عصمی، رافع بن عصم
| رافع بن عصم بن عباس عصمی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | أبو العباس رافع بن عصم بن العباس بن أحمد العصمي |
| لقب | رئيس هراة |
| نسب | الضّبّيّ (منسوب به قبیله ضبة) |
| نام پدر | عصم بن العباس بن أحمد |
| ولادت | نامشخص |
| محل تولد | هرات |
| محل زندگی | هرات |
| رحلت | ۴۰۵ قمری |
| خویشاوندان | از خاندان معروف عصمی در هرات |
| دین | اسلام |
| پیشه | عالم، محدث، فقیه، رئیس شهر |
| منصب | رئيس هراة |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | حدیث، فقه |
| مشایخ |
|
| شاگردان | |
| برخی آثار | |
أبوالعباس رافع بن عصم بن عباس عصمی (متوفای ۴۰۵ق)، عالم، محدث و فقیه برجستهی اهل سنت در قرن چهارم و پنجم هجری، و از رؤسای شناختهشدهی شهر هرات. او از خاندان معروف و صاحب نفوذ عصمی در هرات بود که نسب به قبیلهی ضبة میبرد. وی علاوه بر منصب اجتماعی، به عنوان محققی در علوم حدیث و فقه شناخته میشد و اثر مشهور او «جزء أبيالعباس العصمي» تا امروز باقی مانده است و در قالب یک مجموعهی سه جزئی از اجزاء حدیثی با نام مجموع فيه ثلاثة من الأجزاء الحديثية منتشر شده است.
ولادت
ابوالعباس رافع بن عصم بن العباس بن أحمد العصمی الضبی در شهر هرات متولد شد.[۱] تاریخ دقیق تولد او در منابع موجود ذکر نشده است، اما با توجه به سال وفاتش (۴۰۵ ق)، احتمالاً در نیمهی دوم قرن چهارم هجری زاده شده است. او از خاندان معروف و اشرافی «عصمی» در هرات بود که نسبشان به قبیلهی عربی «ضبة» میرسید. این خاندان در تاریخ هرات از نفوذ علمی و اجتماعی بالایی برخوردار بودند و افراد متعددی از ایشان به مقامات علمی و سیاسی دست یافتند.
تحصیلات
اطلاعات دقیقی از چگونگی تحصیلات رافع بن عصم در دست نیست، اما با توجه به جایگاه خانوادگی، تألیف کتاب و شهرتش به عنوان یک عالم، میتوان دریافت که آموزشهای گستردهای در علوم اسلامی نزد استادان زمان خود دیده است. وی در زمینهی حدیث، از دو منبع اصلی روایت کرده است: نخست از پدر خود، عصم بن العباس، و دوم از ابوبکر الزیادی. این مشایخ، از جمله افراد مورد اعتماد در نقل حدیث در منطقه خراسان بودهاند.[۲]
فعالیتها
رافع بن عصم به دو وجههی علمی و اجتماعی شهرت داشت. از نظر اجتماعی، با لقب «رئيس هراة» شناخته میشد[۳] که نشاندهندهی موقعیت رهبری و مدیریت او در یکی از مهمترین مراکز علمی و فرهنگی شرق جهان اسلام، یعنی هرات، است. از نظر علمی، او یک عالم محقق در زمینههای فقه و علوم حدیث بود که به تحقیقات عمیق در متون دینی و فهم دقیق شریعت اسلامی مشهور شده بود. وی در نشر و تدریس علوم اسلامی نیز نقش داشت. اثر مکتوب بهجامانده از او، نشاندهندهی جایگاه حدیثی و علمی وی است. نجیب بن میمون از جمله راویانی است که از او حدیث شنیده و نقل کرده است.[۴]
وفات
ابوالعباس رافع بن عصم بن العباس العصمی سرانجام در سال ۴۰۵ هجری قمری (مطابق با ۱۰۱۴ میلادی) درگذشت.[۵][۶] محل دفن او به احتمال زیاد در شهر هرات بوده است.
آثار
تنها اثر مکتوب شناختهشده و باقیمانده از او کتاب زیر است که نشان از تخصص وی در علم حدیث دارد:
- جزء أبي العباس العصمي: این کتاب یک جزء حدیثی است که در آن احادیثی از پیامبر(ص) و آثار صحابه و تابعین را جمعآوری کرده است. این کتاب در دوران معاصر مورد توجه محققان قرار گرفته و توسط جاسم بن محمد بن حمود الفجي تحقیق و در سال ۲۰۰۵ میلادی توسط مكتبة أهل الأثر - دار غراس در ۲۱۶ صفحه به چاپ رسیده است. این کتاب در قالب یک مجموعهی سه جزئی از اجزاء حدیثی با نام مجموع فيه ثلاثة من الأجزاء الحديثية منتشر شده است.
پانويس
منابع مقاله
- ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، محقق تدمری، عمر عبدالسلام، ج۲۸، بیروت - لبنان، دار الکتاب العربي، 1409 هجری قمری|1989 میلادی
- عصمی، رافع بن عصم، مجموع فيه ثلاثة من الأجزاء الحديثية، کویت کویت، مکتبة اهل الأثر، 1426 هجری قمری|2005 میلادی.