نهاية السؤل و الأمنية في تعلم أعمال الفروسية في أمور السلطنة
| نهاية السؤل و الأمنية في تعلم أعمال الفروسية في أمور السلطنة | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | حنفی، محمد بن عیسی (نويسنده) ملا سویدی، خالد احمد (محقق) |
| عنوانهای دیگر | کتاب نهاية السؤل و الأمنية في تعلم أعمال الفروسية في أمور السلطنة |
| ناشر | دار کنان |
| مکان نشر | سوریه - دمشق |
| سال نشر | 1430ق - 2009م |
| چاپ | 1 |
| شابک | - |
| موضوع | جنگ - فن - متون قدیمی تا قرن ۱۴,جنگ - فن - کشورهای اسلامی,قهرمانان,اسب سواری - متون قدیمی تا قرن ۱۴ |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /ح9ن9 101 U |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
نهاية السؤل و الأمنية في تعلم أعمال الفروسية في أمور السلطنة، اثر محمد بن عیسی بن اسماعیل حنفی (۶۳۶-۶۹۵ق/۱۲۳۹-۱۲۹۵م)، یکی از جامعترین و کاملترین کتب در زمینه فنون نظامی، اسبسواری و اصول رزم است.
انگیزه نگارش
نویسنده در مقدمه کتاب تصریح میکند که پس از مشاهده رویگردانی مردم از جهاد و روی آوردن به رفاه و مالاندوزی و همچنین بخل ورزیدن دانشمندان در آموزش اسرار فنون جنگی به دیگران، تصمیم به نگارش این اثر گرفت تا این دانش را بهصورت خالصانه و برای رضای خدا در اختیار کسانی قرار دهد که سودای جهاد در راه خدا را دارند[۱].
سبک نگارش
- جامعیت و تنوع موضوعی: نگارش کتاب بهگونهای است که از ابتداییترین فنون نبرد با سلاحهای سرد تا تاکتیکهای پیچیده مدیریت ارتش و نبردهای بزرگ را در بر میگیرد[۲].
- استناد به منابع دینی و تاریخی: نویسنده، مطالب خود را با آیات قرآن کریم، احادیث نبوی و شواهد تاریخی و اشعار حماسی مستند کرده است[۳].
- دقت فنی و آموزشی: متن کتاب دارای صبغهای آموزشی است و با ذکر جزئیات دقیق حرکات، در کار با نیزه و تیراندازی، خواننده را گامبهگام هدایت میکند.
اهمیت کتاب
- منبع کمیاب در تکنولوژی نظامی: این اثر، حاوی اطلاعات ارزشمندی درباره صنعت باروت، سلاحهای آتشین اولیه و حقوق بینالملل در زمان جنگ (مانند قوانین مربوط به اسرا) است[۴].
- جامعیت در علوم فروسیه: کتاب به دلیل پوشش دادن مباحثی همچون پزشکی نظامی و در مان بیماریها در کنار فنون رزم، از مهمترین مراجع تراث نظامی مسلمانان است[۵].
ساختار
کتاب در یک مجلد، شامل دوازده تعلیم است که مباحث هر تعلیم در ذیل عناوین متعدد، همچون باب و فصل و... عرضه شده است.
گزارش محتوا
- تعلیم نخست (فضیلت علم، آداب جهاد و مبانی اعتقادی):
این بخش با تبیین ارزش علم و دانش و آداب آن و وظایف واجب معلم و متعلم آغاز شده است[۶]. در این بخش، آنگونه که نویسنده بیان کرده، مطالب زیر مطرح میشود:
- باب اول: ترغیب به جهاد و نصوص و آثاری که در اینباره وارد شده است. این باب، در دو فصل به بیان آیات و روایات مربوط به جهاد و قتال میپردازد.
- باب دوم: فضیلت و حکمت جهاد و فضیلت مرزبانی.
- باب سوم: طلب شهادت و برتری شهدا و...
- باب چهارم: انفاق در راه خدا، نگهبانی در راه او، تجهیز جنگجو و... [۷].
در واقع، این قسمت، زیربنای نظری و معنوی سایر فنون نظامی کتاب محسوب میشود.
- تعلیم دوم (آموزش تخصصی تیراندازی): در این تعلیم، نویسنده به شکلی کاملاً فنی به آموزش تیراندازی با کمان میپردازد[۸]. این بخش، شامل سیزده باب تخصصی در مورد شناخت انواع کمان، روشهای زه کردن، نحوه به دست گرفتن قبضه، شیوههای هدفگیری و پانزده باب دیگر در مورد «علل» یا آسیبشناسی تیراندازی و رفع نقایص فنی حین رزم است[۹].
مباحثی چون فیزیک تیرانداز و قدرت پرتاب تیر نیز در این قسمت، مورد مداقه قرار گرفته است[۱۰].
- تعلیم سوم (فنون کار با نیزه): این بخش، به آموزش تخصصی نیزهگذاری اختصاص دارد و شامل پنج باب اصلی است[۱۱]. نویسنده در این قسمت، بیش از هفتاد «بند» یا حرکت استراتژیک در کار با نیزه را که از اساتید بزرگ این فن نقل شده، با جزئیات آموزشی شرح میدهد[۱۲].
همچنین مبحث «تساریح» یا الگوهای حرکتی و مانورهای پیچیده سوارهنظام در این بخش گنجانده شده است[۱۳].
- تعلیم چهارم (اصول اسبسواری و مدیریت میدان): نویسنده در این بخش، به مباحث مربوط به سوارکاری حرفهای و مدیریت اسب میپردازد[۱۴]. موضوعات، شامل فضیلت اسب، آداب سوار شدن بر اسب، انواع تاختن، مسابقات اسبدوانی با شرطبندی (سبق) و روشهای سوارکاری در شرایط دشوار است[۱۵]. ویژگی بارز این بخش، ارائه نقشههای ترسیمی از طرحهای مختلف حرکت در میدان برای آموزش سوارکاران است[۱۶].
- تعلیم پنجم (نبرد با شمشیر، سپر و گرز): این بخش، به آموزش تخصصی کار با سلاحهای میانبرد و نزدیکبرد میپردازد. مباحث، شامل فنون نبرد با شمشیر تک و دوگانه، نحوه استفاده از سپر، هماهنگی میان شمشیر و سپر و همچنین کار با سلاح «عمود» (گرز) است[۱۷]. نویسنده در این قسمت به نقل از ابویوسف کندی، رسالهای در مورد انواع شمشیرها و روشهای آبداده کردن آنها را نیز ضمیمه کرده است[۱۸].
- تعلیم ششم (صنعت نظامی و تجهیزات رزم): این بخش، به جنبههای سختافزاری نبرد اختصاص دارد و شامل پنج باب است[۱۹]. موضوعاتی چون ساخت زین و لجام، تهیه لباسهای رزم (زره و جوشن)، روشهای سبکسازی تجهیزات برای افزایش سرعت و اصول نگهداری از ادوات جنگی در این قسمت آموزش داده میشود[۲۰].
- تعلیم هفتم (ذکر اسلحه و مسائلی که در مورد آن بر جنگجو لازم است): در این بخش، نخست به ذکر سلاح رسولالله(ص) پرداخته میشود[۲۱]. سپس در ضمن هفت فصل، مباحثی درباره اینکه جنگجو چگونه از سلاح بهره ببرد، مطرح میگردد و در این راستا به آموزش کار با کمند، روشهای مقابله سواره با پیاده و بالعکس و تاکتیکهای نبرد در شرایط جغرافیایی مختلف (مانند عبور از رودخانه) پرداخته میشود[۲۲].
- تعلیم هشتم: (استراتژی، سازماندهی و مدیریت ارتش):
این بخش، به مباحث کلان نظامی و فرماندهی اختصاص یافته است[۲۳]. موضوعاتی چون وظایف پادشاه و فرماندهان در زمان جنگ، نحوه انتخاب سربازان بر اساس ویژگیهای ظاهری، مدیریت تدارکات و اردوگاهها و نحوه اداره ایالات نظامی در این تعلیم بررسی شده است[۲۴]. همچنین مبحث جاسوسی و شناسایی دشمن (کمین) در این قسمت مورد بحث قرار میگیرد[۲۵].
- تعلیم نهم (آرایشهای جنگی و صفآرایی): در این تعلیم، نویسنده بهصورت تخصصی به نحوه چیدمان نیروها در میدان نبرد میپردازد[۲۶]. او الگوهای مختلف صفآرایی مانند شکل مستطیل، مربع، کره و... را توضیح داده و وظایف هر دسته از نیروها را در این آرایشها تبیین میکند[۲۷]. این بخش، شامل محاسبات دقیق ریاضی برای تعیین فاصله و تعداد نیروها در هر صف است.
- تعلیم دهم (حیلههای جنگی): این بخش، حاوی اطلاعات منحصربهفردی درباره رزمافزارهای نوین آن دوران است[۲۸]. نویسنده، به آموزش ساخت انواع مواد آتشزا (باروت و نفت)، بمبهای دودزا و روشهای استفاده از آتش در میدان نبرد (مانند منجنیقهای آتشانداز) میپردازد[۲۹].
- تعلیم یازدهم (تقسیم غنایم و احکام شرعی مربوط به جهاد): در این تعلیم، احکام حقوقی و شرعی مرتبط با جنگ در پنج بخش اصلی بررسی میشود[۳۰]. موضوعات، شامل احکام تقسیم غنایم، قوانین مربوط به اسیران جنگی (فداء)، معاهدات صلح و امان دادن به دشمن و همچنین احکام مربوط به شورشیان (بغات) و مرتدین و... است[۳۱].
- تعلیم دوازدهم (آنچه جنگجو و غیر از او به آن احتیاج دارند): در این بخش، مطالب متنوع و متعددی مطرح میشود؛ از جمله مباحثی در مورد پزشکی نظامی، تدارکات سفر، بهداشت و درمان در میدان جنگ، درمان زخمهای ناشی از سلاحهای مختلف، ساخت مرهمها و پادزهرها، مدیریت سفرهای نظامی و همچنین مباحث تخصصی دامپزشکی برای درمان بیماریهای اسبهای جنگی و...[۳۲].
پانویس
- ↑ ر.ک: مقدمه مؤلف، ص15
- ↑ ر.ک: مقدمه محقق، ص5
- ↑ ر.ک: همان، ص6
- ↑ ر.ک: همان، ص5
- ↑ ر.ک: همان
- ↑ ر.ک: متن کتاب، ص16-22
- ↑ ر.ک: همان، ص22
- ↑ ر.ک: همان، ص69
- ↑ ر.ک: همان، ص71-72
- ↑ ر.ک: همان، ص69-97
- ↑ ر.ک: همان، ص98
- ↑ ر.ک: همان، ص102-113
- ↑ ر.ک: همان، ص156
- ↑ ر.ک: همان، ص157
- ↑ ر.ک: همان، ص161-172
- ↑ ر.ک: همان، ص176-181
- ↑ ر.ک: همان، ص212-285
- ↑ ر.ک: همان، ص266-276
- ↑ ر.ک: همان، ص286
- ↑ ر.ک: همان، ص287-302
- ↑ ر.ک: همان، ص300-302
- ↑ همان، ص303-358
- ↑ ر.ک: همان، ص359
- ↑ ر.ک: همان، ص360-396
- ↑ ر.ک: همان، ص376
- ↑ ر.ک: همان، ص381
- ↑ ر.ک: همان، ص385-403
- ↑ ر.ک: همان، ص415
- ↑ ر.ک: همان، ص416-420
- ↑ ر.ک: همان، ص422
- ↑ ر.ک: همان، ص465-487
- ↑ ر.ک: همان، ص488-504
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.