دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم. مرکز فرهنگ و معارف قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

یکی از خلأهای اساسی در حوزه‌های علمیه، خلأ پژوهش در قرآن و علوم قرآنی است که برای جبران این کمبود، گام‎هایی برداشته شده است که از جمله آنها، تلاش [[هاشمی رفسنجانی، اکبر|حجت‌الاسلام‌ هاشمی رفسنجانی]] است. ایشان در آخرین دوره حبس خود در زندان ستم‌شاهی (54-57)، یک دوره کامل قرآن را به‌ترتیب موضوعات قرآنی، فیش‌برداری نمودند و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ادامه آن را در آغاز به برخی از افراد و گروه‌های تحقیقاتی واگذار نموده و سپس با پیشنهاد دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ادامه و تکمیل و تنظیم آن را به این دفتر واگذار نمودند. بدین ترتیب، «مرکز فرهنگ و معارف قرآن»‎، تأسیس شد<ref>ر.ک: بی‌نام، ص74</ref>.

#:اساسی‌ترین و نهایی‌ترین هدف مرکز، تهیه تفسیر قاموسی الفبایی و به‌صورت موضوعی سیستمی است که در قالب موضوعات قرآنی همراه با عناوین فرعی، ارائه می‌گردد و مجموعه‌ای پیوسته و نظام‌واره و دارای سیستم از موضوعات را نشان می‌دهد. تهیه تفسیر موضوعی در این قسمت به دو شکل انجام می‌گیرد: یکی آنکه مجموعه موضوعات و عناوینی که در بحث‎های اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی، سیاسی و اقتصادی وجود دارد و قرآن به آن مباحث پرداخته است، به ترتیب الفبایی آورده می‌شود و کلیه مباحثی که از کل قرآن استخراج شده، مورد بحث و جمع‎بندی قرار می‌گیرد. دیگر آنکه مجموعه معارف قرآن در یک مدل و طرح و سیستم ‎پیشنهادی ریخته می‌شود و کلیه معارف قرآنی (و به تعبیری دیگر، کلیه معارف دینی از نگرش قرآن)، در یک مجموعه و پیکره عرضه می‌گردد. فراهم ساختن این هدف، تنها با رعایت ترتیب منطقی اهداف پیشین مرکز میسر است؛ یعنی نخست باید فیش‌های تفسیری گردآوری شود و تفسیر ترتیبی مدون گردد و کلیه مآخذ و معارف قرآنی طبقه‌بندی و مدل‎سازی و تهیه سیستم شود و سپس از این مواد گردآوری شده، برای تهیه تفسیر موضوعی استفاده شود<ref>ر.ک: همان، ص74-‎76</ref>.

# تهیه نرم‌افزار به‌صورت دیسکت از موضوعات قرآنی به‌صورتی که محققان با کامپیوترهای شخصی می‌توانند به‌سهولت، آیات درباره یک موضوع را در سرتاسر قرآن مشاهده کنند‎. در این قسمت نیز بهره‌گیری از ترجمه قرآن پیش‌بینی شده است<ref>ر.ک: همان، ص77</ref>.

مرکز فرهنگ و معارف قرآن برای رسیدن به اهداف فوق، در آغاز با استفاده از محضر شصت نفر از طلاب فاضل حوزه علمیه قم و مشهد، به تکمیل برداشت‎ها و استخراج موضوعات قرآنی پرداخت و در گروه‌های چند نفری، سراسر قرآن را بار دیگر فیش‌برداری کرد‎. این تلاش بر پایه بیش از چهل دوره تفسیر، نتایج شایان توجهی در پی داشت. مجموعه این یادداشت‎ها به‌همراه یادداشت‎ها و برداشت‎های هوشمندانه و دقیق آقای [[هاشمی رفسنجانی، اکبر|هاشمی رفسنجانی]]، افزون بر فراهم آوردن زمینه نگارش تفسیر ترتیبی – به‌گونه‌ای بدیع و کاملا ابتکاری که یاد شد - ‎مواد خام و ابزار مهم و کارآمدی است برای سامان دادن تک‎نگاری‌های موضوعی که به فضل خداوند در آینده این مرکز بدان خواهد پرداخت. مرحله بازنگری نگاشته‌های اسناد و فیش‌برداری مجدد، مراحل پایانی کار را می‌گذراند‎. از سوی دیگر، برای اتقان هرچه بیشتر کار و یکپارچگی عبارات و ویراستاری آن‎، با استفاده از افراد قوی‌تر و آشنای به کار‎، یک دوره دیگر بازنگری و کنترل فیش‌ها آغاز گردیده است که با توجه به حجم کار، زمان بیشتری را طلب می‌کند. از مشخصات دیگر این روش، بهره‌گیری از کامپیوتر در تفکیک و تحقیق بر روی آنهاست. با توجه به اهمیت کار و گستردگی دامنه آن و طبق پیش‌بینی اولیه، حدود 180000 فیش و 900000 عنوان را زیر پوشش خواهد داشت‎<ref>ر.ک: همان</ref>.