طباطبایی نائینی، سعید

سید سعید طباطبایی نائینی (۱۲۵۵-۱۳۳۷ش)، محقق، مصحح و از پیشگامان تأسیس مدارس نوین در ایران بود. وی در نائین در خانواده‌ای از سادات حسنی زاده شد و پس از طی مقدمات در زادگاهش، در آغاز جوانی به همراه برادرش جعفر به اصفهان رفت و در مدارس این شهر به تحصیل پرداخت. او از جمله فعالان نهضت مشروطه بود و به‌همراه برادرش از سردسته‌های این نهضت در اصفهان به شمار می‌رفت و در دوره استبداد صغیر توسط نیروهای محمدعلی شاه و روس‌ها تحت تعقیب قرار گرفت. در جنگ جهانی اول نیز در صف مجاهدان فعالیت داشت. از نکات مهم زندگی وی مسافرت به عتبات عالیات و درک محضر آیت‌الله میرزا محمدحسین نائینی و کسب فیض علمی از ایشان بود. پس از بازگشت به ایران، با هدف ارتقای دانش کودکان، در سال ۱۲۹۱ش مدرسه «گلبهار» را در اصفهان تأسیس کرد که اولین مدرسه به سبک مدارس جدید در استان اصفهان بود. سپس برای سهولت دسترسی دانش‌آموزان به کتاب‌های درسی، چاپخانه گلبهار را راه‌اندازی نمود و خود به تألیف کتاب‌های درسی پرداخت. با افزایش شمار دانش‌آموزان (بیش از ۳۰۰۰ نفر)، شعبات دیگری بر مدرسه گلبهار افزود و هشت مدرسه دیگر در اصفهان تأسیس کرد. همچنین قرائت‌خانه‌ای مجانی در سال ۱۲۹۳ش بنا نهاد. در سال ۱۳۰۸ش به مشهد مقدس مهاجرت کرد و کتابخانه مسجد گوهرشاد را تأسیس نمود و مجموعه نفیس کتابخانه شخصی خود را که بالغ بر ۵۰۰۰ جلد کتاب خطی و چاپی بود بر آن وقف کرد. از آثار مهم او تصحیح «نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین علی(ع)» است. وی در سال ۱۳۳۰ش به سفر حج مشرف شد و سرانجام در دی‌ماه ۱۳۳۷ش در ۸۲ سالگی درگذشت و در پایین کتابخانه مسجد گوهرشاد (پشت ایوان مقصوره، ایوان شمالی صحن قدس) به خاک سپرده شد.

سید سعید طباطبایی نائینی
طباطبایی نائینی، سعید
نام کامل	سید سعید بن میرزا نصرالله طباطبایی نائینی
نسب	سادات حسنی
نام پدر	میرزا نصرالله
ولادت	۱۲۵۵ شمسی
محل تولد	نائین، ایران
محل زندگی	نائین، اصفهان، مشهد
رحلت	دی‌ماه ۱۳۳۷ شمسی
مدفن	پشت ایوان مقصوره مسجد گوهرشاد، حرم امام رضا(ع)، مشهد
طول عمر	۸۲ سال
دین	اسلام
مذهب	شیعه
پیشه	محقق، مصحح، موسس مدارس، کتابدار، ناشر
اطلاعات علمی
علایق پژوهشی	تصحیح متون، نهج‌البلاغه، تاریخ، آموزش و پرورش
اساتید	میرزا محمدحسین نائینی
برخی آثار	نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام (تصحیح)

برای دیگر کاربردها، طباطبایی (ابهام‌‌زدایی) را ببینید.

ولادت

سید سعید طباطبایى‏ نائینی‏ فرزند میرزا نصرالله و از سادات حسنى نائین در سال 1255ش در این شهر به دنیا آمد. پس از طى مقدمات در زادگاه خویش در آغاز جوانى به همراه برادرش جعفر به اصفهان رفت و در مدارس این شهر به تحصیل پرداخت.

وى از جمله کسانى بود که در جریان مشروطیت به‌صف مشروطه‏خواهان پیوست و به همراه برادرش جزو سردسته‏‌هاى این نهضت در اصفهان بود؛ تا جایى که در دوره استبداد صغیر توسط محمدعلى شاه و روس‏ها محکوم و مورد تعقیب قرار گرفت امّا توانست خود را از گرفتار شدن در دست نیروى استبداد برهاند.

وى به همراه برادرش در جنگ جهانى اول (1914- 1918م) هم فعال بود و در صف مجاهدان فعالیت‏هایى کرد.

مهاجرت به مشهد

سید سعید در سال 1308ش به مشهد مقدس مهاجرت کرد و تا پایان عمر در این شهر ساکن و در سال 1330ش به سفر حج مشرف شد.

فعالیت‎های علمی و فرهنگی

سید سعید طباطبایى از جمله افرادى است که در زمینه امور فرهنگى اقدامات شایسته‏‌اى انجام داده است از جمله تأسیس ده مدرسه، یک کتابخانه و چاپخانه گلبهار در اصفهان و تأسیس کتابخانه مسجد گوهرشاد مشهد از اقدامات مهم وى است. او 18 عنوان کتاب درسى تألیف و 27 عنوان از کتب دیگران را تصحیح و چاپ نمود.

باوجوداین، وى که در پوشیدن‏ لباس روحانیت اصرار داشت و نمی‌‏خواست به استخدام دولت پهلوى درآید، در اواخر عمر از فعالیت‏هاى فرهنگى کناره گرفت.

از نکات مهم علمی و فرهنگی زندگی وی مسافرت وی به عتبات عالیات و درک محضر آیت‌الله نائینی و کسب فیض علمی و غنای فکری و روحی از ایشان بوده است. وی تصمیم به ارتقای فکر و فهم و دانش اطفال ایران گرفت که بالطبع سعادت و سلامت جامعه را در پی خواهد داشت؛ لذا پس از بازگشت به ایران در اصفهان مدرسه گلبهار را تأسیس نمود که اولین مدرسه به سبک مدارس جدید در استان اصفهان است. مرحوم طباطبایی در قسمتی از نظام‌نامه تأسیس مدرسه گلبهار که از دستاوردهای علمی و حیاتی ایشان است به طرح دیدگاه‌های بسیار ارزشمندی می‌پردازد که برای نشان دادن اوج اهمیت آن قسمتی از آن عیناً درج می‌شود:

«ملتی که به فلسفه اجتماعات پی نبرده و معارفش ارتقا نیافته درختی را ماند بی‌ریشه که خفیف‎ترین نسیمی آن را از زمین برکند و شاخه‌هایش را به اطراف پراکنده سازد. مدنیت هر قوم متفرع بر اخلاق افراد است تا زمانی که صفات رذیله و عادات ناپسندیده در افراد ملت نفوذ ننموده و در قلوب ایشان جاگیر نگشته باشد قومیت آن‌ها محفوظ و مستحکم ماند؛ ولی به‌محض آنکه خصلت‎های نیکوی آن مدینه به در رود و اهالی آن را وداع گوید طوفان‌های نفاق و شقاق از افق ذلت آن ملت وزیدن کند آشیان‌ها خراب و آبادی‌ها را ویران کند. چندی نگذرد که از آن ملت نام و نشان باقی نماند. بلی یگانه حافظ مدنیت و ملیت هر قوم معارف ایشان است که می‌تواند استقلال ملل مختلفه را در سایه رایت خود نگهداری کند و با وجود اختلاف عادات و رسوم و مناسبات آن‌ها را نگاهبان باشد پس بزرگ‎ترین خدمت به عالم بشریت، تمدن و وطن خدمت در راه معارف است که بدین‌وسیله می‌توان راه مقصود را به دست آورد».

مرحوم طباطبایی با این شیوه و طرز تفکر اقدام به تأسیس مدرسه گلبهار در اصفهان نمود و در سال 1291ش به مدیریت مرحوم حاج سید ضیاءالدین جناب تأسیس چنان مدرسه‌ای که به شیوه مدارس مدرن اداره می‌شد گامی مهم به شمار می‌آید. آن‌هم در روزگاری که جهل و فقر و بی‌سوادی و عدم امکانات بهداشتی و معیشتی و علمی بیداد می‌کرد. با فقدان کتاب و معلم و از همه مهم‎تر عدم آگاهی مردم نسبت به ارزش و اهمیت علم و دانش این اقدام قابل‌تحسین و ستایش است.

دلسوزی و دوراندیشی وی پس از تأسیس مدرسه باعث شد که برای سهولت دسترسی طالبان علم و دانش و کودکان و نوباوگان به وسایل و ادوات تعلیم و تربیت، اقدام به تأسیس چاپخانه گلبهار نمود و خود به تألیف کتاب‌های مهم درسی همت گماشت. او کتاب‌ها را در چاپخانه‌ای که تأسیس کرده بود به چاپ می‌رساند و در مدرسه‌ای که تأسیس کرده بود تدریس می‌کرد. تأسیس مدرسه و چاپخانه گلبهار تنها اقدام فرهنگی مرحوم طباطبایی نبوده است، این بزرگ‎مرد در راه برگزیده خود به حدی شایق و کوشا بود که با وسعت و کثرت دانش‎آموزان باعث افزایش شعباتی بر مدرسه گلبهار شد و در اندک زمانی بیش از 3000 دانش‎آموز در مدرسه گلبهار تربیت شدند و علاوه بر شعبات مدرسه گلبهار مؤسس و بانی و احیاء هشت مدرسه دیگر در اصفهان گردید.

از دیگر اقدامات ارزشمند ایشان تأسیس اکابر مجانی است که تحت حمایت شرکت علمیه گلبهار تأسیس گردیده است. گذشته از مراکز آموزشی مرحوم طباطبایی، قرائت‌خانه‌ای با همت مرحوم جناب در سال 1293ش به‌صورت مجانی تأسیس کرد. ایشان پس از مهاجرت به مشهد نیز در کنار آستان مقدس امام رضا(ع) کتابخانه مسجد گوهرشاد را تأسیس کرد و مجموعه نفیس کتابخانه شخصی خود را که بالغ‎بر5000 جلد کتاب خطی و چاپی بود بر آن وقف کرد تا علاقه‌مندان علم و دانش از آن بهره‌مند شوند.

وفات

حاج سید سعید طباطبایی پس از عمری تلاش در راه نشر معارف در سن 72 سالگی در دی‌ماه 1337ش وفات یافت و در پایین کتابخانه مسجد گوهرشاد به خاک سپرده شد. محل دفن او اکنون در پشت ایوان مقصوره مسجد گوهرشاد در ایوان شمالى صحن قدس واقع شده است.

آثار

تصحیح نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین علی بن ابی‎طالب(ع) از جمله آثار اوست.

منابع مقاله

1. رضایی، اسماعیل و همکاران، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ دوم، مشهد، 1386ش
2. پایگاه اطلاع‌رسانی نائینی، به نقل از مقاله آقای محمود حسن نژاد، مجله پیام فرهنگستان، سال هفتم، پیش‌شماره 23، تابستان 1389؛

وابسته‌ها

نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین علی ابن ابی‌طالب علیه‌السلام