متون و پژوهشهای تاریخی
متون و پژوهشهای تاریخی (مقالاتی دربارۀ تاریخ اسلام و تشیع) تألیف محمدکاظم رحمتی؛ این کتاب مجموعهای از مقالات پژوهشی است که عمدتاً با هدف نمایاندن روشهای نوین در پژوهشهای تاریخیِ حوزه اسلام و تشیع، به ویژه با بهرهگیری از متون غیرتاریخی (مانند متون حدیثی، کلامی، فقهی و فهارس خطی) تدوین شده است. برخی از مقالات ترجمه و برخی دیگر تألیف هستند و همگی درصددند نشان دهند چگونه میتوان با نگاهی بینارشتهای و با تکیه بر منابعی که معمولاً در تاریخنگاری مرسوم کمتر بدانها توجه میشود، جنبههای مغفول یا پیچیدۀ تاریخ اسلام و تشیع را روشن ساخت. مقالات این کتاب از موضوعاتی مانند تحلیل متون کهن، تاریخنگاری زیدیه، بررسی حوادث تاریخی، معرفی نسخ خطی نفیس و واکاوی دیدگاههای مسیحیان درباره اسلام را دربرمیگیرد.
| متون و پژوهشهای تاریخی (مقالاتی دربارۀ تاریخ اسلام و تشیع) | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | رحمتی، محمدکاظم (نویسنده) |
| ناشر | کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390 |
| چاپ | اول |
| شابک | 978-600-220-046-4 |
| موضوع | اسلام - متون قدیمی تا قرن 14 |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | BP ۱۱/ر۳۲۵م۲ ۱۳۹۰ |
ساختار
این کتاب در یک جلد و شامل مجموعهای از مقالات مستقل است که حول محور تاریخ اسلام و تشیع سازمان یافتهاند.
گزارش کتاب
متون و پژوهشهای تاریخی (مقالاتی دربارۀ تاریخ اسلام و تشیع) نوشته محمدکاظم رحمتی، مجموعهای روشمند و نوآورانه از پژوهشها در حوزۀ تاریخ اسلام و تشیع است که بر استفاده از منابع غیرمتعارف تاریخی تأکید دارد. نویسنده در این اثر نشان میدهد که چگونه میتوان با اتکا به متونی مانند آثار حدیثی، کلامی، فقهی، فهارس نسخ خطی و حتی منابع ادبی، به تحلیلهای تازهای از رویدادها و جریانهای تاریخی دست یافت. این رویکرد به ویژه در مواجهه با دورههایی که منابع تاریخنگاری سنتی اندک یا یکسویه هستند، راهگشاست.
مقاله نخست کتاب، پژوهشی مفصل دربارۀ کتاب «منیة المرید فی أدب المفید و المستفید» اثر زینالدین عاملی (شهید ثانی) است. در این مقاله، هم متن کتاب تحلیل شده و هم ارتباط آن با کتاب «الدر النضید» بررسی گردیده و در این فرآیند، به سبک نگارش و مفهوم «نقل قول» در سنت علمی سدههای میانه—که با مفهوم امروزین سرقت ادبی متفاوت است—پرداخته شده است. مقاله دوم اهمیت آثار شیخ صدوق را از منظر کلامی و تاریخی نشان میدهد و چگونگی بهرهگیری از متون حدیثی برای تحقیقات تاریخی را آموزش میدهد. مقاله سوم به تاریخنگاری در سنت زیدیه—به ویژه زیدیه ایران—با محوریت کتاب «المصابیح» اثر ابوالعباس حسنی میپردازد و اهمیت توجه به متون زیدی را در تکمیل تصویر تاریخ اسلام برجسته میسازد. مقاله چهارم تحلیل موردی حدیث مشهور «حدثو عن بنی اسرائیل و لا حرج» و تفاسیر مختلف علمای مسلمان از آن است. مقاله پنجم، که تنها مقاله با محوریت نگاه بیرونی است، به بررسی علل شکلگیری برخی سوءتفاهمات مسیحیان درباره اسلام میپردازد.
مقالات بعدی به موضوعات متنوعی اختصاص یافتهاند: تحلیل سیاست مذهبی نادرشاه افشار در پرتو منابع تازهیاب، واکاوی ابعاد اجتماعی و سیاسی «واقعۀ حره»، معرفی و بررسی انتقادی چند اثر و نسخۀ خطی تاریخی مهم (مانند «کتاب المحن» در مقتلنگاری و نسخهای نفیس از «کفایة الاثر» خزاز قمی)، و نیز نشان دادن کاربرد فهارس خطی و اجازات حدیثی در تحقیقات تاریخی عصر صفوی. چند مقاله پایانی نیز با رویکردی کلامی-تاریخی به معرفی اشخاص و جریانهای کلامی (مانند ابن فورک، ابوبکر خلال و ابن قبه) پرداختهاند. آخرین مقاله مجموعه، مشابهت موضوعی با مقاله اول دارد و مسئلۀ شهادت شهید ثانی را به دست مقامات عثمانی به طور جامع بررسی میکند. این کتاب با ارائه نمونههای عینی از روششناسی پژوهشی، برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ اسلام و تشیع منبعی سودمند و الهامبخش است.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات