طبری صنعانی، اسحق بن یحیی
| طبری صنعانی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | اسحق بن یحیی بن جریر طبری صنعانی زُهری |
| نامهای دیگر | صنعانی، اسحاق بن یحیی |
| نسب | منتسب به اسود بن عوف (برادر عبدالرحمن بن عوف) |
| نام پدر | یحیی |
| محل تولد | صنعا (احتمالاً)، یمن |
| محل زندگی | صنعا |
| رحلت | حدود ۴۴۵ق |
| مدفن | صنعا |
| خویشاوندان | از خاندان آل جریر صاحب منصب در صنعا |
| دین | اسلام |
| پیشه | مورخ، فقیه |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | تاریخ محلی یمن |
| برخی آثار | |
اسحق بن يحيى بن جرير طبرى صنعانى(متوفای حدود ۴۴۵ق)، مورخ یمنی و نویسنده کتاب «تاریخ صنعاء». اطلاعات چندانی از زندگی وی در منابع تاریخی نیامده و عمده اطلاعات از مقدمه و خود کتاب «تاریخ صنعاء» به دست میآید. او از خاندان آل جریر بوده که در قرن چهارم هجری در صنعا دارای موقعیت اجتماعی و حکومتی بودند. تاریخ دقیق تولد و اساتید وی مشخص نیست، اما از قرائن کتابش برمیآید که تا سال ۴۴۳ق در قید حیات بوده است. اثر او که به تاریخ و جغرافیای شهر صنعا میپردازد، با وجود حجم کم، حاوی اطلاعات ارزشمندی است و قدیمیتر از تاریخ صنعای تألیف رازی محسوب میشود.
زندگینامه
در منابع، مطلبى درباره اين مورخ نيامده و تنها در كتاب «السلوك فى طبقات العلماء و الملوك» نوشته مورخ يمنى، بهاءالدين محمد بن يوسف جندى (متوفاى 730ق) اطلاعاتى درباره اين مورخ آمده است. بهاءالدين، در اين اثر، «تاريخ صنعاء» را كتابى با حجم كم و فوائد بسيار دانسته كه توسط اسحق بن يحيى بن جرير صنعانى زهرى، منتسب به اسود بن عوف، برادر عبدالرحمن بن عوف، تأليف شده است. اين، تمام مطلبى است كه جندى، در كتابش ذكر كرده است. در آثار ديگر مورخين نيز مطلبى درباره او يافت نشده است؛ حتى نام او در ضمن علماى صنعاء نيز نيامده است.
در كتابهاى «ميزان الاعتدال» و «لسان الميزان»، شرح حال نویسنده ديگرى با نام «اسحق بن ابراهيم صنعانى طبرى» آمده است كه فرد ديگرى است و نبايد با اين شخصيت اشتباه شود.
نویسنده خود در كتابش، «تاريخ صنعاء»، اطلاعاتى اندك به دست داده و در آخر كتاب، نامش را بهصراحت ذكر كرده است. خاندان آل جرير در قرن چهارم هجرى، در صنعاء داراى جايگاه رفيعى بوده است. او نام بزرگانى از خاندانش را كه مناصب حكومتى داشتهاند، ذكر كرده است.
وفات
از فقراتى از كتاب، مانند خبرش از مساجد صنعاء به دست مىآيد كه تا سال 443ق، زندگى مىكرده است و لذا به احتمال قوى، حيات او از نيمه اول قرن پنجم فراتر نرفته است؛ بنابراین، ابن جرير، مقدم بر رازى مؤلف كتاب «تاريخ صنعاء» بوده است و اين مطلب، عدم رجوع او به كتاب رازى را تفسير مىكند.