نظریه‌های فیلسوفان اسلامی درباره رنگ

نظریه‌های فیلسوفان اسلامی درباره رنگ، اثر کاظم استادی (معاصر)، کوششی است در تبیین نظریه‌های فیلسوفان اسلامی درباره ماهیت و چیستی رنگ.

نظریه های فیلسوفان اسلامی درباره رنگ
پدیدآوران	استادی مقدم، کاظم (نويسنده)
سال نشر	1396ش
چاپ	1
شابک	‎978-600-97394-3-1
موضوع	فیلسوفان اسلامی – دیدگاه درباره رنگ - رنگ (فلسفه) – نظر فیلسوفان اسلامی - رنگ (فلسفه)
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	BBR ۵۵/ر۹الف۵ ۱۳۹۶
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

ساختار و محتوا

مطالب کتاب پس از مقدمه کوتاه نویسنده، به شکل زیر سامان یافته است:

• پیشگفتار: این بخش، با عنوان «در علم بصریات و ماهیت رنگ»، مشتمل بر چهار مبحث است. نویسنده قبل از پرداختن به آنها، خاطرنشان کرده است که: «در این پیشگفتار برای آشنایی خوانندگان و آمادگی ذهنی بیشتر، ما ضمن نقل تاریخچه مختصر علم بصریات در فلسفه یونانی و اسلامی و نیز نقل اقوال گوناگون در کیفیت ابصار، برخی از دیدگاه‌ها پیرامون رنگ را ذکر می‌کنیم؛ پس از آن توجه خوانندگان را به نقل و بررسی مسئله رنگ توسط ابن سینا و حواشی خواجه نصیرالدین طوسی و عبدالرزاق لاهیجی جلب می‌کنیم. در ادامه، وی مطالب مورد اشاره فوق را به‌تفصیل بیان کرده است

• یونانیان و مسئله رنگ: در این بخش، نظر فلاسفه یونان، از جمله: فیثاغورث، سقراط، افلاطون، بطلمیوس و رواقیون درباره رنگ، به‌صورت خلاصه، بیان شده است.

• آراء فیلسوفان مسلمان درباره رنگ: از جمله افرادی که در این بخش، نظریه آنها بررسی شده، عبارتند از:

1. یعقوب کندی: نظریات فلاسفه یونانی در مسئله رؤیت، در رسائل وی انعکاس یافته است. او به «تئوری پرتو چشمی» عقیده داشت.
2. زکریای رازی: وی به‌طور جدی درباره مسئله ابصار به تحقیق پرداخته و آن را از دو جهت فیزیکی و طبی، مورد مطالعه قرار داده است.
3. ابوالحسن عامری: معتقد است ادراک (بصری) اجسام از طریق رنگ انجام می‌شود.
4. ابن حزم اندلسی: وی عقیده دارد که رنگ تمام آن چیزی است که دیده می‌شود و آنچه دیده می‌شود، همان رنگ است.

خواجه نصیرالدین طوسی، علاءالدوله سمنانی، شمس‌الدین لاهیجی، محمدحسین طباطبایی، مرتضی مطهری و...، از دیگر اندیشمندان مذکور در این بخشند.

• دیدگاه ابن سینا درباره رنگ: وی عقیده دارد «روشنایی» کیفیتی است که جسم غیر شفاف از منبع نورانی استفاده می‌کند. همچنین شفاف بالقوه به‌واسطه روشنایی، شفاف بالفعل می‌شود و «نور تابیده‌شده»، کیفیتی است که ذاتا کمال برای شفاف (ازآن‌رو که شفاف است) می‌باشد.

• اثبات رنگ از نگاه صدرا: وی یکی از تأثیرگذارترین فیلسوفان قرن اخیر است، ولی به نظر نویسنده، همانند ابن سینا، احاطه‌ای به علوم مختلفی همانند علوم کاربردی نداشته و بنابراین در مباحث طبیعات و علوم کاربردی، حرف چندانی برای گفتن ندارد و آنچه وی در بحث رنگ بیان داشته، خلاصه اندکی از مباحث رنگ ابن سینا در کتاب نفس شفا می‌باشد که به‌همراه مطالبی دیگر از فخر رازی و یا دیگران، همراه شده است.

• شرح لاهیجی بر تجريد الاعتقاد خواجه نصیر در بیان رنگ: این شرح (شوارق الإلهام)، شرحی است مزجی به زبان عربی بر «تجريد الاعتقاد» و پس از مجموع شروح میر سید احمد علوی بر تجرید، مفصل‌ترین شرح این کتاب بشمار می‌آید و می‌توان آن را جامع اکثر نظرها و آرای متکلمان و فلاسفه پیش از خود دانست.

• بخش آخر: این بخش، دو قسمت دارد:

1. متن نسخه خطی رساله «ياقوتة الحمراء» محمدکریم خان کرمانی؛
2. ترجمه تنظیم‌شده‌ای از مقاله‌ای از هانری کربن، پیرامون رساله «ياقوتة الحمراء» که به‌ضمیمه رساله‌ای دیگر، تحت عنوان «واقع‌انگاری رنگ‌ها و علم میزان»، منتشر شده است و به‌منظور حفظ حق مادی این کتاب برای مترجم، فقط متن اصلی مقاله، بدون چهل پی‌نوشت و پاورقی‌های کتاب نشر سوفیا، آورده شده است. کرمانی رساله را به دو مقاله با حجمی کمابیش برابر، تقسیم کرده است. مقاله نخست، هشت فصل دارد و موضوع بحث آن، مفهوم و واقعیت رنگ است و مقاله دوم، نه فصل دارد و به‌طور خاص، به رنگ قرمز و «نزول آن از عالم مثل» می‌پردازد.

منابع مقاله

پیشگفتار و متن کتاب.