نوروزنامه: دوازده رساله نوروزی
| نوروزنامه: دوازده رسالۀ نوروزی | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | اسماعیلی، حبیبالله (مصحح) |
| ناشر | نگارستان اندیشه |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1404 |
| شابک | 978-622-4924-04-9 |
| موضوع | نوروز -- متون قدیمی تا قرن ۱۴ نوروز -- ایران -- آداب و رسوم -- متون قدیمی تا قرن ۱۴ |
| زبان | فارسی |
| کد کنگره | GT ۱۲/۴۸۷۴ |
نوروزنامه: دوازده رسالۀ نوروزی تصحیح و تعلیقات حبیبالله اسماعیلی (پژوهشگر و مصحح متون کهن)؛ این کتاب مجموعۀ دوازده رساله از دورههای مختلف تاریخی است که به موضوع نوروز، آیینها، احکام، فضایل و تفسیرهای متفاوت از آن میپردازد و نمونۀ مهمی از نثر فارسی در روزگار خود به شمار میرود.
ساختار
کتاب شامل یک سرسخن، دوازده رساله با عناوین جداگانه، بخش کتابشناسی و نمایه است.
گزارش کتاب
مصحح در این کتاب کوشیده است تا با گردآوری و تصحیح دوازده رسالۀ نوروزی از روزگاران مختلف، تطور تاریخی تفسیر نوروز را نشان دهد. وی در سرسخن کتاب اشاره میکند که نوروز بهمثابۀ سنتی دیرپا، دستکم سه تفسیر متفاوت را در روزگار ساسانی، پیشاصفوی و عهد صفوی از سر گذرانده است. رسالههای گردآمده در این مجموعه، بازتابندۀ این تفاسیر گوناگون و نیز نمونۀ مهمی از نثر فارسی در اعصار مختلف هستند.
نخستین رسالۀ کتاب با عنوان «نوروز سلطانی» از فقیه محمدتقی بن محمدرضا رازی است که در عهد شاه صفی یکم نوشته شده و نخستین متن کامل نوروزنامه از دورۀ صفویه به شمار میرود. رازی پس از شرح بنیانگذاری نوروز به دست جمشید، با استناد به روایت معلی بن خنیس، رخدادهایی چون آفرینش جهان، خلقت آدم، بعثت پیامبر، شکستن بتها توسط حضرت ابراهیم، روز غدیر خم و ظهور حضرت حجت را مقارن با نوروز دانسته است.
رسالۀ دوم با عنوان «رسالۀ نوروزیه» از رضیالدین محمد قزوینی، فقیه دیگر روزگار صفوی، رویکردی انتقادی به موضوع نوروز دارد. قزوینی در خاتمۀ رسالۀ خود با اشاره به دشواری تطبیق نوروز با روایات، آورده است که علت آن را جز راسخان در علم نمیدانند. رسالۀ سوم «نوروز و فضایل آن» از محمدباقر بن اسماعیل الحسینی خاتونآبادی، نیز با نگاهی انتقادی به همزمانی نوروز با رخدادهای روایت معلی بن خنیس توجه کرده و مسئلۀ تعیین زمان نوروز مطابق با الزامات شرعی را بررسی نموده است. وی در پایان با ابراز ناچاری از پذیرش یکی از مذاهب، به دشواری جزمکردن در این باره اشاره میکند.
رسالۀ چهارم «فضیلت نوروز» از عبدالکریم بن محمدهادی الشهابی، شامل اخبار و احادیثی با موضوع نوروز است. رسالۀ پنجم «دعوات نوروز» به قلم چنگیز میرزا قاجار در دورۀ محمدشاه قاجار نوشته شده و شرح دعاها و تعویذهای نوروز را دربردارد. رسالۀ ششم «رسالۀ نوروزیه» از غیاثالدین ادیب کاشانی (از مترجمان دارالترجمۀ دورۀ ناصری) است که بیشتر بر اساس اسناد فراهمآمده توسط عربها و مسلمانان، به تاریخ نوروز و احوال گذشتگان میپردازد. در پایان این رساله، اقوالی از مجلسی و دیگر محدثان برجستۀ شیعه ذکر شده است.
رسالۀ هفتم «رسالۀ نوروزنامه» از حکیم ترمذی (محمد بن علی، صاحب کتاب «ختم الانبیا») است. وی در این رساله از هفتههای نجومی رایج میان هندیها و ایرانیان سخن گفته است. رسالۀ هشتم «احکام روز نوروز» نسخهای دیگر از نوشتۀ حکیم ترمذی است که توسط علیاکبر بن ملاحسن کتابت شده است. رسالۀ نهم «احکام نوروزنامه خواجه عبدالحکیم ترمذی» نسخۀ دیگری از این رساله است که در سال ۱۲۴۶ قمری در ماوراءالنهر توسط محمدشریف بخاری بن داملا دولت محمد بدخشانی نوشته شده و افزون بر مطالب ترمذی، تفسیر سال بر اساس سالشمار حیوانی را نیز دربردارد.
این دوازده رساله که از دورههای صفوی، قاجار و فرارودان گردآوری شدهاند، افزون بر اهمیت محتوایی در شناخت آیین کهن نوروز و تطور تاریخی آن، از لحاظ نثر فارسی نیز نمونههایی ارزشمند از روزگار خود به شمار میروند.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات