ز تاب جعد تاب مشکینش؛ خوانشی معناشناسانه از غزل نخست دیوان حافظ: تفاوت میان نسخه‌ها

'''ز تاب جعد تاب مشکینش؛ خوانشی معناشناسانه از غزل نخست دیوان حافظ''' تألیف داود اسپرهم، غزل نخست حافظ مانیفست اجمالی از سلوک فردی، وجودی و زیبایی‌شناسانۀ خاص اوست که در متن مجموعۀ غزلیاتش جزئیات آن تطویل یافته است.

غزل نخست حافظ مانیفست اجمالی از سلوک فردی، وجودی و زیبایی‌شناسانۀ خاص اوست که در متن مجموعۀ غزلیاتش جزئیات آن تطویل یافته است. سلوک شخصی خواجه نوعی از سلوک فکری، حالی و زیبایی‌شناسی است که با سنت‌های پیشین خود تفاوتی چشمگیر دارد. این سلوک نه سلوکی مبتنی بر آموزه‌های خانقاهی و نه مبتنی بر آموزه‌های پیچیده در هزارتوی اندیشه‌های فلسفی و نه مبتنی بر اخلاق مترسمانۀ رسمی و آداب رایج و نه محدودۀ متشرعانۀ فقه و سنت آلوده‌شده به ریا، بلکه مبتنی بر روشی است که راهنما بودن «پیر مغان» کلمۀ رمز اوست. پیر سلوک حافظ نه عارف است نه صوفی، نه فیلسوف است و نه متکلم، نه فقیه است و نه قاری، پیر او پیر مغان است.

شیوۀ نویسنده در خوانش شعر حافظ، کمابیش همان روش شرح‌های قدیم و جدید و مختصر و جامع غزل‌های خواجه همچون: بدرالشروح اکبرآبادی، شرح عرفانی غزل‌های حافظ ختمی لاهوری، شرح غزل‌های حافظ حسینعلی هروی، شرح سودی بر دیوان حافظ، تفسیر غزلیات حافظ مستشاری، حافظ‌نامۀ خرمشاهی، شرح شوق حمیدیان و سایر شرح‌های اشعار حافظ است. ابزارهای تفسیری نیز همان ابزارهای هرمنوتیک سنتی است؛ اما با این حال تلاش شده از توصیه‌های نشانه‌ ـ معناشناسان جدید بهره و به‌ویژه دانش معناشناسی نوین بهره برده شود و توضیح مطلوبی از غزل نخست دیوان خواجه به دست داده شود.

ابزار دیگر برای نزدیک شدن به معنای مقصود متن/ مؤلف، رعایت اصول معناشناسی است. باید پذیرفت که در متون ادبی، واژگان و اصطلاحات خاص متعلق به سرچشمه‌های فلسفی، عرفانی، تفسیری، کلامی و .... در نزد هر شاعری حوزۀ معنایی متفاوتی دارد. حتی واژگان پراستعمالی همچون «عشق» که در طول تاریخ ادبیات ما به‌وفور استعمال شده، شامل همین تفاوت معنایی می‌شود. عشقی که در شعر رودکی مطرح است، نمی‌تواند همان معنایی را داشته باشد که در شعر سنایی، عطار و حافظ به کار رفته است. دانش معناشناسی ابزاری است که ما را به حوزۀ معنایی کاربرد واژگان یک اثر نزدیک می‌کند و تا حدودی فهم مطمئن متن را ممکن می‌کند. این دانش معنای کار را بر نشانه‌شناسی می‌نهد؛ چراکه هر یک از واحدهای زبانی متن، یک نشانه برداشت می‌شوند.