قواعد فقه، اصطلاحات و تاریخ فقه و قضا در اسلام
| قواعد فقه، اصطلاحات و تاریخ فقه و قضا دراسلام | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | همایی، جلالالدین (نويسنده) همایی، ماهدخت بانو (گردآورنده) |
| عنوانهای دیگر | یادداشتهای استاد علامه جلالالدین همایی |
| ناشر | پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى |
| مکان نشر | ایران - تهران |
| سال نشر | 1391ش |
| چاپ | 1 |
| موضوع | فقه - فقه - مطالعات تطبیقی - فقیهان - سرگذشت نامه - قضاوت - جنبههای مذهبی - اسلام |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
قواعد فقه، اصطلاحات و تاریخ فقه و قضا در اسلام، اثر جلالالدین همایی (۱۲۷۸- ۱۳۵۹ش) نویسنده، ادیب، شاعر، ریاضیدان و تاریخنگار معاصر، کتابی است مشتمل بر یادداشتها و مطالب پراکندهی جلالالدین همایی است که به کوشش ماهدخت بانو همایی(متولد 1315ش) تدوین شده است. این کتاب به بررسی قواعد، اصطلاحات فقهی و اصول حقوق اسلامی، همراه با مروری بر تاریخ فقه و قضا در اسلام میپردازد. این مجموعه میکوشد تا نکات فقهی و حقوقی اسلام را که ضمن مطالعه و تدریس برای نسلهای آینده ثبت شده، ارائه نماید.
ساختار
این اثر در قالب یادداشتهایی تدوین شده است که در دو دفتر جمعآوری شده و مطالب آن به صورت غیرتکراری، شامل مباحث متنوع فقهی، اصولی، تاریخی و رجالشناسی است.
گزارش محتوا
کلیه این یادداشتهای نویسنده، در دو دفتر دست نوشته است که بدون هیچ تصرف و تغییر، حتّی در ترتیب مطالب، در اثر حاضر، در اختیار خوانندگان قرار گرفته است. اما آنچه در این رساله آمده به طور مختصر به شرح زیر است:
نگارنده نخست ظهور و تحول کلمات فقه و فقاهت و فقیه را در شریعت اسلام مورد بررسی قرار داده، اولین فقهای اسلام را معرفی میکند. پس از آن به مقایسه فقه شیعه و سنّی از بدو ظهور تا زمان حاضر و معرفی فقهای برجسته آنها میپردازد. در این بخش تحولات فقه و ظهور اجتهاد در شیعه و چگونگی معکوس شدن عقاید شیعی و سنّی درباره اجتهاد به تفصیل شرح داده شده است[۱].
تاریخ ظهور فنّ درایه و حدیث در اسلام، پیدایش مسلکهای اخباری و اصولی و اختلاف و جدال بین آنها در ادوار مختلف تاریخ اسلام، از مباحث بسیار جالب این رساله به شمار میآید[۲].
نگارنده ضمن بحث در ظهور اصطلاحات فقهی و بحث پیرامون حقیقت شرعیّه و عرفیّه، فصلی مشبع و مفصل در اصطلاحات علمای ادب و اصول میپردازد که نه تنها در فهم و درک مطالب فقهی و شرعی، بلکه اصولاً در کلیه مباحث ادبی به کار میآید. استاد همایی در این رساله ادوار فقه شیعه را به هفت دوره ممتاز به این ترتیب تقسیم میکند:
- از سال اول هجرت تا سال ۲۶۰ هجری که آغاز غیبت صغری است، وى الىّ را دوره تشریع مینامد.
- از ۲۶۰ تا 329 هجری، زمان غیبت صغری، دوره تکوّن اجتهاد و ظهور کلینی، و جامع حدیث و او به نام کافی.
- از غیبت کبری 329 تا ظهور شیخ الطائفه شیخ طوسی (350- 460ق) = دوره پرورش اجتهاد.
- از شیخ طوسی تا علامه حلّی = دوره ظهور اجتهاد.
- از ظهور علامه حلّی تا اواخر قرن دهم
- اواخر قرن دهم تا اواخر قرن ۱۲ هجری که دوره جدال اخباری و اصولی به شمار میرود.
- اواخر قرن دوازدهم هجری تا کنون[۳].
نویسنده در بخش دیگر این رساله علل و اسباب تحول فقه شیعه را بیان، و تکلیف یک مسلمان شیعی را در استنباط احکام شرعی روشن میکند. وی ضمن بررسی تاریخ فقه اسلامی، در خاتمه آن فهرستی دقیق و کامل از کتب معروف فقه و حدیث شیعه و سنّی و اسامی و احیاناً ترجمه حال مؤلفان آنها از قدیمترین ایام تا زمان نگارش رساله، به دست میدهد. در این فهرست کتابها دقیقاً معرفی و حتی در بعض موارد به وسیله خود استاد ارزشیابی شده است. به طور خلاصه این رساله مرجعی است مستند، بی نظیر، بسیار سودمند و ذیقیمت، و سادهترین تاریخچهای است که به زبان فارسی در این زمینه نگاشته شده است[۴].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.