نظریهها، مدلها و مفاهیم در تاریخ باستان
| نظریهها، مدلها و مفاهیم در تاریخ باستان | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | مورلی، نویل (نویسنده)
صمیمی، رامین (مترجم) غضنفری، کلثوم (مترجم) |
| ناشر | نگاه معاصر |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | ۱۴۰۳ |
| شابک | 978-622-290-578-1 |
| موضوع | تاریخ باستان -- تاریخنویسی، تاریخ باستان -- فلسفه، تاریخنویسی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | D 56 |
نظریهها، مدلها و مفاهیم در تاریخ باستان تألیف نویل مورلی (متولد ۱۹۶۹م)، ترجمۀ رامین صمیمی (متولد ۱۳۶۲ش) و کلثوم غضنفری (متولد ۱۳۵۸ش)؛ این کتاب نخستین اثری است که چگونگی استفاده از نظریهها، مدلها و مفاهیم در تاریخ باستان را برای دانشجویان روشن میسازد و به بررسی جایگاه نظریه در تاریخنگاری دوران باستان میپردازد.
ساختار
کتاب مشتمل بر شش فصل، یادداشتها و راهنمای مطالعات بیشتر است. عناوین فصلها عبارتند از: رویکردها، باستان و مدرن، حدود امر ممکن، طبقه و جایگاه، حس هویت، اسطوره و عقل. کتابنامه و نمایه در پایان کتاب آمده است.
گزارش کتاب
در رشتۀ تاریخ باستان که تحت لوای پدرسالارانۀ زبانشناسی کلاسیک به نوعی بلوغ نارس رسیده است، رویکردهای تاریخی که بهجای تأکید بر سنتهای معمول و مرسوم بیشتر بر روششناسی علوم اجتماعی تکیه میکنند، با شائبۀ عدم مشروعیت روبرو میشوند. جایگاه نظریه در تاریخ باستان همچنان محل بحث است. طرفداران آن تأکید میکنند که روایات تاریخی غیرنظری یا کمتر نظری، فاقد وثاقت لازم هستند، زیرا بر تعدادی پیشفرض نامعلوم و تلویحی تکیه دارند. مخالفان نظریه بر این باورند که استفاده از مفاهیم و نظریههای مدرن عملی گمراهکننده و نامعقول است، زیرا شواهد تاریخی به دلیل زمانپریشی محدود و تحریف شدهاند.
بیشتر مورخان امروزی در میانۀ این دو رویکرد قرار دارند و از هر دو سو در معرض انتقادند؛ از یک سو تشخیص میدهند که باید دربارۀ ایدهها و کلیدواژههای آثارشان، دستکم تا اندازهای بحث کنند و برای توضیح بیشتر پژوهشهای خود از مطالبی خارج از حوزه تاریخ باستان بهره گیرند؛ اما از سوی دیگر، «نظریه» را امری بیگانه، تهدیدآمیز و فرع بر مسئلۀ تاریخنگاری واقعی دورۀ باستان به حساب میآورند.
اثر نویل مورلی نخستین کتابی است که چگونگی استفاده از نظریهها، مدلها و مفاهیم در تاریخ باستان را برای دانشجویان روشن میسازد. این کتاب سه هدف را دنبال میکند: نخست، معرفی شماری از مفاهیم، استدلالها و پیشفرضهای کلیدی طیف وسیعی از نظریههای تأثیرگذار بر روایات مختلف تاریخ باستان. دانشجوی تاریخ چه از نظریه در کار خود استفاده کند چه نه، آگاهی از نظریههای مختلف، طرز استفاده، چگونگی شناسایی و ارزیابی آنها بخش مهمی از مهارتها و ابزارهای کار هر مورخ است. نویسنده به جای اختصاص فصلهای مختلف به نظریههای متفاوت، کتاب را بر حسب جنبههای گوناگون تاریخ باستان (اقتصاد، جامعه، فرهنگ، ذهنیت) دستهبندی کرده است. این بدان معناست که سنتهای نظری پیچیدهای مانند ساختارگرایی و جامعهشناسی به شکل سطحی و محدودی مورد بحث قرار گرفتهاند و به جای تلاش برای شرح کامل هر یک از این نظامهای فکری، بر یکی دو ایدۀ کلیدی از هر کدام تأکید شده است. بخش «راهنمای مطالعۀ بیشتر» در پایان کتاب برای هدایت دانشجویان در مسیر آشنایی عمیقتر با نظریههای مختلف و همچنین ارائۀ نمونههای بیشتری از کاربرد آنها در تاریخ باستان تدوین شده است. گزینش موضوعات تا اندازهای بر پایۀ گرایش به تاریخ اجتماعی و اقتصادی بوده است.
هدف دوم کتاب، ارائۀ مبنایی برای بحثی عمومیتر دربارۀ این موضوع است که مورخان چگونه به خلق تفسیر تاریخی میپردازند و استدلالهای خود را طرح میکنند و چگونه باید این تفسیرها و استدلالها را ارزیابی کرد. هدف سوم کتاب که اندکی جدلآمیزتر است، نشان دادن این مطلب است که امکانات رویکردهای «نظری» نسبت به تاریخ باستان سرچشمهای از ایدهها و شیوههای جدید قرائت و تفسیر شواهد باستان و در نتیجه ابزاری برای حصول فهمی عمیقتر از گذشته است.
در فصل اول (رویکردها)، نویسنده به بحث دربارۀ ماهیت نظریه و تمایز میان نظریه جامعهشناختی و نظریه تاریخی میپردازد. فصل دوم (باستان و مدرن) به مسئلۀ کاربست مفاهیم مدرن در جهان باستان و خطر «زمانپریشی» (anachronism) اختصاص دارد. فصل سوم (حدود امر ممکن) امکانپذیری شناخت جهان باستان و محدودیتهای شواهد موجود را بررسی میکند. فصل چهارم (طبقه و جایگاه) به مفاهیم طبقه و جایگاه اجتماعی در تاریخ باستان و نظریههای مرتبط با آن میپردازد. فصل پنجم (حس هویت) مفاهیم هویت فردی و جمعی، قومیت و ملیت را در دوران باستان تحلیل میکند. فصل ششم (اسطوره و عقل) به رابطۀ اسطوره و عقل در تاریخنگاری باستان و نظریههای مربوط به کارکرد اسطوره میپردازد. کتاب حاضر نخستین بار با عنوان «کاربست نظریهها، مدلها و مفاهیم در تاریخ باستان» با ترجمۀ فرهاد تام توسط نشر مورخان در سال ۱۳۹۸ منتشر شده بود.[۱]
پانویس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات