمت اسلامی را در مواجهه با دنیای مدرن واکاوی میکنند:
- حکمت اسلامی و آیندهپژوهی: در مقاله نخست این قسمت، مباحثی پیرامون آینده حکمت اسلامی و مؤلفههای تاریخی هستیشناسی آن مطرح شده است[۱۸]. در دومین مقاله، به بررسی حکمت اسلامی از منظر مؤلفههای تاریخی هستیشناسی، پرداخته شده است[۱۹]. در سومین مقاله، به بررسی راههای بدیل برای امکان گفتگو میان حکمت اسلامی و فلسفه معاصر پرداخته شده تا مسیری برای تعامل فکری هموار شود[۲۰].
- حکمت اسلامی، خداباوری و چالشهای اخلاقی: در نخستین مقاله این فصل به الگوهای مختلف خداباوری در دوره معاصر و ظرفیتهای فلسفه اسلامی در این زمینه پرداخته شده[۲۱] و در سایر مقالات، موضوعات مهمی همچون نظریه ادراکات اعتباری در پیوند با فلسفههای مضاف[۲۲] و مقایسه دیدگاه الهیات پویشی با اندیشههای صدرالدین شیرازی درباره خداوند در این بخش تحلیل شدهاند[۲۳].
- حکمت اسلامی و معرفتشناسی: در این بخش، مقالاتی آمده است که در آنها، مسائل عمیق شناختشناسی مورد بحث قرار گرفته است، از جمله:
- حکمت اسلامی، معنای زندگی و ادیان جدید: مقالات آخرین قسمت از بخش سوم، بر روی مسائل وجودی انسان تمرکز دارد و موضوعاتی نظیر معنای زندگی در حکمت متعالیه[۲۷]، نسبت میان عرفان و دین[۲۸] و فلسفه عمل در حکمت صدرایی را شرح میدهد[۲۹].
بخش چهارم با عنوان «حکمت اسلامی و چالشهای فرهنگی معاصر»، به نسبت میان اندیشه فلسفی اسلام و مسائل کاربردی در حوزه فرهنگ و سیاست بینالملل میپردازد. این بخش شامل دو مقاله زیر است:
پانویس
- ↑ ر.ک: متن کتاب، ص3
- ↑ ر.ک: همان، ص9
- ↑ ر.ک: همان، ص17
- ↑ ر.ک: همان، ص27
- ↑ ر.ک: همان، ص36
- ↑ ر.ک: همان، ص51
- ↑ ر.ک: همان، ص67
- ↑ ر.ک: همان، ص88
- ↑ ر.ک: همان، ص116
- ↑ ر.ک: همان، ص142
- ↑ ر.ک: همان، ص166
- ↑ ر.ک: همان، ص185
- ↑ ر.ک: همان، ص219
- ↑ ر.ک: همان، ص221
- ↑ ر.ک: همان، ص223
- ↑ ر.ک: همان، ص244
- ↑ ر.ک: همان، ص258
- ↑ ر.ک: همان، ص290
- ↑ ر.ک: همان، ص298
- ↑ ر.ک: همان، ص328
- ↑ ر.ک: همان، ص351
- ↑ ر.ک: همان، ص373
- ↑ ر.ک: همان، ص386
- ↑ ر.ک: همان، ص405
- ↑ ر.ک: همان، ص438
- ↑ ر.ک: همان، ص470
- ↑ ر.ک: همان، ص489
- ↑ ر.ک: همان، ص491
- ↑ ر.ک: همان، ص514
- ↑ ر.ک: همان، ص519
- ↑ ر.ک: همان، ص533
منابع مقاله
متن کتاب.