قمی، حسن بن علی
تاجالدين حسن خطیب ابن بهاءالدين على بن حسن بن عبدالملك قمى (متوفاى پيش از رمضان سال 847ق)، مترجم «تاريخ قم»، از اديبان و فاضلان قم در اواخر قرن هشتم و نيمه نخست قرن نهم هجرى است. وى كه مردى اديب و دانشمند و متبحر در ادبيات فارسى و عربى بود، به خواهش و تشويق حاكم قم، خواجه ابراهيم بن محمود بن محمد بن على صفى، در سالهاى 805 و 806ق، آن را از عربى به فارسى برگرداند.
| حسن بن علی قمی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | تاجالدین حسن خطیب ابن بهاءالدین علی بن حسن بن عبدالملک قمی |
| لقب | تاجالدین |
| نام پدر | علی (بهاءالدین) |
| ولادت | نیمه دوم قرن هشتم قمری (احتمالاً) |
| محل تولد | قم، ایران |
| محل زندگی | قم |
| رحلت | پیش از رمضان ۸۴۷ قمری |
| فرزندان | بهاءالدین حافظ کاتب قمی (نویسنده نسخه اصلی تاریخ قم) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه دوازده امامی |
| پیشه | ادیب، مترجم، خطیب، دانشمند |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | ادیب، فاضل، متبحر در ادبیات فارسی و عربی |
| علایق پژوهشی | تاریخ، ادبیات |
| معاصرین | خواجه ابراهیم بن محمود بن محمد بن علی صفی (حاکم قم) |
| برخی آثار |
|
او فرزندى داشته به نام «بهاءالدين حافظ كاتب قمى» كه داراى خط خوشى بوده و نسخه اصل كتاب «تاريخ قم» كه در تحقيق محمدرضا انصارى قمى مورد استفاده قرار گرفته، به خط نسخ نستعليق زيباى اوست.
متن عربى كتاب «تاريخ قم» از هنگام تدوين در سال 379ق، تا سالهاى نخستين قرن نهم هجرى، در دسترس اهل علم قرار داشت، ليكن در سال 805ق، به زبان فارسى برگردانده شد و با ترجمه آن، متن اصلى و عربى آن از ميان رفت و تاكنون پس از گذشت بيش از پنج قرن، اثرى از آن يافت نشده و تمامى كوششها و جستوجوها براى يافتن اثرى از آن بىنتيجه مانده است و به گفته علامه سيد عبدالعزيز طباطبايى، به احتمال قوى متن عربى كتاب قم به سرنوشت بسيارى از اصول اربعمائة - كه پس از تدوين مجموعههاى حديثى كتب اربعه و ضميمه شدن اخبار و روايات آن اصول در مجموعههاى فراگير، نياز به مراجعه و استنساخ آنها كم شد و بهتدريج نسخههاى كهن باقىمانده بر اثر حوادث روزگار از ميان رفت - گرفتار آمده است.