یوسف، محمد خیر رمضان
| محمد خیر رمضان یوسف | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد خیر بن رمضان بن إسماعیل یوسف |
| نام پدر | رمضان |
| ولادت | ۱۳۷۶ هجری قمری (۱۹۵۶ میلادی) |
| محل تولد | روستای کری بری (تل الجسر)، ناحیه قحطانیه (تربه سبی)، شهرستان قامشلی، استان حسکه، سوریه، سوریه |
| محل زندگی | قامشلی، دمشق، ریاض، استانبول |
| رحلت | در قید حیات |
| فرزندان | زبیر، انس، صهیب، غفران، سمیة، أروی، شفاء، أحمد، إبراهیم |
| دین | اسلام |
| پیشه | نویسنده، پژوهشگر، محقق، مؤرخ، کتابشناس |
| منصب | مدیر اداره اقتیاس و تنظیم اطلاعات در کتابخانه ملی ملک فهد |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | کارشناسی ارشد |
| دانشگاه | دانشگاه دمشق، دانشگاه امام محمد بن سعود اسلامی |
| علایق پژوهشی | کتابشناسی اسلامی، تراجم، فهرستنگاری، تفسیر، حدیث |
| اساتید |
|
| برخی آثار |
|
| وبگاه رسمی | |
| https://mohammadkhair.com/ | |
محمد خیر بن رمضان بن إسماعیل یوسف (متولد ۱۳۷۶ق)، نویسنده، پژوهشگر، محقق و مؤرخ سوری، از پرکارترین نویسندگان معاصر در حوزه علوم اسلامی و کتابشناسی است. وی دارای تألیفات و تحقیقات متعددی در زمینههای فهرستنگاری، تراجم، تفسیر، حدیث و فرهنگ اسلامی میباشد و در حوزه فهرستنویسی و کتابشناسی اسلامی از چهرههای شاخص به شمار میرود. از آثار مهم او میتوان به «تتمة الأعلام للزرکلی»، «المعجم المصنف لمؤلفات الحديث الشریف»، «الواضح في التفسیر» و «دليل مؤلفات الحديث الشريف المطبوعة القديمة و الحديثة» اشاره کرد.
ولادت
محمد خیر بن رمضان بن إسماعیل یوسف در سال ۱۳۷۶ هجری قمری (مطابق ۱۹۵۶ میلادی) در روستای «کری بری» (تل الجسر) از توابع ناحیه «قحطانیه» (تربه سبی) نزدیک شهر قامشلی در استان حسکه سوریه به دنیا آمد.[۱] وی در پنج سالگی به همراه خانواده به شهر قحطانیه نقل مکان کرد و نزدیک به یک ربع قرن از زندگی اولیه خود را در آنجا گذراند.[۱]
تحصیلات
محمد خیر یوسف دوران ابتدایی را در سال ۱۳۸۸ق در مدرسه «خالد بن ولید» به پایان رساند. دوران متوسطه را در سال ۱۳۹۱ق در مدرسه «فائز منصور» و دوره دبیرستان را در سال ۱۳۹۴ق/۱۹۷۴م با دریافت دیپلم ادبی از دبیرستان عربستان در قامشلی به اتمام رساند.[۱]
وی در سال ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م موفق به دریافت مدرک کارشناسی (لیسانس) از دانشکده شریعت دانشگاه دمشق با درجه «جید» (خوب) شد و جزو ده نفر برتر این دوره بود.[۱]
سپس در سال ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م موفق به دریافت بورس تحصیلی از دانشگاه امام محمد بن سعود اسلامی برای ادامه تحصیلات تکمیلی گردید و در سال ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م مدرک کارشناسی ارشد در رشته رسانه (گرایش رادیو و تلویزیون) را از دانشکده دعوت و رسانه دانشگاه امام محمد بن سعود اسلامی در ریاض با درجه «جید جداً» (خیلی خوب) دریافت کرد.[۱]
وی همچنین از محضر استادان متعددی بهره برده است که از جمله مهمترین آنان میتوان به شیخ علوان حقی و ملا صالح حرباوی اشاره کرد. وی از شیخ علوان حقی اجازه روایت عمومی دریافت کرده است.[۱]
فعالیتها
محمد خیر یوسف به مدت حدود هفت سال در مقاطع ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان در استان حسکه و دمشق به تدریس پرداخت.[۱]
وی به مدت یک سال و نیم به عنوان امام و خطیب در مسجد زین العابدین در شهر قامشلی فعالیت کرد و در آنجا به تدریس و برگزاری جلسات علمی پرداخت.[۱]
پس از دریافت بورس تحصیلی در سال ۱۴۰۱ق به ریاض نقل مکان کرد و تا سال ۱۴۳۹ق (۳۷ سال) در این شهر اقامت داشت. در این مدت فعالیتهای متنوعی را تجربه کرد: - تصحیحگر زبان عربی در روزنامه الجزیره ریاض به مدت دو سال - همکاری با مرکز امور نابینایان خاورمیانه به عنوان قاری و ضبط کتب اسلامی از جمله صحیح بخاری، صحیح مسلم و سنن ترمذی - فعالیت در دارالرفاعی للنشر در ریاض به عنوان تصحیحگر به مدت دو سال - سردبیر و تصحیحگر مجله «عالم الکتب» در ریاض به مدت شش سال[۱]
وی از سال ۱۴۰۹ق/۱۹۸۹م در کتابخانه ملی ملک فهد مشغول به کار شد و به عنوان مدیر اداره اقتیاس و تنظیم اطلاعات و نیز محقق و فهرستنگار کتب فعالیت نمود. در دوران مدیریت وی بر این بخش، نشریه کوچکی به نام «الدرة» منتشر شد که چندین شماره از آن به چاپ رسید. وی پس از ۲۹ سال خدمت در این کتابخانه، در سال ۱۴۳۸ق/۲۰۱۷م بازنشسته شد.[۱]
وی در سال ۱۴۳۹ق/۲۰۱۷م به استانبول ترکیه نقل مکان کرد و در ۸ رجب ۱۴۴۲ق/۱۹ فوریه ۲۰۲۱م موفق به اخذ شهروندی ترکیه شد.[۱]
محمد خیر یوسف داور مجله «التوباد» در ریاض به مدت چند ماه و نیز نماینده مجله «المسلم المعاصر» در عربستان به مدت سه سال بوده است.[۱]
وی در آخرین سال اقامت خود در ریاض، کتابخانه شخصی، اوراق قدیمی، نامهها، اسناد، نشریات، نسخههای خطی و متعلقات شخصی خود را به کتابخانه «الامه» در آنکارا از طریق سفارت ترکیه اهدا کرد.[۱]
وی صاحب وبسایت شخصی، صفحه فیسبوک، ایکس (توییتر سابق) و کانال تلگرام است و مجله الکترونیکی فصلی «مجلة الکتاب الإسلامی» را راهاندازی کرد که ۲۵ شماره از آن منتشر شد.[۲]
از دیگر فعالیتهای علمی وی، تألیف تفسیر «الواضح في التفسیر» است که در سه جلد منتشر شده و نوزده جزء از آن به انگلیسی ترجمه گردیده و همچنین به ترکی و کردی نیز در حال ترجمه است.[۳]
وی همچنین مقالات و مطالعات متعددی در نشریات عربی منتشر کرده است که تعداد آنها به بیش از ۲۲۹ مقاله و مطالعه میرسد و در چهار جلد با عنوان «مجموع مقالات و دراسات» گردآوری شده است.[۴]
کتابخانه وقفیه نیز ۲۳ عنوان از آثار وی را به صورت دیجیتال در اختیار پژوهشگران قرار داده است.[۵]
آثار
محمد خیر رمضان یوسف دارای تألیفات و تحقیقات فراوانی است که تعداد آنها به بیش از ۳۳۰ عنوان میرسد.[۱] آثار وی در زمینههای مختلف از جمله فهرستنگاری، تراجم، تفسیر، حدیث، فرهنگ اسلامی و کتابشناسی است. مهمترین آثار وی عبارتند از:
آثار تألیفی و تدوینی:
- تتمة الأعلام للزرکلی: وفیات ۱۳۹۶-۱۴۳۵ق (۱۰ مجلد، چهار چاپ)
- المعجم المصنف لمؤلفات الحدیث الشریف (۳ مجلد، ۱۳۷۹ صفحه)
- دليل مؤلفات الحدیث الشریف المطبوعة القدیمة و الحدیثة (همراه با محییالدین عطیه و صلاحالدین حفنی، ۲ مجلد، ۹۷۷ صفحه، دو چاپ)
- الدلیل الجدید لمؤلفات الحدیث الشریف
- تکملة مؤلفات الحدیث الشریف (۱۰ جلد)
- تکملة معجم المؤلفین: وفیات ۱۳۹۶-۱۴۳۵ق (دو چاپ)
- معجم المؤلفین المعاصرین فی آثارهم المخطوطة والمفقودة وما طبع منها أو حقق بعد وفاتهم: وفیات ۱۳۱۵-۱۴۲۴ق (۲ مجلد، ۹۳۴ صفحه)
- دليل المؤلفات الإسلامیة فی المملکة العربیة السعودیة (۱۴۰۰-۱۴۰۹ق)
- الواضح فی التفسیر (۳ مجلد، تفسیر کامل قرآن کریم، ۱۹ جزء از آن به انگلیسی ترجمه شده و به ترکی و کردی نیز ترجمه میشود)[۳]
- خطة تصنیف علوم الدین الإسلامی
- الإعلام الإسلامی: ببلیوجرافیا بالکتب والرسائل والبحوث الجامعیة
- المؤلَّفات من النساء ومؤلَّفاتهن فی التاریخ الإسلامی (دو چاپ)
- فقیهات عالمات
- نساء زاهدات
- قارئات حافظات
- أعلام أجانب: مستشرقون - مؤلفون - مشاهیر: وفیات ۱۳۹۷-۱۴۱۵ق
- المرأة الکردیة فی التاریخ الإسلامی (ترجمه به فارسی و ترکی)
- ذوالقرنین القائد الفاتح والحاکم الصالح (۳ چاپ، ترجمه به اندونزیایی و مالزیایی)
- لقمان الحکیم وحکمه (۳ چاپ، ترجمه به اندونزیایی)
- الخضر بین الواقع والتهویل (۳ چاپ، ترجمه به اندونزیایی و مالزیایی)
- الأجر الکبیر على العمل الیسیر: مختارات من الأحادیث الصحیحة مع شرحها (۵ چاپ، ترجمه به انگلیسی، اندونزیایی و ترکی)
- صفات مقدمی البرامج الإسلامیة فی الإذاعة والتلفزیون (بخشی از پایاننامه کارشناسی ارشد)
- الدعوة الإسلامیة: مفهومها وحاجة المجتمعات إلیها (دو چاپ)
- الدعوة الإسلامیة: الوسائل والأسالیب (دو چاپ)
- من خصائص الإعلام الإسلامی (چاپ دوم با عنوان «خصائص الإعلام الإسلامی»، ترجمه به اندونزیایی)
- سلسلة الکتب النادرة (شامل: جولة بین کتب غریبة، کتب نادرة من التراث الإسلامی، نوادر الکتب: غریبها وطریفها، الغریب النادر من کتب التراث الإسلامی، أسرار خزانة المکتبة التراثیة، الإبحار إلى أعماق التراث، رحیق التراث، دکانة الکتب: رحلة إلى جزر التراث، صید الکتب، نسیم الکتب، الروض الأزهر والمسک الأذفر)
- الغرر على الطرر: غرر الفوائد على طرر المخطوطات والنوادر (۲ جلد در یک مجلد)
- نوادر الشوارد: فوائد فی التحقیق والتدقیق لثقافة عالیة (۳ چاپ)
- جمال النظر فیما ورد من حکمة وفائدة وأثر على ظهر کتاب خُطَّ أو نَدَر
- أعجب العجب: کتاب وضع لمن لا یعجبه العجب (۳ چاپ)
- الکشکول المفید
- الکشکول اللطیف: فوائد وغرائب
- الکتب القیمة الإسلامیة البینة
- الکتب الباهرة الإسلامیة الظاهرة
- مجموع مقالات ودراسات (۴ جلد)[۴]
- خواطر فی سبیل الله
- هکذا قال فی الدین والنفس والمجتمع
- هکذا علَّمنی الإسلام وهکذا أدَّبنی الإسلام
آثار تحقیقی (تصحیح و تحقیق نسخ خطی):
- تاج التراجم / قاسم بن قطلوبغا الحنفی (ت ۸۷۹ق)
- الرقة والبکاء / موفقالدین عبدالله بن أحمد بن قدامة المقدسی (ت ۶۲۰ق) (دو چاپ، ترجمه به اندونزیایی)
- الرقة والبکاء / ابن أبی الدنیا (ت ۲۸۱ق) (۴ چاپ)
- اللمعات البرقیة فی النکت التاریخیة / شمسالدین محمد بن علی بن طولون الصالحی (ت ۹۵۳ق)
- تاجالدین فیما یجب على الملوك والسلاطین / محمد بن عبدالکریم المغیلی التلمسانی (ت ۹۰۹ق) (دو چاپ)
- المفاضلة بین الغنی الشاکر والفقیر الصابر / محمد بن بیر علی البرکلی (ت ۹۸۱ق)
- الفتح المبین رداً على من أوجب تعلم اللغات الأجنبیة من بعض المعلمین / یعقوب بن یوسف الیوسف (ت ۱۳۷۵ق)
- فتح العلام فی أحکام السلام / علوی بن أحمد السقاف (ت ۱۳۳۵ق)
- قصیدة یوم الحشر / محمد بن زین النحراری (ت ۸۴۵ق)
- دعوة الأصحاب إلى التحلی بحلى الآداب / محمد سعید بن محمد إیاس الدمشقی
- الکلام المنتقى مما یتعلق بکلمة التقوى (لا إله إلا الله) / سعید بن حجی الحنبلی (ت ۱۲۲۹ق)
- کتاب الأربعین فی فضل الرحمة والراحمین / ابن طولون الصالحی
- وصیة العالم الجلیل موفق الدین ابن قدامة المقدسی
- القول المعتمد فی تفسیر قل هو الله أحد / جمالالدین یوسف بن عبدالله الأرمیونی الشافعی (ت ۹۵۸ق)
- العقود الدریة السلطانیة فیما ینسب إلى الأیام النیروزیة / محمد سلطان بن محمد أورون الخجندی المعصومی
- تحریر الجواب عن ضرب الدواب / سخاوی
- تأیید الإنکار لإتیان الطیور ونحوها فی الأوکار / ابن طولون
- دلالة الشکل على کمة الأکل (حدود الشبع) / ابن طولون
- المروءة وما جاء فی ذلك عن النبي ﷺ وعن الصحابة والتابعین / أبو بکر محمد بن خلف المرزبانی (ت ۳۰۹ق)
- الجواهر المجموعة والنوادر المسموعة / سخاوی (ت ۹۰۲ق)
- إفادة الأنام بما ورد فی المنام / قطبالدین مصطفی بن کمالالدین البکری (ت ۱۱۶۲ق)
- القول التمام فی آداب دخول الحمام / شهابالدین أحمد بن عماد الأقفهسی (ت ۸۰۸ق)
- الأربعون الصحیحة فیما دون أجر المنیحة / یوسف بن محمد بن مسعود السرمری (ت ۷۷۶ق)
- الفوائد البارزة والکامنة فی النعم الظاهرة والباطنة / سیوطی (ت ۹۱۱ق)
- عجائب الفکر وذخائر العبر، تهذیب خالصة الحقائق ونصاب غایة الدقائق / محمود بن أحمد الفاریابی (ت ۶۰۷ق) (۲ مجلد، ۱۴۰۷ صفحه)
- اصطناع المعروف / ابن أبی الدنیا
- قضاء الحوائج / ابن أبی الدنیا
- کتاب المحتضرین / ابن أبی الدنیا (دو چاپ)
- الجوع / ابن أبی الدنیا (دو چاپ)
- صفة النار / ابن أبی الدنیا (دو چاپ)
- الصبر والثواب علیه / ابن أبی الدنیا (دو چاپ)
- کتاب المتمنین / ابن أبی الدنیا
- الوجل والتوثق بالعمل؛ ومعه حدیث أنطونس السائح ومواعظه وأمثاله / ابن أبی الدنیا
- مداراة الناس / ابن أبی الدنیا
- الدعاء / ابن أبی الدنیا (جمع و تحقیق)
- الذکر / ابن أبی الدنیا (جمع و تحقیق)
- قصر الأمل / ابن أبی الدنیا (دو چاپ)
- العقوبات (العقوبات الإلهیة للأفراد والجماعات والأمم) / ابن أبی الدنیا (دو چاپ)
- حلم معاویة / ابن أبی الدنیا (جمع و تحقیق) به همراه المستدرک علی حلم معاویة / أنس محمد خیر یوسف
- التقوى / ابن أبی الدنیا (جمع و تحقیق)
- المنتقى من کتاب الرهبان / ابن أبی الدنیا (تحقیق و استدراک)
- اللمعات البرقیة فی النکت التاریخیة / ابن طولون
- الفلک المشحون فی أحوال محمد بن طولون / ابن طولون
- أسرار خزانة المکتبة التراثیة
- طرح المدر لحل اللألاء والدرر (کتابی که تمام حروف آن بدون نقطه است) / یوسف بن محمد الشربینی (ت پس از ۱۰۹۸ق)
- السر المصون على کشف الظنون / جمیل بن مصطفى العظم (ت ۱۳۵۲ق) (جلد اول: الف - ب فقط، ۴۳۸ صفحه)
- سفینة الفرج فیما هبَّ ودبَّ ودرج / محمد سعید بن قاسم القاسمی (ت ۱۳۱۷ق) (تهذیب و اعتناء)
- مرآة المروآت / عبدالملک بن محمد الثعالبی (ت ۴۳۰ق)
- کشف الأسرار عما خفی عن الأفکار (حکمة التشریع فی سؤال وجواب) / ابن عماد الأقفهسی (ت ۸۰۸ق)
- البینات فی بیان بعض الآیات / ملا علی قاری هروی (ت ۱۰۱۴ق)
- دور الفلک فی حکم الماء المستعمل فی البرک / ابن طولون (ت ۹۵۳ق)
- الکوكب الحثیث شرح درة الحدیث / محمد أمین بن محمد السفرجلانی (ت ۱۳۳۵ق)
- بذل المجهود فی خزانة محمود / سیوطی
- أربعون حدیثاً قدسیاً وأربعون حدیثاً نبویاً فی الثناء على الله تعالى / یوسف بن إسماعیل النبهانی (ت ۱۳۵۰ق)
- جواهر الدّرر فیما نفع وندر
- الأجوبة الجلیة عن الأسئلة الشرعیة فی مذهب السادة الشافعیة / محمد بن عبدالله الجردانی (ت ۱۳۳۱ق)
- مجموع أربعینیات فی فضائل رسول الله / یوسف بن إسماعیل النبهانی (تحقیق) (شامل ۷ کتاب در فضایل، شفاعت، معجزات، اخلاق، خصائص و فضل صلوات بر پیامبر)
- موسوعة الفضائل الإسلامیة / نبهانی (تحقیق) (شامل ۱۵ کتاب اربعینی در فضایل قرآن، ایمان، ذکر، صلوة، زکات، حج، مکه، مدینه، اهل بیت، صحابه، فتن و فضل شام)
- عنوان البیان وبستان الأذهان ومجموع نصائح فی الحکم / عبدالله بن محمد الشبراوی (ت ۱۱۷۱ق) (دو چاپ)
- الذخائر والأعلاق فی آداب النفوس ومکارم الأخلاق / سلام بن عبدالله الباهلی الإشبیلی (ت ۵۴۴ق)
- تحفة الناسک لأداء المناسک / عبدالله بن علی بن حمید (ت ۱۳۴۶ق)
- تذکرة طاهر الجزائری / طاهر بن صالح السمعونی الجزائری (ت ۱۳۳۸ق) (۲ مجلد، تحقیق ۲۵ جزء از ۱۰۰ جزء)
- الروضة الندیة فی السیاسة الشرعیة / أحمد بن محمد بن بسام بن عساکر (ت پس از ۱۰۶۷ق)
- حلاوة الرز فی حل اللغز؛ به همراه قطع اللجاج فی الإجاج / أحمد بن أحمد الحلوانی الخلیجی (ت ۱۳۰۸ق)
- التذکیر بالمرجع والمصیر / محمد کمال الدین الأدهمی (ت ۱۳۷۲ق)
- موارد ذوی الاختصاص إلى مقاصد سورة الاختصاص / محمد بن عبدالدائم ابن بنت الملق (ت ۷۹۷ق)
- سلم الوصول إلى علم الأصول / عبدالعلیم بن محمد أبی حجاب الحدادی (ت ۱۳۶۱ق)
- التفاوض فی التناقض / محمود بن محمد نسیب الحمزاوی (ت ۱۳۰۵ق)
- فضل علم السلف على علم الخلف / عبدالرحمن بن أحمد بن رجب الحنبلی (ت ۷۹۵ق)
- تأخیر الظلامة إلى یوم القیامة / سیوطی (تحقیق)
- القول الجلی الوافر فی طهارة المریض ومسحه على الساتر / محمد بن عوض بن حسین الدمياطی (ت پس از ۱۳۳۰ق)
- الأجوبة القاطعة لحجج الخصوم للأسئلة الواقعة فی کل العلوم / أمالی سلطان العلماء عزالدین بن عبدالسلام سلمی (ت ۶۶۰ق)؛ تعلیقات محمد بن یوسف بن أبی بکر الجزری (ت ۷۱۱ق) (تحقیق)
- رسائل نادرة (شامل ۱۴ رساله)
- الطریقة المثلى فی الإرشاد إلى ترك التقلید واتِّباع ما هو الأولى / نور الحسن بن محمد صدیق القنوجی (ت ۱۳۳۶ق)
- برد الأکباد فی الأعداد / ثعالبی (ت ۴۳۰ق)
- غایة المراد فی الخیل الجیاد / محمد رشید بن داود السعدی (ت ۱۳۵۸ق)
- رفع الأوهام فی عدم جواز صلاة الرجال خلف صف النساء التام فی المسجد الحرام / إبراهیم بن حسین بن بیری زاده (ت ۱۰۹۹ق)
- رسالة فی الشای والقهوة والدخان / محمد جمال الدین القاسمی (ت ۱۳۳۲ق)
- تنبیه الأواه بفضل لا إله إلا الله / محمد بن محمد البکری الصدیقی (ت ۹۹۴ق)
- دفع الأوهام: ردٌّ على إبراهیم الیازجی فی رفضه کلمات صحیحة أو جائزة الاستعمال / عبدالرحمن سلام (ت ۱۳۶۰ق)
- الطریق السالم إلى الله / عبدالسیّد بن محمد بن الصباغ (ت ۴۷۷ق)
- الأدب الجمیل على حدیث سیدنا جبریل / محمد بشیر بن صالح البیلانی (ت پس از ۱۳۲۷ق)
پانویس
منابع مقاله
- الموقع الشخصي لمحمد خير رمضان يوسف: السيرة الذاتية
- مقالات و دراسات محمد خیر رمضان یوسف
- مجلة الكتاب الإسلامي
- الواضح في تفسير القرآن الكريم
- المكتبة الوقفية: محمد خير رمضان يوسف