طالقانی، مرتضی
مرتضی طالقانی (۱۲۷۴-۱۳۶۳ قمری)، عارف، حکیم، فقیه و از شخصیتهای برجسته معنوی و علمی شیعه در قرن چهاردهم هجری است. وی که تا چهل سالگی به چوپانی اشتغال داشت، پس از شنیدن تلاوت قرآن دچار تحول روحی شد و به تحصیل علوم دینی روی آورد. او پس از سالها تحصیل در تهران، اصفهان و نجف اشرف به درجه اجتهاد نایل آمد و سالها به تدریس و تربیت شاگردان برجستهای چون سید شهابالدین مرعشی نجفی و علامه محمدتقی جعفری پرداخت. زندگی زاهدانه، کرامات و ویژگیهای اخلاقی ایشان از او چهرهای ممتاز در تاریخ حوزه علمیه نجف ساخته است.
| مرتضی طالقانی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | مرتضی بن آغاجان (علی محمد) دیزانی طالقانی |
| لقب | برهان الحق |
| نام پدر | آغاجان (علی محمد) |
| ولادت | ۱۲۷۴ هجری قمری |
| محل تولد | روستای دیزان، طالقان، ایران |
| محل زندگی | طالقان، تهران، اصفهان، نجف اشرف |
| رحلت | محرم الحرام ۱۳۶۳ هجری قمری (مطابق ۶ دی ۱۳۲۲ شمسی) |
| مدفن | ایوان سوم از حجرات جنوب غربی صحن علوی، حرم امام علی(ع)، نجف اشرف |
| طول عمر | ۸۹ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | تشیع |
| پیشه | فقیه، حکیم، عارف، استاد اخلاق |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | اجتهاد |
| علایق پژوهشی | فقه، اصول، فلسفه، عرفان، نجوم، علوم غریبه |
| اساتید | |
| شاگردان | |
| برخی آثار | |
ولادت و کودکی
شیخ مرتضی طالقانی در سال ۱۲۷۴ هجری قمری در روستای «دیزان» (دیزین) از توابع طالقان، که بین کرج، قزوین و گیلان واقع شده، دیده به جهان گشود.[۱] پدرش «آغاجان» (علی محمد) نام داشت و پیشهاش چوپانی بود. پدر در همان آغاز کودکی او را به مکتب خانه، نزد معلمی به نام «محرم» سپرد و مرتضی نزد این استاد، کتابهای فارسی، قرآن مجید و بعضی از کتابهای عربی را فراگرفت.[۲][۳][۴][۵]
تحصیلات
هجرت به تهران (۱۲۹۵ قمری)
شیخ مرتضی در ۲۱ سالگی به تهران مهاجرت کرد و هفت سال در آنجا اقامت گزید. در تهران از محضر اساتید زیر بهره برد:
- فقه: میرزا مسیح طالقانی
- حکمت و عرفان: میرزا ابوالحسن جلوه و آقا محمدرضا قمشهای[۶][۷][۸][۹]
هجرت به اصفهان (۱۳۰۲ قمری)
پس از تهران به اصفهان مهاجرت کرد و ۱۵ سال در آنجا اقامت داشت. در اصفهان از محضر اساتید زیر استفاده برد:
- فقه: ابوالمعالی کلباسی، سید محمدباقر درچهای، شیخ عبدالحسین محلاتی
- حکمت و عرفان: میرزا جهانگیرخان قشقایی، آخوند ملا محمد کاشی[۱۰][۱۱][۱۲]
هجرت به نجف اشرف (۱۳۱۷ قمری)
در ۴۳ سالگی به نجف اشرف مهاجرت کرد و چون نگاه خوبی به ماجرای مشروطیت نداشت، پس از اشتغال آخوند خراسانی به نهضت مشروطیت از ایشان کناره گرفت و حتی در سال 1327ق، مدرسه حاجی(مدرسه خلیلی) را که محل اجتماع مشروطه طلبان بود، ترک گفت و به مدرسه سید که به تازگی توسط آیتالله سید محمدکاظم یزدی (مرجع مخالف مشروطه) تأسیس شده بود، رفت و از نخستین کسانی بود که در این مدرسه سکنی گزید و تا پایان عمر در آنجا ماند. [۱۳][۱۴][۱۵]
در نجف از محضر اساتید زیر بهره برد:
- فقه و اصول: آخوند محمدکاظم خراسانی، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، میرزا محمدتقی شیرازی، شیخ الشریعه اصفهانی
- حدیث و روایت: میرزا حسین نوری (صاحب مستدرک الوسائل)[۱۶][۱۷]
ویژگیها
- زهد و تقوا: شیخ مرتضی زندگی زاهدانهای داشت، از علائق دنیوی دوری میگزید، بسیار روزه میگرفت و به نمازهای مستحبی و خواندن دعا و اذکار خاص رغبت داشت.
- عبادت و مناجات: ایشان شبها به عبادت میپرداخت و پیش از اذان صبح به بام مدرسه میرفت و با صدای دلنشین مناجات میخواند. روزهای چهارشنبه درس را تعطیل میکرد و با خدا خلوت مینمود.
- فروتنی: چنان متواضع بود که حتی یک بار نگذاشت کسی دست او را ببوسد. هر طلبهای از او درخواست درس میکرد، هرگز خودداری نمینمود؛ حتی اگر آن درس کتاب «جامع المقدمات» (ابتداییترین کتاب طلاب) بود، با کمال میل قبول میکرد.
- حافظه قوی: دارای حافظه بسیار نیرومندی بود؛ دهها بلکه صدها قصیده عربی و فارسی از حفظ داشت.
- علوم مختلف: علاوه بر فقه، اصول، حکمت و عرفان، در دانش هیئت، نجوم، علوم غریبه و طلسمها نیز تخصص داشت.
- تنها زیستن: این استاد تا آخرین لحظات عمر تنها زیست و ازدواج نکرد، گرچه او دارای فرزند جسمی نبود، اما شاگردان فراوانی در مکتب او پرورش یافت که هر کدام از آنان به منزله فرزندان روحانی او هستند. [۱۸]
تدریس و شاگردان
شیخ مرتضی طالقانی از طلوع فجر تا ساعت ۱۲ ظهر به تدریس مشغول بود. همزمان به تدریس «اسفار» برای منتهیان و «صرف میر» برای مبتدیان میپرداخت. حوزه تدریس او چنان مهم و مشهور بود که بسیاری از مراجع و دانشمندان اخیر از سرچشمه دانش او بهره بردند.
برخی از شاگردان برجسته ایشان:
- سید شهابالدین مرعشی نجفی
- سید ابوالقاسم خویی
- محمدتقی بهجت
- محمدتقی جعفری (فیلسوف و فقیه معاصر)[۱۹]
- محمدرضا مظفر
- سید محمدعلی موسوی
- شیخ علیاکبر برهان (بنیانگذار مدرسه برهان در شهر ری)
- شیخ یحیی عبادی طالقانی
- سید هادی تبریزی[۲۰]
وفات
شیخ مرتضی طالقانی در اول محرم الحرام سال ۱۳۶۳ هجری قمری (مطابق ۶ دی ۱۳۲۲ شمسی) در ۸۹ سالگی، در حجره خود در مدرسه سید محمدکاظم یزدی در نجف اشرف دار فانی را وداع گفت.[۲۱][۲۲]
چگونگی رحلت
علامه محمدتقی جعفری (از شاگردان ایشان) نقل میکند: «دو روز به مسافرت ابدیش مانده بود که مانند هر روز به حضورش رسیدم. فرمودند: برای چه آمدهای؟ عرض کردم: آمدهام که درس را بفرمایید. شیخ فرمود: برخیز و برو، آقا جان برو درس تمام شد. عرض کردم: دو روز به محرم مانده و درسها دایر است. فرمودند: آقا جان به شما میگویم: درس تمام شد، من مسافرم، "خر طالقان رفته پالانش مانده، روح رفته جسدش مانده". این جمله را فرمود و بلافاصله گفت: لا اله الا الله. در این حال اشک از چشمانش سرازیر شد... عرض کردم: حالا یک چیزی بفرمایید تا بروم. فرمود: آقا جان فهمیدی؟ متوجه شدی؟ بشنو:
تا رسد دستت به خود شو کارگر *** چون فتی از کار خواهی زد به سر»[۲۳][۲۴]
تشییع و تدفین
پس از رحلت، جنازه ایشان با حضور مراجع و اساتید و طلاب تشییع شد و سید ابوالحسن اصفهانی بر پیکر ایشان نماز خواند. پیکر پاک این عارف وارسته در ایوان سوم از حجرات جنوب غربی صحن علوی، در جوار مرقد مطهر حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) به خاک سپرده شد.[۲۵][۲۶]
آثار و تألیفات
آثار شیخ مرتضی طالقانی بیشتر به صورت تعلیقه و حاشیه بر کتب مختلف است:
- شرح نهج البلاغه
- شرح صحیفه سجادیه
- شرح رسائل شیخ انصاری
- شرح مکاسب
- حاشیه بر مطول
- شرح لمعه
- حاشیه بر کفایة الاصول
- تعلیقه بر قوانین الاصول
- تعلیقه بر جوهر النضید[۲۷]
پانويس
- ↑ ر.ک: محمدی ریشهری، محمد، ص457
- ↑ ر.ک: محمدی ریشهری، محمد، ص457
- ↑ ر.ک: حسینی اشکوری، احمد، ج3، ص51
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج5، ص332
- ↑ ر.ک: ربانی سبزواری، ابوالحسن، ج5، ص301
- ↑ ر.ک: محمدی ریشهری، محمد، ص457
- ↑ ر.ک: حسینی اشکوری، احمد، ج3، ص51
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج5، ص332
- ↑ ر.ک: ربانی سبزواری، ابوالحسن، ج5، ص302
- ↑ ر.ک: محمدی ریشهری، محمد، ص457
- ↑ ر.ک: حسینی اشکوری، احمد، ج3، ص51
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج5، ص332
- ↑ ر.ک: محمدی ریشهری، محمد، ص457
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج5، ص333
- ↑ ر.ک: ربانی سبزواری، ابوالحسن، ج5، ص302
- ↑ ر.ک: حسینی اشکوری، احمد، ج3، ص51-52
- ↑ ر.ک: ربانی سبزواری، ابوالحسن، ج5، ص302
- ↑ ر.ک: ربانی سبزواری، ابوالحسن، ج5، ص304-305
- ↑ ر.ک: محمدی ریشهری، محمد، ص458
- ↑ ر.ک: ربانی سبزواری، ابوالحسن، ج5، ص303
- ↑ ر.ک: محمدی ریشهری، محمد، ص458
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج5، ص334
- ↑ ر.ک: حسینی اشکوری، احمد، ج3، ص55
- ↑ ر.ک: ربانی سبزواری، ابوالحسن، ج5، ص306
- ↑ ر.ک: حسینی اشکوری، احمد، ج3، ص56
- ↑ ر.ک: ربانی سبزواری، ابوالحسن، ج5، ص305
- ↑ ر.ک: ربانی سبزواری، ابوالحسن، ج5، ص305
منابع
- محمدی ریشهری، محمد، زمزم عرفان: یادنامه فقیه عارف حضرت آیت الله محمدتقی بهجت(ره)، قم - ایران: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر،
1389 هجری شمسی
- حسینی اشکوری، احمد، المفصل فی تراجم الاعلام، قم - ایران: مجمع ذخائر اسلامی، 1393 هجری شمسی|1436 هجری قمری|2015 میلادی
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشيعة و هو نقباء البشر في القرن الرابع عشر (دار المرتضی)، مشهد مقدس - ایران: دار المرتضی للنشر،
1404 هجری قمری
- ربانی سبزواری، ابوالحسن، گلشن ابرار، زندگی اسوههای علم و عمل؛ تهیه و تدوین جمعی از پژوهشگران، ایران - قم: نشر معروف، 1378