مجموعه مقالات معرفت‌‌شناسی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''مجموعه مقالات معرفت‌شناسی'''، زیر نظر [[فعالی، محمدتقی|محمدتفی فعالی]] (متولد 1341ش) مشتمل بر مقالاتی در موضوع معرفت‌شناسی به قلم گروهی از پژوهشگران فلسفه و کلام اسلامی است.

در مجموع مقالات حاضر عمدتاً معرفت‌شناسی یونانی و مباحثی که رویکرد معرفت‌شناسانه در جهان اسلام دارد، مورد نظر بوده است. رویکرد مقالات متفاوت است؛ برخی تحلیلی، بعضی گزارشی و پاره‌ای دیگر نقادانه است. <ref>ر.ک: پیشگفتار، ص15</ref>‏

===معرفت‌شناسی از دیدگاه سوفسطائیان===

تعریف لغوی و اصطلاحی معرفت‌شناسی نخستین مطالب مقاله است<ref>ر.ک: متن، ص18-19 </ref>‏. در ادامه ضمن بیان مفهوم واژه سوفیست، به معرفی سوفسطاییان و روش آنان پرداخته شده است، سپس توضیح مختصری در مورد دیدگاه سوفسطائیان در خصوص هستی‌شناسی و متفاوت بودن آن از سایر دیدگاه‌ها ذکر شده است<ref>ر.ک: همان، ص19- 22</ref>‏. نویسنده به هدف بررسی آرای سوفسطائیان در مورد شک، به دسته‌بندی شک پرداخته تا سخنان آنان را در  هر یک از مراتب مشخص نماید<ref>ر.ک: همان، ص22- 24</ref>‏. در ادامه با پرداختن به دیدگاه پروتگوراس و گرگیاس که در باب معرفت‌شناسی و شناخت سوفسطاییگری شهرت دارند دیدگاه سوفسطائیان را در این باب بررسی کرده است.<ref>ر.ک: همان، ص24-38</ref>‏.

===معرفت‌شناسی از دیدگاه افلاطون===

در این مقاله با بررسی آثار افلاطون نظیر تئتتوس، جمهوری، اتوفرن، فایدون و منون، دیدگاه این فیلسوف بزرگ در باب معرفت‌شناسی بیان شده و مسائل عمده‌ی مطرح شده توسط وی نظیر چیستی معرفت، امکان حصول معرفت برای انسان، راه به دست آوردن معرفت، رابطه معرفت‌شناسی، جهانبینی و مسائلی دیگر مورد بررسی قرار گرفته است.<ref>ر.ک: همان، ص46– 47 </ref>‏.

===معرفت‌شناسی اپیکور===

در نخستین مباحث ادراک حسی و چگونگی آن از دیدگاه اپیکور مطرح شده است. <ref>ر.ک: همان، ص78- 80</ref>‏. سپس تناقض یا خطای در حواس از اموری است که دیدگاه اپیکوریان در مورد آن توضیح داده شده و با توجه به مطالبی که درباره آنها گفته شده، به عدم قطعیت در تجربه‌گرا نامیدن اپیکوریان و اعتقاد آنان به دخالت عوامل دیگر در معرفت اشاره شده است<ref>ر.ک: همان، ص80- 85</ref>‏.

نویسنده در ادامه به انتقاد اپیکوریان بر فلاسفه پرداخته و درباره قداست‌زدایی از معرفت توسط اپیکوریان، همچنین تاکید آنان بر لذت‌جویی و دور کردن درد و رنج از خود سخن گفته است <ref>ر.ک: همان، ص85- 88</ref>‏. در نهایت به دیدگاه آنان درباره حاصل شدن معرفت با وجود شرایط لازم و عدم انکار امور نامرئی توسط اپیکور و...اشاره کرده است.<ref>ر.ک: همان، ص89- 90</ref>‏.

===معرفت‌شناسی از منظر رواقیان===

نویسندگان ضمن اشاره به مکانیسم شناخت از نظر رواقیان<ref>ر.ک: همان، ص103- 104</ref>‏، از مراتب چهارگانه معرفت در نگاه آنان که از تصور آغاز شده و به علم منتهی می‌گردد، سخن گفته‌اند<ref>ر.ک: همان، ص105- 106</ref>‏. معیار حقیقت یا علامت تفاوت حقیقت و خطا در اندیشه رواقیان مساله دیگری است که به آن پرداخته شده و ضمن اشاره به اهمیت آن در فلسفه رواقی، تصورات مفهوم در نظر آنان ملاک حقیقت معرفی شده است<ref>ر.ک: همان، ص106- 109</ref>‏. مساله کلیات و چگونگی وجود کلی در خارج از جمله مباحث مورد توجه است که نویسندگان ضمن اشاره به سه دسته از نظریه‌پردازانی که در این باب سخن گفته‌اند، دیدگاه رواقیان را در این خصوص مطرح کرده‌اند<ref>ر.ک: همان، ص109-111</ref>‏. در نهایت مکتب رواقی‌گری در سه دوره دانسته شده و رواقیان در معرفت‌شناسی از اصحاب جزم و یقین معرفی شده‌اند.همچنین به انکار کلیات توسط آنان بر اساس مبنای مادیگری اشاره شده است<ref>ر.ک: همان، ص111-112</ref>‏.

===درآمدی بر معرفت‌شناسی فلوطین===

در بخش نخست کلیاتی درباره فلسفه فلوطین و جایگاه وی در سنت فلسفی و مسائل آن مطرح شده و به نظر محققان درباره صاحب مکتب بودن و صاحب نظر بود وی و همچنین دارا بودن جایگاهی فراتر از شارحیت اشاره شده است<ref>ر.ک: همان، ص114- 117 </ref>‏. نویسنده برخی از تفاوتهای اساسی افلاطون و فلوطین را برای روشن شدن رویکردها و هویت فکری او  به صورت مختصر ذکر کرده و از تاثیر او بر تفکر غرب سخن گفته است<ref>ر.ک: همان،  ص118- 119</ref>‏. در ادامه به رابطه فلوطین با فلسفه اسلامی و نفوذ و گسترش فلسفه نو افلاطونی به ویژه فلوطین در میان فیلسوفان اسلامی پرداخته شده است.<ref>ر.ک: همان، ص119- 124</ref>‏.

===نگاهی تطبیقی به نفس‌شناسی ارسطو و ابن سینا===

نظر به گستردگی بحث و جزئیات نفس‌شناسی از دیدگاه دو فیلسوف یاد شده نویسنده تنها به وجوه افتراق دو دیدگاه پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص172</ref>. تعریف نفس از نگاه ارسطو و ابن سینا و بیان تفاوت دو تعریف ارائه شده، نخستین مطالب مقاله است<ref>ر.ک: همان، ص172- 175</ref>‏. در ادامه به تعریف ذات نفس یا تعریف نفس از حیث تعلق آن به بدن باضافه تعیین جوهر نسبت به نفس از منظر دو فیلسوف پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص176- 178</ref>‏. رابطه نفس و بدن و تاثیر آن بر یکدیگر از دیگر مباحث است که در آن  کیفیت ارتباط نفس و بدن بعد از حدوث و در طول حیات مشترک طبق مبانی این دو فیلسوف مطرح گردیده است<ref>ر.ک: همان، ص178- 182</ref>‏. سپس به دیگر وجوه اختلاف میان دو فیلسوف در این خصوص مانند حقیقت آدمی و ارتباط آن با نفس، رابطه نفس و صورت انسانی، اتحاد عاقل و معقول، بقاء و جاودانگی نفس و....پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص182- 192</ref>‏.

===نگاهی گذرا به منطق ارسطو و ابن سینا===

تعریف قضیه یا قول و انواع آن  اعم از بسیط و مرکب یا حملیه و شرطیه باضافه بیان تقسیم قضیه به اعتبار محمول از نگاه دو فیلسوف از دیگر مطالب مطرح شده است<ref>ر.ک: همان، ص198- 201</ref>‏.در ادامه به تقسیم قضیه بر مبنای کمیت و کیفیت و تقسمیات حاصل از آن پرداخته شده، سپس نظر ابن سینا و ارسطو در مساله تقدم سلب یا ایجاب و علت آن بررسی شده است<ref>ر.ک: همان، ص201- 204</ref>‏.

===افکار افلاطونی ابن سینا===

===تصور و تصدیق؛ نقد و بررسی دیدگاه صدرالمتألهین===

چیستی تصور و تصدیق نخستین بحث مطرح شده است که در آن به دیدگاه‌های معروف در این‌باره اشاره شده، سپس دیدگاه صدر المتالهین به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است. <ref>ر.ک: همان، ص243- 249</ref>‏.