مقاومت و پایداری در شعر عرب از آغاز تا امروز
| مقاومت و پایداری در شعر عرب از آغاز تا امروز | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | بیدج، موسی (نویسنده) |
| ناشر | بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1389ش |
| شابک | 978-600-5262-59-9 |
| موضوع | شعر انقلابی عربی -- مجموعهها، شاعران عرب -- سرگذشتنامه |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | PJA ۲۶۰۲ /الف۸ ب۹ |
مقاومت و پایداری در شعر عرب از آغاز تا امروز تألیف موسی بیدج، کتابی است در حوزه ادبیات پایداری که به بررسی و معرفی شعر مقاومت در ادبیات عرب از دوران کلاسیک تا عصر معاصر میپردازد. این اثر که توسط بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس منتشر شده، ضمن ارائه زندگینامه مختصر شاعران، گزیدههایی از اشعار مقاومت آنان را با ترجمه فارسی و همراه با پرسشهایی برای تحلیل و بحث ارائه کرده است.
ساختار
کتاب مشتمل بر دو بخش اصلی است. بخش نخست با عنوان «مقاومت در شعر کلاسیک عرب» به معرفی شاعران کلاسیک از جمله کعب ابن زهیر، حسان ابن ثابت، ابوالأسود دوئلی، فرزدق، کمیت اسدی، دعبل، متنبّی، ابوالعلاء معرّی، ابن عربی، ابن فارض، صفیالدین حلی و دیگران میپردازد. بخش دوم با عنوان «مقاومت در شعر معاصر عرب» در دو فصل سامان یافته است: فصل اول به شاعران دورۀ نهضت (از جمله جمیل صدقی الزهاوی، احمد شوقی، حافظ ابراهیم، جبران خلیل جبران، محمدمهدی الجواهری، ابوالقاسم الشابی و عمر ابوریشه) اختصاص دارد. فصل دوم به شاعران امروز (از جمله نزار قبانی، نازک الملائکه، بدرشاکر السیاب، بلند الحیدری، معین بسیسو، عبدالوهاب البیاتی، آدونیس، مظفر النواب، سمیح القاسم، محمود درویش و دیگران) میپردازد.
گزارش کتاب
«مقاومت و پایداری در شعر عرب از آغاز تا امروز» اثر موسی بیدج، پژوهشی جامع در زمینۀ شعر مقاومت در ادبیات عرب است. ادبیات مکتوب عربی بنابر اسناد و مدارک موجود حدود ۱۶۰۰ سال قدمت دارد. اگرچه موضوع این کتاب با محوریت مقاومت و پایداری بخش قابل توجهی از اشعار شاعران کلاسیک و معاصر را از دایرۀ انتخاب بیرون کرده، با این حال آنچه باقی میماند حجم قابل توجهی از ادبیات عرب را به خود اختصاص میدهد. نویسنده در گردآوری این مجموعه تلاش کرده است تا شعرها در حد امکان کوتاه باشد تا بتوان از شاعران بیشتری نام برد و شعرهای افزونتری را شاهد آورد.
نویسنده در مقدمه کتاب به نکاتی چند در خصوص شیوۀ گردآوری این مجموعه اشاره کرده است. از جمله اینکه معانی واژۀ مقاومت در هر دوره به فراخور حال و تاریخ همان دوره قرار گرفته و اشعار هر بخش نیز بر اساس معنای مقاومت در برهۀ تاریخی موردنظر انتخاب شده است. معنایی که امروزه از ادبیات مقاومت میشناسیم در بخش دوم کتاب (شعر معاصر) جلوۀ بیشتری دارد، زیرا این نوع ادبی در قرن اخیر چهرهای کاملتر و شناختهشدهتر یافته و مورد توجه قرار گرفته است.
بخش نخست کتاب به شعر مقاومت در دوران کلاسیک عرب اختصاص دارد. در این بخش، شاعران از دورههای مختلف از جمله عصر جاهلی، صدر اسلام، اموی، عباسی و دورههای بعدی معرفی شدهاند. برای هر شاعر، زندگینامهای کوتاه بر اساس اطلاعات موجود تدوین شده و سپس گزیدهای از اشعار مقاومت او با ترجمه فارسی ارائه گردیده است. از جمله شاعران کلاسیک معرفیشده در این بخش میتوان به کعب ابن زهیر، شاعر عصر نبوی که قصیدۀ معروف بانت سعاد را در مدح پیامبر اسلام سرود؛ حسان ابن ثابت، شاعر برجستۀ صدر اسلام و مدافع پیامبر؛ ابوالأسود دوئلی، بنیانگذار علم نحو عربی و شاعر مقاوم در برابر ظلم؛ فرزدق و کمیت اسدی از شاعران برجستۀ عصر اموی که در دفاع از اهل بیت شعر سرودند؛ دعبل خزاعی، شاعر نامدار شیعه که قصیدۀ تائیه معروف او در رثای امام رضا(ع) شهرت جهانی دارد؛ متنبّی، شاعر بزرگ عباسی که اشعار حماسی او سرشار از مضامین مقاومت و پایداری است؛ ابوالعلاء معرّی، شاعر فیلسوف که با زبان اعتراض و انتقاد از نابسامانیهای زمانه خود سخن گفت؛ ابن عربی و ابن فارض از شاعران عارفمسلک؛ صفیالدین حلی، شاعر عصر مملوکی که با قصیدۀ «وإذا أتتك مذمتی من ناقص» خود شهرت دارد و سیدمحمد بحرالعلوم از شاعران شیعی دورۀ قاجار اشاره کرد.
بخش دوم کتاب به شعر مقاومت در دوران معاصر عرب میپردازد. نویسنده در مقدمۀ این بخش، جریانهای اصلی شعر مقاومت معاصر را به چهار گرایش تقسیم کرده است: گرایش ملی و قومی، گرایش دینی-مذهبی، گرایش تاریخی-اساطیری و گرایش جهانی و انسانی.
فصل اول این بخش به شاعران دورۀ نهضت (عصر بیداری عرب) اختصاص دارد. در این فصل، شاعرانی چون جمیل صدقی الزهاوی و معروف الرصافی از عراق، احمد شوقی و حافظ ابراهیم از مصر که به «شاعر نیل» معروف است، جبران خلیل جبران از لبنان که بیشتر به نثرهای شاعرانهاش شهرت دارد، الأخطل الصغیر (بشاره الخوری) از لبنان، محمدمهدی الجواهری از عراق که از بزرگترین شاعران معاصر عرب به شمار میرود، ابوالقاسم الشابی از تونس که با دیوان «اغانی الحیاه» شهرت یافت و عمر ابوریشه از سوریه معرفی شدهاند. اشعار این شاعران عمدتاً مفاهیمی چون بیداری ملی، مبارزه با استعمار، دعوت به اتحاد عرب و احیای هویت اسلامی-عربی را در بر میگیرد.
فصل دوم بخش دوم به شاعران امروز (از نیمۀ قرن بیستم تا کنون) اختصاص دارد. این فصل شامل شاعرانی است که شعر مقاومت در آثار آنها به اوج خود رسیده و بسیاری از آنها به دلیل اشعار مقاومتآمیز خود، سالها در تبعید به سر بردهاند. از جمله این شاعران میتوان به فدوی طوقان از فلسطین، نزار قبانی از سوریه که از مشهورترین شاعران عشق و مقاومت در جهان عرب است، نازک الملائکه از عراق که از پیشگامان شعر آزاد عربی به شمار میرود، بدرشاکر السیاب از عراق که با اشعار نمادین خود جایگاه ویژهای در شعر معاصر عرب دارد، بلند الحیدری از عراق، معین بسیسو از فلسطین، عبدالوهاب البیاتی از عراق، توفیق زیاد از فلسطین، آدونیس (علی احمد سعید) از سوریه که از چهرههای برجستۀ شعر مدرن عرب است، صلاح عبدالصبور از مصر، محمد الماغوط از سوریه که از بنیانگذاران شعر نثر عربی است، مظفر النواب از عراق، احمد عبدالمعطی حجازی از مصر، محمد الفیتوری از سودان، سمیح القاسم از فلسطین، أمل دنقل از مصر، محمود درویش از فلسطین که به عنوان شاعر ملی فلسطین شناخته میشود، محمدعلی شمسالدین از لبنان، مرید البرغوثی از فلسطین، قاسم حداد از بحرین و احمد مطر از عراق اشاره کرد.
برای هر یک از این شاعران، زندگینامهای کوتاه همراه با گزیدهای از اشعار مقاومت آنها با ترجمۀ فارسی ارائه شده است. نویسنده در پایان هر شعر، پرسشهایی را مطرح کرده است که از جمله اهداف آن میتوان به یادآوری برخی نکات بلاغی و دستوری، ایجاد زمینۀ جستجو و تحقیق دربارۀ شعر و سبکشناسی آن و فراهمکردن فضایی برای بحث و گفتگو دربارۀ مضمون و محتوای شعر در کلاس درس اشاره کرد.
کتاب «مقاومت و پایداری در شعر عرب از آغاز تا امروز» با رویکردی تاریخی-تحلیلی و با پوشش گستردهای از شاعران ادوار مختلف، منبعی ارزشمند برای پژوهشگران حوزه ادبیات تطبیقی، ادبیات پایداری و علاقهمندان به شعر عرب به شمار میآید.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات