مسند الإمام الجواد أبيجعفر محمد بن علي الرضا عليهماالسلام
| مسند الإمام الجواد أبيجعفر محمد بن علي الرضا عليهماالسلام | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | عطاردی قوچانی، عزیزالله (نویسنده) |
| ناشر | المؤتمر العالمي للإمام الرضا(ع) |
| مکان نشر | مشهد مقدس - ایران |
| سال نشر | 1368 ش |
| چاپ | 1 |
| موضوع | احادیث شیعه - قرن 14 محمد بن علی(ع)، امام نهم، 195 - 220ق. |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | BP 136/9 /ع6م5 1368الف |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
مسند الإمام الجواد أبيجعفر محمد بن علي الرضا عليهماالسلام تألیف عزیزالله عطاردی (متولد 1308ش)، محقق و حدیثپژوه معاصر شیعه؛ کتابی است که به گردآوری و تنظیم احادیث و روایات منسوب به امام محمد بن علی الجواد(ع)، امام نهم شیعیان اثناعشری میپردازد. این اثر به عنوان بخشی از مجموعه مسانید ائمه اطهار(ع) تألیف شده است. مؤلف در این اثر با روشی نظاممند و علمی، تمامی روایات مربوط به امام جواد(ع) را از منابع متعدد حدیثی شیعه و سنی گردآوری کرده و با دستهبندی موضوعی دقیق، امکان تحقیق و مطالعه آسان را برای پژوهشگران فراهم نموده است. عطاردی در تدوین این مسند، علاوه بر توجه به اسناد احادیث، به تحلیل محتوایی روایات نیز پرداخته و با معرفی 121 راوی که از امام جواد(ع) حدیث نقل کردهاند، جنبه رجالی اثر را نیز تقویت کرده است.
ساختار
این کتاب از سه بخش اصلی تشکیل شده است: بخش اول درباره زندگی و شخصیت امام جواد(ع)، بخش دوم شامل روایات و احادیث ایشان، و بخش سوم به معرفی راویان میپردازد.
گزارش محتوا
کتاب «مسند الإمام الجواد أبيجعفر محمد بن علي الرضا عليهماالسلام» تألیف عزیزالله عطاردی، در 355 صفحه به زبان عربی تدوین شده و محتوای آن به سه بخش اصلی تقسیم میشود:
بخش اول: زندگینامه و شخصیت امام جواد(ع) - این بخش که از صفحه 1 آغاز میشود، به بررسی جامع زندگی امام نهم شیعیان میپردازد. در این قسمت به تولد امام در ماه رمضان سال 195 قمری[۱]، دوران کودکی، امامت در سن هفت سالگی، فضایل و مناقب، معجزات و کرامات، مکارم اخلاق، فعالیتهای اجتماعی و علمی، خانواده و فرزندان، شاگردان و یاران، و همچنین شهادت ایشان در ذی القعده سال 220 قمری در سن 25 سالگی پرداخته شده است[۲]. مؤلف در این بخش به حوادث مهم دوران امامت ایشان که مقارن با خلافت مأمون و معتصم عباسی بود نیز اشاره کرده است.
بخش دوم: روایات و احادیث امام جواد(ع) - این بخش اصلی کتاب از صفحه 15 آغاز شده و تا صفحه 248 ادامه دارد. روایات در این بخش ذیل عناوین موضوعی مختلفی دستهبندی شدهاند:
روایات اعتقادی: شامل احادیث مربوط به توحید، امامت، معاد، غیبت و مباحث کلامی. از جمله روایات مهم این بخش، حدیثی است که امام جواد(ع) درباره امامت فرمودند: «إن الله تعالى احتج في الإمامة بمثل ما احتج به في النبوة»[۳].
روایات تفسیری: شامل تفسیر آیات قرآن کریم که از امام جواد(ع) نقل شده است. این بخش به تفسیر سورههای مختلف قرآن از جمله مائدة، یوسف، جمعة، قیامة، لیل، غاشية، قدر پرداخته است[۴].
روایات فقهی و احکام: این بخش که گستردهترین قسمت کتاب است، شامل احادیث مربوط به طهارت، نماز، روزه، زکات، حج، جهاد، نکاح، طلاق، تجارت، اطعمة و اشربة، صید و ذباحة، قضاء و شهادات، دیات، وصیت، ارث، و دیگر احکام فقهی میباشد[۵].
روایات اخلاقی و مواعظ: شامل احادیثی درباره اخلاق، آداب معاشرت، صفات نیک، دوری از رذایل اخلاقی، و مواعظ حکیمانه امام جواد(ع). از جمله روایات مشهور این بخش، کلام امام است که فرمود: «من وثق بالله أراه السرور، و من توكل عليه كفاه الأمور»[۶]. یعنی "کسی که به خدا اعتماد کند، شادی را میبیند، و کسی که بر او توکل کند، کارهایش را کفایت میکند".
دعاها و مناجاتها: شامل دعاهای منقول از امام جواد(ع) برای مختلف حالات و مناسبات[۷].
پاسخهای علمی: شامل پاسخهای امام به پرسشهای علمی، فقهی و کلامی که از ایشان شده است. از جمله مناظرات معروف امام با یحیی بن اکثم در مجلس مأمون عباسی[۸].
بخش سوم: معرفی راویان احادیث امام جواد(ع) - این بخش از صفحه 249 آغاز شده و تا پایان کتاب در صفحه 355 ادامه دارد. مؤلف در این بخش 121 راوی که احادیثی از امام جواد(ع) نقل کردهاند را به ترتیب حروف الفبا معرفی میکند[۹]. برای هر راوی اطلاعاتی شامل نام، کنیه، لقب، وثاقت، میزان روایت، و منابع رجالی ارائه شده است. عطاردی در ابتدای این بخش توضیح میدهد که برخی احادیث با اسناد مرسل نقل شدهاند، مانند آنچه در تحف العقول، مکارم الاخلاق، روضة الواعظین و مناقب ابن شهرآشوب آمده است[۱۰].
مؤلف در جمعآوری روایات از منابع معتبر حدیثی شیعه مانند الکافی، من لا یحضره الفقیه، تهذیب الاحکام، الاستبصار، بحار الانوار، عیون اخبار الرضا، علل الشرائع، خصال، ثواب الأعمال، معانی الأخبار، امالی شیخ صدوق، و دهها منبع دیگر بهره برده است. همچنین از منابع اهل سنت مانند مسند أحمد، سنن الترمذی، سنن ابن ماجه، و دیگر کتب حدیثی عامه نیز استفاده کرده است.
روش کار عطاردی در این کتاب، گردآوری تمام روایات مربوط به امام جواد(ع) از منابع مختلف و دستهبندی موضوعی آنهاست. وی تلاش کرده تا با ارائه سند کامل احادیث و ذکر منابع هر روایت، امکان تحقیق و بررسی بیشتر را برای پژوهشگران فراهم کند. کتاب با فهرستهای مفصلی شامل فهرست آیات قرآن، احادیث، اعلام، اماکن، و منابع به پایان میرسد که دسترسی به مطالب کتاب را تسهیل میکند.[۱۱]
این اثر به عنوان یک منبع جامع و معتبر در زمینه احادیث امام جواد(ع) شناخته میشود و برای پژوهشگران حدیث، تاریخ اسلام، سیره ائمه اطهار(ع)، و مطالعات شیعهشناسی منبعی ارزشمند محسوب میگردد.
پانويس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب