نقش علمای شیعه قفقاز و ماورا النهر در علوم اسلامی (با تاکید بر آذربایجان)

نقش علمای شیعه قفقاز و ماورا النهر در علوم اسلامی (با تاکید بر آذربایجان)
پدیدآوران	باقر اف، علی (نويسنده) عظیم اف، رامیل (گردآورنده) کنگره بین‌المللی نقش شیعه در پیدایش و گسترش علوم اسلامی. گروه علمی مطالعات منطقه‌ای (زير نظر) مکارم شیرازی، ناصر (اشراف)
ناشر	انتشارات امام علی بن ابی طالب (علیه‎‌‌السلام)
مکان نشر	ایران - قم
سال نشر	1397ش
چاپ	1
شابک	‎978-964-533-289-9
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

نقش علمای شیعه قفقاز و ماوراءالنهر در علوم اسلامی (با تأکید بر آذربایجان) اثر علی باقراف و رامیل عظیم‌اف، در شرح‌حال و بیان زندگی‌نامه علمای شیعه منطقه قفقاز و ماوراءالنهر که در گسترش علوم اسلامی، نقش داشتند. کتاب به‌منظور ارائه در کنگره بین‌المللی نقش شیعه در پیدایش و گسترش علوم اسلامی که تحت اشراف آیت‌الله مکارم شیرازی برگزار گردید، به رشته تحریر درآمده است.

ساختار

کتاب با سه مقدمه از آیت‌الله مکارم شیرازی، دبیر کنگره و نویسندگان آغاز و مطالب در سه بخش اصلی، عرضه شده است که مطالب هر بخش خود به فصول مختلفی تقسیم شده است.

سبک نگارش

برای تألیف این نوشتار از روش تحقیق میدانی و از کتاب‌هایی مانند: «الذریعة إلی تصانیف الشیعة»، «طبقات اعلام الشیعة»، «دانشمندان آذربایجان»، «گنجینه دانشمندان» و «گل‌های پریشان در باد» بهره برده شده است.

موضوع اصلی کتاب، شرح‌حال علمای قفقاز است بدین جهت از میان مناطق قفقاز، علمای کشور آذربایجان طبق تقسیم‌بندی تخصصی علوم اسلامی (تفسیر و ترجمه قرآن، فقه، فلسفه، کلام و علوم‌انسانی) تنظیم شده است، ولی کشورهای دیگر از قبیل داغستان و گرجستان و منطقه ایروان با عنوان «نقش علمای شیعه قفقاز در گسترش علوم اسلامی» ذکر شده است. البته با اینکه موضوع اصلی کتاب معطوف به علمای قفقاز است، از ذکر راویان مهم در مناطق سمرقند و بخاری و نقش علمای شیعه آن مناطق در حفظ و گسترش دین اسلام، غفلت نشده است.

گزارش محتوا

در مقدمه نخست، از کتاب حاضر، با عنوان «کاری بزرگ با کمک دانشمندان برجسته» یاد شده و در مقدمه دبیر کنگره، به ذکر تاریخچه، اهداف کنگره، سیاست‌ها و راهبردها و محورهای کنگره پرداخته شده است. در مقدمه مؤلفان نیز به بیان شیوه پژوهش و ویژگی‌های کتاب پرداخته شده است.

جمهوری آذربایجان، بزرگ‌ترین کشور قفقاز در گذرگاه اروپا و آسیای شمال غربی است، ازاین‌رو بخش نخست، در هشت فصل زیر، به معرفی علمای آذربایجان اختصاص‌یافته است:

فصل اول: مفسران و مترجمان قرآن آذربایجان: قرن نوزدهم و بیستم میلادی، دو عصر قرآنی برای کشور آذربایجان به‌حساب می‌آید که در آن‌ها، چهار تفسیر از جانب علمای بزرگ آذربایجان و چهار ترجمه مهم، به رشته تحریر درآمد که در این فصل، به معرفی آنها پرداخته شده است. این تفاسیر، توسط شهید میرمحمد کریم باکویی ، مولی‌زاده محمدحسن شکوری ، آیت‌الله شیخ علی بادکوبه‌‍‌ای و ابوالقاسم اردوبادی به رشته تحریر درآمده است. مترجمان معرفی شده در این فصل نیز عبارت‌اند از آیت‌الله میرزا علی مشکینی ، میر یوسف هاشم‌اف ، واسیم محمدعلی‌یف‌ و ضیاء بنیاداف .

شهر بردعه آذربایجان، از سالیان دراز مرکز فرهنگ و تمدن بوده است. در این شهر همیشه علمای بسیاری پرورش‌یافته و در صدر اسلام نیز این شهر به رفت‌وآمد محدثان و راویان حدیث تبدیل شده بود. در فصل دوم، فقط به ذکر اسامی راویان و محدثان مشهور این شهر بسنده شده است که محمد بن احمد اسدی ، محمد بن احمد بن علی بن اسد اسدی و حسن بن صفوان البردعی، از جمله ایشان هستند.

فصل سوم، به معرفی فقهای آذربایجان اختصاص‌یافته است که از جمله ایشان عبارت‌اند از: میرزا ابوتراب آخوندزاده ، سید جواد میر سجادی بادکوبه‌ای و میرزا محمد شریف شیروانی.

در سایر فصول این بخش نیز به ترتیب، به معرفی فیلسوفان، متکلمان، عارفان، علمای شهید و مجاهد و دانشمندان آذربایجان در سایز علوم پرداخته شده است.

در بخش دوم، ابتدا مروری گذرا بر تاریخ، جغرافیا و فرهنگ قفقاز صورت‌گرفته و ازاین‌رو به جغرافیای قفقاز، پیشینه تاریخی، فرهنگ و ادب و معرفی مهم‌ترین شهرهای قفقاز به‌صورت مختصر، اشاره شده و سپس در پنج فصل، به معرفی شیخ‌الاسلام‌های منطقه قفقاز مانند محمدعلی حسین‌زاده ، راویان مانند فضل بن ابی قره ، محدثان مانند خالد بن عبدالله ، علمای شهر دربند مانند حسینقلی جدیدالاسلام داغستانی و علمای ایروان مانند سید عبدالحجت ایروانی ، پرداخته شده است.

در بخش سوم، تبیین نقش راویان و مشایخ شیعه ماوراءالنهر در نشر معارف اهل‌بیت(ع) مدنظر بوده و لذا در دو فصل، ابتدا مروری بر تاریخ حدیث شیعه در ماوراءالنهر صورت گرفته و سپس، به معرفی محدثان مناطق مختلف ماوراءالنهر از جمله اسروشنه، بخارا، سمرقند و ایلاق پرداخته شده است.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.