قومهای کهن در قفقاز، ماورای قفقاز، بین النهرین و هلال حاصلخیز
قومهای کهن در قفقاز، ماورای قفقاز، بینالنهرین و هلال حاصلخیز تألیف رقیه بهزادی؛ این کتاب به بررسی جامع اقوام باستانی ساکن در مناطق قفقاز، ماورای قفقاز، بینالنهرین و هلال حاصلخیز میپردازد و با رویکردی میانرشتهای، ریشههای نژادی، خاستگاه، ساختارهای اجتماعی، اقتصاد، تجارت، صنعت، هنر، اساطیر، ادیان و دستاوردهای علمی این تمدنها را تحلیل میکند.
| قومهای کهن در قفقاز، ماورای قفقاز، بینالنهرین و هلال حاصلخیز | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | بهزادی، رقیه (نویسنده) |
| ناشر | علمی |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1391 |
| چاپ | اول |
| شابک | 978-964-404-216-4 |
| موضوع | قومشناسی -- بینالنهرین، قومشناسی -- قفقاز، علوم -- بین النهرین -- تاریخ، علوم -- قفقاز -- تاریخ و نقد |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | GN ۶۳۵/ب۹ق۹ |
ساختار
کتاب در سه بخش اصلی و بیست و دو فصل تنظیم شده است که هر فصل به یک قوم یا یک حوزه دانشی خاص اختصاص دارد.
گزارش کتاب
کتاب قومهای کهن در قفقاز، ماورای قفقاز، بینالنهرین و هلال حاصلخیز اثر رقیه بهزادی، پژوهشی گسترده و عمیق درباره تمدنها و اقوام باستانی یکی از کانونهای مهم شکلگیری تاریخ بشر است. نویسنده در این اثر، تحولات فرهنگی و تمدنی را از دوره پیشاتمدن تا شکلگیری جوامع پیچیده دنبال کرده و تأثیرات متقابل اقوام مختلف بر یکدیگر را بررسی مینماید. کتاب با این نگاه آغاز میشود که ایجاد کوچنشینی و سپس یکجانشینی، عامل محرک توسعه فرهنگی، مبادلات زبانی، انتقال خط و باورهای دینی و اجتماعی بوده است. بهزادی به دقت به تحلیل سبک معماری پرستشگاهها و زیگوراتها میپردازد و آنها را نماد پایهگذاری نخستین شهرها، قصرها و استحکامات دفاعی میداند. زندگی در کنار رودها و دریاها نیز موضوع دیگری است که نویسنده بر آن تأکید دارد، زیرا این امر به اختراع وسایل حملونقل آبی و رونق بازرگانی و سفرهای دوربرد انجامید. یکی از محورهای مهم کتاب، بررسی تبادلهای فرهنگی میان اقوام کهن است که ابداع خط توسط اقوام پیشسومری و گسترش آن توسط فنیقیهای دریانورد در کرانههای مدیترانه، نمونهای بارز از آن است. نویسنده همچنین با استناد به استرابون، هومر را نه فقط شاعر، که پدر جغرافیا میداند که اشعارش بازتابدهنده هنرها، قوانین و شیوه زندگی یونان باستان است. بهزادی بر نقش محوری دو خانواده بزرگ نژادی آریایی و سامی در بنیانگذاری تمدن تأکید کرده و ارتباطات دیرینه و پیچیده این دو گروه را پی میگیرد.
بخش اول کتاب به اقوام ساکن در قفقاز و ماورای قفقاز اختصاص دارد. در این بخش، هوریانیها به عنوان یکی از کهنترین اقوام منطقه معرفی میشوند که در هزاره سوم پیش از میلاد در شرق دجله میزیستند. قوم مرموز خزرها با تفصیل بیشتری بررسی شدهاند؛ از ریشههای نژادی احتمالی (اویغوری، یافثی، قفقازی یا فنلاندی) تا تاریخ ورودشان به قفقاز، پایتختهایشان مانند بلنجر و ایتل، اقتصاد تجاری، زبان ترکیگونه لیر، پذیرش دین یهود و استفاده از الفبای عبری، و هنر تلفیقی بیزانسی-ساسانی. سایر فصول این بخش به ارمنیها (با اشاره به اسناد هیتی و اقوام ناییری)، گرجیها، آلبانیاییهای قفقاز (ساکنان اران و آذربایجان قدیم)، آلانها (آسها) و یاسها میپردازد.
بخش دوم کتاب به قلب تمدنهای باستانی، یعنی بینالنهرین و هلال حاصلخیز معطوف است. پس از ارائه یک طرح تاریخی کلی از منطقه، نویسنده به ترتیب به بررسی تمدنهای سومری، سامی، اکدی، بابلی، کاسی، آشوری، کنعانی، فنیقی، کلدانی و مندایی میپردازد. در هر فصل، مباحثی چون ریشههای نژادی، موقعیت جغرافیایی، فرهنگ و تمدن، خط و زبان، باورهای دینی، هنر و معماری، روابط سیاسی و نظامی و اساطیر این اقوام تحلیل شده است.
بخش سوم و پایانی کتاب با عنوان دانش قومهای کهن، گنجینهای از دستاوردهای علمی این تمدنها را مرور میکند. این بخش شامل فصول مجزایی در زمینههای نجوم، ریاضیات، خط، پزشکی، خنیاگری (موسیقی)، دانش آبیاری و سفالگری، کیمیاگری و شطرنج است. نویسنده در این بخش، پیشرفتهای علمی را در گستره جغرافیایی مورد مطالعه کتاب، شامل ایران کهن، بینالنهرین، شرق باستان و قفقاز، دنبال میکند و نشان میدهد که چگونه این دانشها در بستر تمدنی این اقوام شکوفا شده و منتقل گشتهاند. کتاب با ارائه فهرست مفصلی از منابع و نمایهای کاربردی به پایان میرسد و به عنوان مرجعی قابل اعتماد برای پژوهشگران و علاقهمندان به تاریخ باستان، قومشناسی و تاریخ علم به شمار میآید.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات