اطلس غدیر و عاشورا: جغرافیای تاریخی وقایع عصر امیرالمؤمنین و سیدالشهدا (ع): تفاوت میان نسخه‌ها

| موضوع =اسلام - تاریخ - 11-61ق. - اطلس ها - علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. - اثبات خلافت - غدیر خم - واقعه کربلا، 61ق.

اهمیت «نقشه» در فهم بهتر رخدادهای تاریخی بر کسی (به ویژه برای پژوهشگران علوم اجتماعی و سیاسی) پوشیده نیست. همچنین نقشه برای کسانی که به سفر می‌روند، به ویژه سفرهای زیارتی که اینک به عتبات عالیاتْ فراوان انجام می‌گیرد، بهرۀ بسیار دارد. همین ویژگی، انگیزه‌ای را برای پژوهشکده علوم و حدیث پدید آورد تا همه نقشه‌های دو دانش‌نامۀ امیرالمؤمنین (ع) و دانش‌نامۀ امام حسین (ع) را گِرد آورد و همراه با توضیحات اجمالی در این کتاب عرضه کند.

پیشتر، برخی پژوهشگران نقشه‌هایی را از رخدادهای صدر اسلام نگاشته‌اند؛ یکی، محمد حمیدُالله حیدرآبادی (درگذشته 2002م) است که با نوشتن کتاب «رسول اکرم (ص) در میدان جنگ» در سال 1953م، الگویی را برای پژوهندگانی مانند مصطفی طلّاس در کتاب «پیامبر (ص) و آیین نبرد» پدید آورد؛ دیگرانی چون عاتق بلادی، مورخ اهل حجاز با کتاب «مُعجم مَعالم الحجاز» و محمد شرّاب با کتاب «فرهنگ اَعلام جغرافیایی در حدیث و سیرۀ نبوی» و نیز پدیدآورندگان «اطلس تاریخ شیعه در قم»، جملگی به کار تدوین و نشر نقشه‌های تاریخی حجاز برآمدند. دانشمندانی مانند لویی ماسینیون (درگذشته 1962م) شرق‌شناس فرانسوی نیز در کتاب «جغرافیای تاریخی کوفه» با ترسیم نقشه‌هایی از آن شهر، به فهم دورۀ حکومت امام علی (ع) یاری رساند و پژوهشگرانی مانند حسین کریمان در کتاب «سیره و قیام زید بن علی» و کاظم جنابی در «تخطیط مدینة الکوفة» از ماسینیون بهره جستند. هشام جَعیط تونسی هم کتاب «کوفه، پیدایش شهر اسلامی» را به روش ماسینیون و با تصحیح و تکمیل او انجام داد. اطلس‌های مشهور دیگری نیز در جغرافیای تاریخی اسلام (مانند «اطلس تاریخ اسلام» از حسین مونس، «اطلس شیعه» از رسول جعفریان و «اطلس قرآن» از ابوخَلیل) تدوین شده است که بیشتر، نقشه‌های کلی را از رخدادهای تاریخی داشته‌اند. اینک، «اطلس غدیر و عاشورا» با ارج‌نهادن به مزیت‌های این آثار، به جبران کاستی‌های آن‌ها برآمده است و مبتکرانه به تهیۀ نقشه‌های جزئی و ممتاز از رخدادهای تاریخی دست زده است.

این اطلس، که نقشه‌ها و مطالبش از دو دانش‌نامه‌های امیرُالمؤمنین و امام حسین (عَلَیْهِمَا السَّلَام) فراهم آمده، این‌گونه سامان یافته است که: الف_ در آغاز، جاهایی که به نقشه نیاز داشت، شناسایی شد؛ ب_ سپس، ترسیم نقشه‌ها با همکاری علمی پی‌گیر و طولانی محققان در سه موضوع انجام شد این نقشه‌ها موضوع غدیر خُم، خلافت امام علی (ع) و حادثه کربلا را دربردارد؛ پ_ آنگاه برای بهره‌مندی بیشتر خوانندگان، توضیحاتی پیش از درج نقشه‌ها و یا در کنار آن‌ها اضافه گشت؛ ت_بخش سوم اطلس، مطلبی با عنوان «موقعیت خیمه‌های امام حسین (ع)» ارائه نموده است، که نقشه‌ای به همراه ندارد.<ref>ر.ک: پیشگفتار، ص5-4</ref>‏