شرح سی فصل
شرح سی فصل، از آثار منجم ناشناخته، علیاکبر بن علی شیرازی، مشهور به بسمل شیرازی، به توضیح علم تقویم و نجوم میپردازد. متأسفانه این کتاب، بدون تصحیح و بهصورت تصویربرداری از نسخه خطی منتشر شده است. مطالب کتاب، سرشار از اصطلاحات فنّی است و کیفیت خطّ نیز بیاشکال نیست و در موارد متعددی خواننده را گرفتار تردید و اشتباه میکند.
| شرح سی فصل | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | بسمل شیرازی، علیاکبر بن علی (نويسنده) |
| ناشر | [بی نا] |
| مکان نشر | [بی جا] |
| سال نشر | 1230ق - 1281ق |
| چاپ | 1 |
| شابک | - |
| موضوع | تقویم |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
هدف و روش
- بسمل شیرازی نوشته است: چنین گوید... علیاکبر شیرازی... بفضل الله و توفيقه، این شرح سی فصل را که چندی بود در نظر بود، از عرصه ناتمامی به ساحت اتمام رسانید. امید از همگنان معاصرین و هنرمندان بعد از این به خطایی که برخوردند، به نظر عفو و اصلاح در او نگرند؛ چه، این بیبضاعت اول تألیفی که زبان قلم را در آن گویا کرد، شرح این رساله شریفه بود... قال(ره): این مختصری است در معرفت تقویم ...[۱].
- باید به رسمالخط زمان نگارش کتاب حاضر یا نوع نگارش نگارنده توجه کرد؛ زیرا علیاکبر بن علی شیرازی، بهعنوان مثال، بهجای حرف «گاف»، «کاف» مینویسد و مثلا بهجای «گوید» و «گمگشته»، کلمه «کوید» و «کمکشته» را میآورد[۲].
- بسمل شیرازی در مقدمه کتاب، تصریح کرده که این شرح را «به اصرار برخی از یاران» نگاشته است[۳].
ساختار و محتوا
- کتاب حاضر، یک مقدمه در معرفی اجمالی کتاب و سی فصل در ستارهشناسی (احکام نجوم) دارد. برخی از مسائل این اثر عبارت است از: حساب جمل، روزهای هفته، تاریخهای مختلف (عربی، رومی، فارسی و جلالی)، عدد ستارگان و افلاک آنها، بروج دوازدهگانه و اجزای آن، ساعات و ارتفاعات، نظر و تناظر کواکب، منازل قمر، ظهور و خفای کواکب، شرف و هبوط ستارگان، حدود کواکب، وجوه و خطهای کواکب، اوج و حضیض ستارگان، احوال بروج، احوال کواکب، خانههای دوازدهگانه و مدلولات کواکب.
نمونه مباحث
- فصل اول، در حساب جمل: بدانکه حروف بیستوهشتگانه مشهوره را اگر مفرد بود، تهجّی و اگر مرکّب باشد، جُمَل خوانند.... [۴].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.