قرآن از دیدگاه قرآن

قرآن از دیدگاه قرآن
پدیدآوران	محبی، صاحب‌علی (نويسنده)
ناشر	احسن الحديث
مکان نشر	ایران - قم
سال نشر	1387ش
چاپ	4
شابک	‎964-5738-15-6
موضوع	قرآن - تحقیق - اطاعت - جنبه های قرآنی - قرآن - استماع
زبان	انگلیسی - عربی - فارسی
تعداد جلد	4
کد کنگره	/م3ق4 65/3 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

قرآن از دیدگاه قرآن، صاحب علی محبی (متولد ۱۳43ش) کتاب ارزشمندی است که به معرفی قرآن کریم بر اساس نگاه و بیان خود قرآن و روایات معصومین(ع) می‌پردازد.

ساختار

مطالب کتاب در چهار جلد تنظیم گردیده که هر جلد، خود شامل چند بخش است.

سبک نگارش

کتاب با این دیدگاه محوری نگاشته شده است که آیات، الفاظ و کلمات خود قرآن کریم، بهترین و شایسته‌ترین معرف برای معرفی این کتاب آسمانی به شمار می‌روند؛ بنابراین، هدف اصلی این مجلد و مجموعه، معرفی کامل، مفید و جامع قرآن کریم از ابعاد گوناگون، با نگاهی دقیق و عمیق به آیات آن است. مهم‌ترین ویژگی‌های ساختاری و روش‌شناسی نگارش کتاب عبارت‌اند از:

1. نوع و سبک نگارش: این اثر از نظر هدف اصلی‌اش که معرفی قرآن از دیدگاه خود آن است، نوعی کتاب تفسیری موضوعی محسوب می‌شود، زیرا نکات مطرح‌شده در آن از دل آیات استخراج شده‌اند.
2. جامعیت موضوعی: در این پروژه‌ی پژوهشی، بیش از ششصد عنوان از عناوین فرعی علوم قرآنی در نظر گرفته شده است که نشان‌دهنده گستردگی تلاش محقق برای مطالعهٔ زمینه‌های مختلف قرآن است.
3. سطح مخاطب: مجموعه حاضر در سطحی تدوین شده است که برای عموم مردم، به‌ویژه نسل جوان، مفید باشد و به آگاهی و آشنایی بیشتر با قرآن کمک کند.
4. تنظیم و تدوین مطالب: مطالب در دو مرحله تهیه و تدوین شده‌اند: مرحلهٔ نخست شامل تنظیم نکات موردنظر در قالب عناوین فرعی قرآنی است، و مرحلهٔ دوم به توضیح و تشریح بیشتر و مفصل‌تر آن نکات اختصاص دارد.
5. گسترهٔ منابع: در این اثر، برای تبیین و تشرِیح بهتر، هم از تفاسیر و روایات تفسیری و غیر تفسیری و هم از منابع قرآنی دیگر بهره گرفته شده است.
6. ترجمه آیات: برای روان بودن متن فارسی، در ترجمهٔ آیات از ترجمهٔ آیت‌الله مکارم شیرازی استفاده شده است.

گزارش محتوا

مقدمه به بیان عظمت، فضایل و ویژگی‌های منحصربه‌فرد قرآن کریم اختصاص دارد، از جمله اینکه قرآن بیان‌کنندهٔ هر چیزی است و نیازهای انسان را در هر زمان و مکان تأمین می‌کند. تأکید شده است که ظاهر قرآن زیبا و باطنش عمیق و ژرف است؛ عجایب آن پایان‌ناپذیرند و مطالعهٔ آن به تحقیق و پژوهش گسترده نیاز دارد. نویسنده خاطرنشان می‌کند که هدف از تألیف این مجموعه، معرفی قرآن از منظر خود قرآن است، به‌ویژه برای نسل جوان و محققان، و در این راستا از تفاسیر و منابع قرآنی معتبر بهره برده شده است‏.

استماع قرآن این بخش با تبیین مفهوم «استماع» (گوش‌دادن همراه با اراده قلبی) و «انصات» (سکوت و گوش‌فرادادن فعالانه) آغاز می‌شود. محور اصلی این فصل، آیهٔ شریفه‌ی «وَإِذَا قُرِئَ ٱلۡقُرۡءَانُ فَٱسۡتَمِعُواْ لَهُۥ وَأَنصِتُواْ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ»، ترجمه «و هنگامى كه قرآن خوانده شود، به آن گوش فرادهید و سكوت كنيد تا مشمول رحمت شويد»(204:7) است. استماع قرآن از عوامل مهم برای نزول رحمت الهی، ایجاد انقلاب روحی، و تقویت ایمان و خشوع است. این حکم در فقه اسلامی بر وجوب گوش فرا دادن و سکوت در هنگام قرائت امام جماعت در نماز تأکید دارد، اگرچه حکم استحبابی آن در غیر نماز و در سایر موارد نیز جاری است. نویسنده بحث را با روایت و اقوال مفسرین در مورد آیه پی‌گیری و به ابراز احساسات در هنگام قرائت و شنیدن قرآن اشاره می‌کند.

در ادامه، واکنش‌های گروه‌های مختلف (مانند مؤمنان، جن، مسیحیان، منافقین و مشرکان) در برابر شنیدن آیات قرآن تشریح شده است؛ مؤمنان با شنیدن آیات، ایمانشان افزوده و شادمانی می‌کنند، جن‌ها هدایت‌یافته و ایمان آوردند، و کفار تلاش می‌کردند با تمسخر و لهوولعب، تأثیر قرآن را از بین ببرند و مانع شنیدن آن شوند. نویسنده با استفاده از روایات و اقوال مفسرین نکات بسیاری از برخورد این طوایف با استماع قرآن بیان می‌کند.

اطاعت از قرآن؛ نویسنده با استفاده از تفسیر آیات مربوطه نتیجه می‌گیرد که: ضرورت ایجاب می‌کند که باید به قرآن ایمان داشت، در آن تدبر نمود و از آن اطاعت و پیروی کرد. اطاعت از قرآن به معنای پیروی و عمل کامل به احکام و فرامین آن است که تضمین‌کننده سعادت دنیوی و اخروی است. این پیروی نه‌تنها از دیدگاه قرآن ضروری است؛ بلکه به‌منزلهٔ پیروی از رسول خدا(ص) نیز شمرده می‌شود. باید از ثقل دوم؛ یعنی اهل‌بیت(ع) به‌عنوان مفسران اصلی قرآن نیز پیروی کرد. قرآن به‌عنوان «کتاب مبین»، «هدی» و «رحمت» برای مؤمنان نازل شده و پیروی از آن، انسان را در مسیر کمال قرار می‌دهد. برای تحقق این هدف، چند شرط یا زمینه‌ی اصلی مطرح شده است: ایمان به قرآن (اعتقاد به منبع الهی و جامعیت کامل قرآن)؛ شناخت اعجاز قرآن (ایجاد آمادگی قلبی و فکری برای پذیرش قرآن)؛ شناخت وظایف نسبت به قرآن (آگاهی از تکالیف و وظایف عملی در قبال قرآن و آنچه از ما خواسته است.)؛ شناخت موانع اطاعت (غفلت، پیروی از هوی‌وهوس، ارتکاب گناه، عدم آشنایی نسبت به نقش قرآن و معارف و تعالیم آن) و....

ایشان در ادامه با استشهاد به آیات و روایت بحث صبر و پایداری در اطاعت از قرآن را مطرح و به اقسام صبر و نقش آن در مداومت بر اطاعت از قرآن اشاره می‌نماید.

وی سپس 52 مورد به عنوان نشانه‌های پیروان قرآن، ذکر می‌کند که شامل اخلاص، عمل صالح، برپاداشتن نماز و جهاد در راه خدا، و دوری از لغو و گناهان می‌شود.

نویسنده همچنین پاداش پیروان قرآن را با برداشت از آیات برمی‌شمرد.

آثار اطاعت از قرآن، اهداف بعثت انبیا و آثار اطاعت از قرآن و کیفر نافرمانی از قرآن، از دیگر موضوعات مطرح شده در این جلد است.

جلد دوم، به موضوع اعتصام به قرآن اختصاص‌یافته است و ازاین‌رو، ابتدا مفهوم اعتصام و آیه و موارد تمسک به قرآن مطرح می‌شود. سپس پیام‌های آیه اعتصام مورد بحث‌وبررسی قرار گرفته و سپس ضمن اشاره به ویژگی‌های حبل الهی، اعتصام به قرآن از دیدگاه معصومین(ع) ، نگاهی به آثار اعتصام به قرآن، از جمله حفاظت، نجات و عزت انسان، دوری از گناه و کسب توفیقات الهی، افکنده شده و نقش تقوی در اعتصام به خدا، آثار اعتصام به غیر خدا، آثار اعتصام به قرآن (بیان هفده اثر) را با استشهاد به قرآن و روایات بررسی می‌شود.

از دیگر موضوعات مطرح شده در این جلد، می‌توان به اعتصام به قرآن و وحدت جامعه اسلامی، لزوم اعتصام به قرآن و پاداش اعتصام‌کنندگان به قرآن اشاره نمود.

جلد سوم، به موضوع اعراض از قرآن اختصاص‌یافته است. نویسنده بعد از تبیین مفهوم اعراض، بیست و دو مورد از مصادیق اعراض را با استفاده از آیات قرآن آشکار می‌نماید.

در ادامه به بحث ظلم اعراض از قرآن، ابعاد اعراض، لزوم اجتناب از اعراض و نشانه‌های معرضان از قرآن و مباحث مربوط به آن، پرداخته است.

در این جلد ضمن تبیین عوامل اعراض از قرآن و کیفر دنیوی و اخروی معرضان از قرآن، به آثار اعراض از قرآن اشاره شده است.

در جلد آخر، به موضوع ایمان به قرآن پرداخته شده است. در این جلد، ابتدا مراد از ایمان به قرآن تشریح شده و سپس ضمن اشاره به مصادیق دعوت قرآن در ایمان به قرآن، جایگاه اعتقادی ایمان به قرآن، توضیح داده شده است.

تبلیغ ایمان به قرآن و نشانه‌های ایمان به قرآن (136 نشانه) ، مؤمنان به قرآن، اقسام تردیدکنندگان در قرآن، مقام مؤمنان به قرآن، ویژگی نعمت‌های بهشتی، صفات مؤمنان به قرآن، عوامل فقر و رفاه جامعه، تکامل ایمان مؤمنان به قرآن، امنیت مؤمنان به قرآن و عوامل امنیت در جامعه، راسخون در علم، تهمت‌های مشرکان به قرآن، ایمان اهل کتاب به قرآن و عوامل ایمان به قرآن از جمله موضوعات مهم این جلد است.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.