قطره و دریای ژرف: جستاری چند در قلمرو شاهنامه، حماسه و اسطوره: تفاوت میان نسخه‌ها

'''قطره و دریای ژرف: جستاری چند در قلمرو شاهنامه، حماسه و اسطوره'''  تألیف محمود حسن‌آبادی، نویسنده در این کتاب نوشتارهایی را آورده و در هر کدام از زاویه‌ای خاص به شاهنامه نگریسته‌ است؛ برخی از این نوشتارها به طور مستقیم با شاهنامه مرتبط‌اند و برخی به حوزۀ اساطیر و دیگر حماسه‌ها و آثار مختلف حماسی. اما فصل مشترک همۀ این جستارها، شاهنامۀ حکیم توس است.

شاهنامه سرگذشت یک قوم/ ملت است از حضیض بدویت تا اوج مدنیت؛ از زمانی که این ملت با طرز تهیۀ پوشاک، خط و کتابت، پخت‌وپز و دیگر وجوه مدنیت آشنا نبود تا آن هنگام که در کشورداری، کشورگشایی، دین توحیدی، علوم و فنون، شعر و ادب و موسیقی و ... سرآمد دیگر ملل گشت. البته در این مسیر بسیار دشوار و طاقت‌فرسا همۀ افراد این ملت زحمات فراوانی متحمل شدند و قربانیان ارجمندی فدیه دادند تا سرانجام نهال تمدن به بار نشست.

گزارش سپاردن این مسیر را گروهی پرشمار از موبدان، گوسان‌ها و خاندان‌های پهلوانی حفظ کردند و به نسل آینده سپردند و درنهایت فردوسی آن گزارش را به هنرمندانه‌ترین و متناسب‌ترین شکل و به صورت روایی به نظم درآورد و جاودانه کرد. شاید از این رو باشد که عشق و علاقه به فردوسی و شاهنامه در ناخودآگاه بیشتر ایرانیان جای گرفته است و این عشق و علاقه به دلیل نقش سترگی است که شاهنامه در حفظ و تداوم نظام فکر و فرهنگ ایرانی بر عهده داشته است.

توجه به ارتباط متون حماسی به‌ویژه شاهنامه با ادب عیاری و تکیۀ ناگزیر بر متن‌های کهنسال پیشااسلامی و خدای‌نامه‌ها از مباحث عمده‌ای است که در بسیاری از مقالات بدان پرداخته شده است. تأثیر بی‌خلاف شاهنامه بر فضای ادبی بعد از خود و در نتیجه پدیدآمدن صدها و بل هزاران نظیره و پیروی در قلمروهای گوناگون داستانی، محلی، دینی، تاریخی و ... میدان شاهنامه‌پژوهی را بسیار فراخ کرده است؛ کاری که بخت نیک در سال‌های اخیر عده‌ای از جوانان و میان‌سالان علاقه‌مند به حوزۀ مطالعات حماسی بدان روی آورده‌اند. نکته‌های تازه‌ای مثل معمای رستم، تعیین تکلیف کتبی یا شفاهی‌بودن شاهنامه، پی‌جویی رگه‌های عیاری و دیدن فرازوفرودهای تاریخی در بخش‌های پسین شاهنامه در این مجموعه مطرح شده و روشنی‌هایی بر روی مطالعات حماسی افکنده است.