منابع مکتوب دین زردشتی

منابع مکتوب دین زردشتی
پدیدآوران	بویس، مری (نويسنده) جعفری، شیما (مترجم) موسوی بجنوردی، سید محمدکاظم ( زير نظر)
ناشر	مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی
مکان نشر	ایران - تهران
سال نشر	1392ش
چاپ	1
شابک	‎978-600-6326-20-7
موضوع	زردشتی
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	/م8 1571 BL
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

منابع مکتوب دین زردشتی، اثر مری بویس (۱۹۲۰-۲۰۰۶م)، استاد مطالعات ایرانی و متخصص در زبان‌های باستانی ایران، تاریخ، فرهنگ و دین زردشتی است. این کتاب، مجموعه‌ای از متون اصلی و مهم دین زردشتی را برای مطالعه تاریخ، فرهنگ و آموزه‌های این دین، به‌ویژه برای دانشجویان، گردآوری کرده است.

این اثر، به قلم شیما جعفری دهقی، به زبان فارسی ترجمه شده است.

ساختار

کتاب با پیشگفتار سید کاظم موسوی بجنوردی (رئیس مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی) و مقدمه مترجم و دیباچه جان هینلز آغاز شده و مطالب اصلی در ذیل ۱۱ عنوان کلی که می‌توان هرکدام را یک فصل خواند، با زیرمجموعه‌های متعدد عرضه شده است.

گزارش محتوا

پیشگفتار: در این بخش، اشاره‌ای کوتاه به «مجموعه مطالعات ایران‌شناسی» که توسط مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی منتشر می‌شود و کتاب حاضر نخستین جلد از آن است، شده است و توضیحی مختصر پیرامون این کتاب، ارائه گردیده و هدف این مجموعه و دیگر آثار نظیر آن را شناساندن بیش‌ازپیش فرهنگ سترگ و ارزشمند ایران اسلامی به جهانیان و آشناسازی جوانان این سرزمین با گذشته درخشان خویش دانسته است.

در این پیشگفتار، خاطرنشان شده است که: «اثر حاضر... به‌عنوان کتاب درسی برای دانشجویان رشته ادیان، فرهنگ و تاریخ و نخستین بار در سال 1984 در منچستر منتشر شد. این اثر، دارای یازده فصل است و آثار و منابع مکتوب موجود درباره دین زردشت را در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد. این اثر، حاوی کهن‌ترین سروده‌های مکتوب دین زردشت همچون گاهان و یشت‌های اوستا تا آثار متأخرتر پارسیان است. مؤلف کوشیده است تا گزیده‌ای از مهم‌ترین بخش‌های متون دینی زردشتی را به‌گونه‌ای منسجم در کنار یکدیگر قرار دهد تا از این طریق، خواننده بتواند مجموعه‌ای از اندیشه‌ها و جهان‌بینی ایرانیان باستان را مجسم نماید».

مقدمه مترجم: این مقدمه، حاوی شرح کوتاهی از زندگی مؤلف (مری بویس) و معرفی کوتاهی از اثر حاضر است.

دیباچه جان هینلز: در این دیباچه، خاطرنشان شده که: «هدف از نگارش این مجموعه، ارائه ترجمه‌هایی به‌روزتر و قابل اعتمادتر از متون مهمی است که نیاز اصلی مطالعات دین زردشتی بشمار می‌رود». در ادامه، پیرامون اهمیت چنین مجموعه‌ای و پیشینه آن و ضرورت ارائه چنین آثاری و مخاطبان آن، سخن به میان آمده است.

عناوین کلی فصول یازدگانه کتاب، عبارتند از: مقدمه؛ سنت و آموزه؛ ستایش، نیایش و اعتراف؛ تکالیف و آیین‌های دینی؛ اسطوره زندگی زردشت؛ سرنوشت روان پس از مرگ و تصویر بهشت و دوزخ؛ متون پیشگویی؛ آیین زروانی: بدعت زردشتی؛ متون جزمی از متون پهلوی سده نهم میلادی؛ متون تاریخی و دین زردشتی در دوره معاصر: سده‌های هجدهم و نوزدهم میلادی.

اکنون برای آشنایی با مباحث کتاب، عنوان یکی از فصل‌ها را با عناوین زیرمجموعه‌های آن، به‌تفصیل ذکر کرده و چند نمونه از متن مباحث کتاب را عرضه می‌کنیم:

• «مقدمه»، شامل:

1. «منابع مکتوب»:
   1. نوشته‌های دینی: همچون اوستا، گاهان، بخش گاهانی یسن‌ها، بخش‌های یسن‌ها به اوستایی متأخر، یشت‌ها، وندیداد، ویسپرد، نیایش و گاه، خرده‌اوستا یا اوستای کوچک، اوستای کامل (بزرگ)، قطعاتی به زبان اوستایی، زند پهلوی، زند اوستای کنونی، زند اوستای گم‌شده، دیگر آثار گمنام پهلوی، آثار پهلوی که مؤلف مشخصی دارند، متون فارسی زردشتی، آثار سنسکریت (گجراتی باستان و پازند)، روایات فارسی و ادبیات معاصر.
   2. اسناد غیر دینی: همچون اسناد دوره هخامنشی، اسناد دوره پارتی (اشکانی)، اسناد دوره ساسانی، گزارش‌های نویسندگان دوره اسلامی، اسناد پارسی مقدم، گزارش‌های تجار و گردشگرهای اروپایی و نوشته‌های متأخر پارسیان و اروپاییان..
2. پیشینه آیین زردشتی: شامل ابزارهای بازسازی دین ایرانی باستان، پیشینه جغرافیایی و اجتماعی، ایزدان ایران باستان، آیین پرستش در دین باستانی ایران، ستایش نیاکان و اعتقادات درباره آخرت، باورهای جهان‌شناسی و پیدایش جهان و پیشرفت‌های دینی و اجتماعی پیش از ظهور زردشت.
3. زردشت و آموزه‌هایش: شامل زمان پیامبر و پیشینه زندگی او، آموزه‌های زردشت: هفت‌گانه مقدس و موجودات مینوی کم‌اهمیت‌تر.
4. دلایل اختلاف نظر در پژوهش‌های اخیر درباره آیین زردشتی: شامل اختلاف نظر درباره زمان و مکان زردشت، اختلاف نظر درباره آموزه‌ها و اختلاف نظر درباره اعمال دینی.
5. تصویر جهان از دیدگاه ایرانیان باستان.
6. هفت روز مقدس تکلیف.
7. تقویم زردشتی.
8. سال‌ کیهانی در آیین زردشتی.
9. پیشینه گاه‌شماری متون.

نمونه مباحث:

1. در مورد «زند» چنین آمده است: «اصطلاح «زند» یا «برگردان»، به معنی تفسیرهایی از متون اوستایی، توضیحات و حواشی و ترجمه متون (به زبان پهلوی) است».
2. در مورد آثار سنسکریت، (گجراتی باستان و پازند)، خاطرنشان شده است: «در سده نهم میلادی موجی از زردشتیان ایران برای دستیابی به آزادی دین، به «گجرات» در غرب هندوستان مهاجرت کردند. در آنجا با عنوان «پارسی» به معنی «ایرانی» شهرت یافتند. ایشان زبان گجراتی را به‌عنوان زبان مادری برگزیدند و در اواخر سده یازدم و اوایل سده دوازدهم میلادی، برخی از روحانیون دانشمند، ترجمه متون اوستایی را از زند به سنسکریت و گجراتی باستان آغاز کردند. برخی متون پهلوی دیگر نیز ترجمه یا به خط اوستایی برگردانده شدند تا واضح‌تر شوند. همین کار که در حقیقت نوعی ترجمه محسوب می‌شد، اصطلاحا «پازند» نام گرفت».
3. درباره «هفت‌گانه مقدس»، نوشته شده: «زردشت آموخت که خداوند، این جهان هفت‌گانه را به یاری شش ایزد کم‌اهمیت‌تر آفرید که برای کمک به خود ایجاد کرده بود. این شش ایزد امشاسپندان، «نامیرایان مقدس»، نام داشتند و به‌همراه خود هرمزد و یا سپندمینو، هفت امشاسپند را تشکیل می‌دادند. این شش ایزد، پس از یاری هرمزد برای آفرینش جهان، به نگهبان بر آنچه خود آفریده‌اند، تبدیل می‌شوند».
4. در مورد تصویر جهان از دیدگاه ایرانیان باستان، نوشته شده است: «بنا بر جهان‌بینی زردشتی، پس از یورش اهریمن، کوه‌ها از زمین صاف روییدند تا آن را مستحکم سازند، اما باران سیل‌آسا بارید و زمین را به هفت ناحیه یا کشور بخش کرد. در پایان هزاره‌‌ها این هفت کشور دوباره به یکدیگر خواهند پیوست و زمین دوباره هموار خواهد شد. ایرانیان معتقد بودند که قله هرا دارای سیصدوشصت روزنه بود که از هریک از آنها خورشید در سیصدوشصت روز سال می‌گذشت و از هر روزنه دو بار عبور می‌کرد و نیمی از جهان را در تاریکی رها می‌کرد».

منابع مقاله

پیشگفتار، مقدمه، دیباچه و متن کتاب.