قسم به نخل، قسم به زیتون
قسم به نخل، قسم به زیتون: بررسی تطبیقی شعر مقاومت ایران و فلسطین تألیف محبوبه محمدی روزبهانی، کتابی است در حوزه ادبیات تطبیقی که به بررسی و مقایسه شعر مقاومت در دو کشور ایران و فلسطین میپردازد. این اثر که توسط بنیاد حفظ و نشر آثار و ارزشهای دفاع مقدس منتشر شده، با ارائه الگویی از مضامین معیار در شعر مقاومت، اشعار شاعران برجسته این دو سرزمین را در چهارچوب آن تحلیل کرده است.
| قسم به نخل، قسم به زیتون: بررسی تطبیقی شعر مقاومت ایران و فلسطین | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | محمدی روزبهانی، محبوبه (نویسنده) |
| عنوانهای دیگر | قسم به نخل، قسم به زيتون: بررسي تطبيقي شعر معاومت ايران و فلسطين |
| ناشر | بنیاد حفظ و نشر آثار و ارزشهای دفاع مقدس |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1389ش |
| شابک | 978-600-5156-53-9 |
| موضوع | شعر انقلابی -- تاریخ و نقد، شعر انقلابی عربی -- تاریخ و نقد، شعر انقلابی -- فلسطین |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | م3ق9 / 4076 PIR |
ساختار
کتاب مشتمل بر چهار گفتار اصلی است. گفتار اول به تعریف ادبیات مقاومت، پیشینه آن در جهان، زمینههای پیدایش و جایگاه شاعر در این عرصه اختصاص دارد. گفتار دوم به شعر مقاومت در ایران میپردازد و شامل مباحثی چون آغاز ادب مقاومت در ایران، مضامین عمده، محتوای کلی شعر مقاومت در سالهای جنگ، قالبهای رایج و معرفی شاعران برجستهای چون قیصر امینپور، محمدرضا عبدالملکیان و علیرضا قزوه است. گفتار سوم به شعر مقاومت در فلسطین اختصاص دارد و ضمن معرفی شاعران شاخصی چون معین بسیسو، محمود درویش و سمیح القاسم، به ویژگیهای این شعر میپردازد. گفتار چهارم که محور اصلی کتاب و بیش از نیمی از آن را دربر میگیرد، به بررسی تطبیقی شعر مقاومت شاعران منتخب ایران و فلسطین بر اساس الگوی مضامین معیار میپردازد.
گزارش کتاب
«قسم به نخل، قسم به زیتون» پژوهشی است در زمینۀ ادبیات تطبیقی که به بررسی و مقایسۀ شعر مقاومت در دو کشور ایران و فلسطین میپردازد. ادبیات تطبیقی عبارت است از بررسی ادبیات ملی و روابط تاریخی آن با ادبیات ملتهای دیگر، بررسی چگونگی این ارتباط و تأثیرپذیری آنها از یکدیگر و تأثیرگذاری آنها بر یکدیگر. بر این اساس، پژوهش در ادبیات تطبیقی بیانگر انتقال ادبیات یک ملت به ملتی دیگر است. این انتقال میتواند در زمینۀ واژه، موضوع، قالبهایی که موضوعات ادبی در آنها ارائه میشود، شکلهای هنری بیان ادبیات همچون قصیده، قطعه، رباعی، شعر، داستان، نمایشنامه و غیره باشد.
نویسنده در گفتار نخست، به تعریف ادبیات مقاومت و پیشینۀ آن در جهان میپردازد. ادبیات مقاومت پاسخی هنرمندانه به شرایط سخت اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است که در آن هنرمند با بهرهگیری از زبان هنر به مبارزه با ظلم و ستم برمیخیزد. نویسنده با اشاره به زمینههای پیدایش ادبیات مقاومت، تأکید میکند که این نوع ادبیات در بستر تحولات اجتماعی و سیاسی شکل میگیرد و شاعر مقاومت، شاعری است که با احساس مسئولیت در برابر جامعه، سلاح شعر را برای مبارزه با نابرابریها و دفاع از هویت و ارزشهای ملی به کار میگیرد.
گفتار دوم کتاب به شعر مقاومت در ایران اختصاص دارد. نویسنده با اشاره به آغاز ادب مقاومت در ایران، دورههای مختلف آن را بررسی میکند. آغاز این نوع ادبیات به دوران مشروطه بازمیگردد، اما اوج آن در دوران دفاع مقدس (جنگ ایران و عراق) شکل گرفت. مضامین عمده شعر مقاومت ایران عبارتند از: میهندوستی، ایثار و شهادت، ستایش رزمندگان، نقد دشمن، امید به پیروزی و... محتوای کلی شعر مقاومت ایران در سالهای جنگ، متأثر از فضای حماسی و معنوی آن دوره است و قالبهای رایج آن شامل قصیده، غزل، مثنوی، چهارپاره و شعر نیمایی میشود. در ادامه این گفتار، نویسنده به معرفی سه شاعر برجستۀ مقاومت ایران میپردازد: قیصر امینپور، محمدرضا عبدالملکیان و علیرضا قزوه. برای هر یک از این شاعران، زندگینامه، آثار و اندیشههای آنها به اختصار بیان شده است.
گفتار سوم کتاب به شعر مقاومت در فلسطین میپردازد. نویسنده معتقد است اگر بخواهیم از ادبیات مقاومت به معنایی که در ابتدای کتاب تعریف شده نام ببریم، ادبیات فلسطین مصداق راستین ادبیات مقاومت است؛ زیرا بیش از شش دهه است که این کشور غصب شده و مردم فلسطین برای بازپسگرفتن سرزمینشان با چنگ و دندان با اسرائیل غاصب مبارزه میکنند. به همین دلیل است که شاعران فلسطینی با مسئلۀ آوارگی و جنگ به نحو ملموس و عینی روبرو شدهاند و چیزهایی را سرودهاند که از سر تفنن و ذوق نبوده، بلکه حاصل زیستن در متن بحران بوده است. در این گفتار، سه شاعر برجستۀ فلسطینی معرفی شدهاند: معین بسیسو، محمود درویش و سمیح القاسم. این سه شاعر از مشهورترین چهرههای شعر مقاومت فلسطین هستند و اشعار آنها در سراسر جهان عرب و فراتر از آن شناخته شده است.
گفتار چهارم که محور اصلی کتاب و بیش از نیمی از آن را به خود اختصاص داده است، به بررسی تطبیقی شعر مقاومت شاعران منتخب ایران و فلسطین میپردازد. نویسنده برای انجام این بررسی تطبیقی، الگویی از «مضامین معیار» طراحی کرده است. این مضامین که پس از مطالعات دقیق از تمامی اشعار مقاومت استخراج شده، عبارتند از: میهن، دین و ایدئولوژی، جنگ و مبارزه، رهبری مبارزه، دشمن، مردم، شهید، یأس و ناامیدی، اعتراض. این الگو به گونهای طراحی شده که میتوان آن را بر روی هر شعر مقاومتی در هر کجای دنیا قرار داد و دریافت که آن شعر خالی از یک یا چند یا همۀ این مضامین نخواهد بود.
در ادامه این گفتار، نویسنده با استفاده از این الگو، اشعار شاعران منتخب ایران (قیصر امینپور، محمدرضا عبدالملکیان و علیرضا قزوه) و شاعران منتخب فلسطین (معین بسیسو، محمود درویش و سمیح القاسم) را مورد تحلیل و مقایسه قرار داده است. برای هر یک از مضامین معیار، نمونههایی از اشعار شاعران دو کشور آورده شده و شباهتها و تفاوتهای آنها در پرداخت به آن مضمون تحلیل گردیده است. این تحلیل نشان میدهد که اگرچه شعر مقاومت ایران و فلسطین از نظر بستر تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی تفاوتهایی دارند، اما در سطح مضامین اصلی و شاخصهای کلی، اشتراکات قابل توجهی میان آنها وجود دارد. از جمله این اشتراکات میتوان به عشق به میهن، ایمان مذهبی، ستایش مبارزه و مبارزان، نکوهش دشمن و امید به پیروزی نهایی اشاره کرد.
کتاب «قسم به نخل، قسم به زیتون» با رویکردی تطبیقی و روشمند، گامی مؤثر در شناخت و تحلیل شعر مقاومت در دو کشور ایران و فلسطین برداشته است. این اثر برای پژوهشگران حوزه ادبیات تطبیقی، ادبیات پایداری و علاقهمندان به شعر معاصر ایران و جهان عرب منبعی ارزشمند به شمار میآید.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات