سعدی، عبدالرحمن
| عبدالرحمن بن ناصر سعدی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | عبدالرحمن بن ناصر بن عبدالله بن ناصر بن احمد آل سعدی |
| نامهای دیگر | ابن سعدی، علامة القصیم |
| نسب | از قبیله بنی تمیم (از شاخه بنی عمرو) |
| نام پدر | ناصر بن عبدالله |
| ولادت | ۱۲ محرم ۱۳۰۷ قمری (۱۸۸۹ میلادی) |
| محل تولد | عنیزه، قصیم، عربستان سعودی |
| محل زندگی | عنیزه |
| رحلت | ۲۳ جمادی الثانی ۱۳۷۶ قمری (۲۴ ژانویه ۱۹۵۷ میلادی) |
| مدفن | عنیزه (قبرستان شتوانیه) |
| طول عمر | ۶۹ سال |
| فرزندان | عبدالله |
| دین | اسلام |
| مذهب | حنبلی (در ابتدا) سپس اجتهاد مقید |
| پیشه | عالم دین، مفسر، فقیه، معلم، خطیب |
| منصب | امام و خطیب مسجد جامع عنیزه، ناظر علمی مؤسسه علمی عنیزه، مفتی |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | علامه |
| علایق پژوهشی | تفسیر، فقه، عقیده، حدیث، اصول فقه |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
عبدالرحمن بن ناصر سعدی (۱۳۰۷ – ۱۳۷۶ ق) عالم دین، مفسر قرآن، فقیه و اصولی اهل عربستان سعودی و از برجستهترین علمای منطقه قصیم بود. شهرت اصلی وی به دلیل نگارش تفسیری ساده و روان از قرآن با نام تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان (مشهور به تفسیر سعدی) است که مورد استقبال گسترده جهان اسلام قرار گرفته است.[۱]
ولادت
عبدالرحمن بن ناصر بن عبدالله بن ناصر بن احمد آل سعدی در روز ۱۲ محرم سال ۱۳۰۷ هجری قمری (مطابق اوایل قرن بیستم میلادی) در شهر عنیزه از منطقه قصیم (عربستان سعودی) به دنیا آمد.[۲] نسب وی به قبیله بنی تمیم میرسد. پدرش ناصر بن عبدالله از اهل علم و صلاح بود و امامت مسجد «المسوکف» را بر عهده داشت. مادرش فاطمه بنت عبدالله عثیمین در سال ۱۳۱۰ قمری (هنگامی که عبدالرحمن چهار سال داشت) و پدرش در سال ۱۳۱۳ قمری (در هفت سالگی وی) از دنیا رفتند؛ بنابراین وی از کودکی یتیم بزرگ شد. پس از فوت پدر، همسر پدرش سرپرستی او را بر عهده گرفت و سپس برادر بزرگترش «حمد» که خود حافظ قرآن بود، مسئولیت تربیت و هزینه تحصیل او را بر عهده گرفت.[۲]
تحصیلات
عبدالرحمن سعدی قرآن را در سن کم (قبل از ۱۲ سالگی) به طور کامل حفظ کرد.[۲] سپس به تحصیل علوم دینی نزد علمای شهر خود و کسانی که به عنیزه میآمدند، پرداخت. وی با جدیت و پشتکار فراوان، تمام اوقات خود را صرف یادگیری، مطالعه، مرور و تدریس میکرد.
اساتید
از مهمترین استادان وی میتوان به این افراد اشاره کرد:[۲][۱]
- ابراهیم بن حمد بن جاسر (۱۲۴۱-۱۳۳۸ق): نخستین استاد وی در علم حدیث. سعدی او را فردی با حافظه قوی در حدیث و بسیار پارسا و دوستدار فقرا توصیف کرده است.
- محمد بن عبدالکریم شبل (۱۲۵۷-۱۳۴۳ق): فقه و علوم عربی را نزد او آموخت.
- صالح بن عثمان قاضی (۱۲۸۲-۱۳۵۱ق): قاضی عنیزه. وی بیشترین بهره را از این استاد برد و سالیان متمادی ملازم او بود. توحید، تفسیر، فقه و اصول و علوم عربی را نزد او فراگرفت.
- عبدالله بن عایض (۱۲۴۹-۱۳۲۲ق): فقه و اصول.
- صعب بن عبدالله تویجری (۱۲۵۳-۱۳۳۹ق): فقه و اصول.
- علی بن محمد سنانی (۱۲۶۳-۱۳۳۹ق): اصول دین.
- علی بن ناصر ابووادی (۱۲۷۳-۱۳۶۱ق): دانشمند علم حدیث. سعدی صحاح سته و دیگر جوامع حدیثی را از او فراگرفت و از وی اجازه روایت دریافت کرد.
- محمد امین شنقیطی (موریتانیایی، درگذشته ۱۳۵۱ق): پس از ورود به عنیزه، سعدی از او تفسیر، حدیث و علوم عربی (نحو و صرف) را فراگرفت.
- محمد بن عبدالعزیز بن مانع (۱۳۰۰-۱۳۸۵ق): مدیر کل معارف سابق عربستان که در عنیزه برای وی تدریس کرد.
شاگردان
شاگردان بسیاری در محضر وی پرورش یافتند که از مهمترین آنان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:[۲][۱]
- محمد بن صالح عثیمین (مهمترین شاگرد که بعد از وی امامت مسجد جامع را بر عهده گرفت)
- عبدالله بن عبدالرحمن بسام (عضو هیئت کبار علما)
- عبدالعزیز بن محمد سلمان (مدرس و نویسنده)
- عبدالله بن عبدالعزیز عقیل (عضو هیئت قضایی عالی)
- سلیمان بن ابراهیم بسام (قاضی و مدرس)
- محمد بن عبدالعزیز مطوع
فعالیتها
تدریس و افتاء
سعدی از سن ۲۳ سالگی به طور رسمی به تدریس نشست. به تدریج (حدود سال ۱۳۵۰ق) به مرجع اصلی علوم دینی در شهر خود تبدیل شد، به طوری که آموزش طلاب، وعظ عمومی، امامت و خطابت مسجد جامع، افتاء، تنظیم اسناد و وقفنامهها، ازدواجها و مشاوره مردم در امور مختلف را برای رضای خدا و بدون دریافت هیچ دستمزدی انجام میداد.[۲]
تأسیس کتابخانه و فعالیتهای خیریه
در سال ۱۳۶۰ق کتابخانه معروف «مکتبة عنیزة الوطنیة» را با هزینه عبدالله سلیمان حمدان، وزیر وقت، تأسیس کرد و هزاران جلد کتاب چاپی و خطی برای آن فراهم آورد. این کتابخانه به محلی برای اجتماع و مباحثه طلاب تبدیل شد.[۲]
وی دو بار (در سالهای ۱۳۶۳ و ۱۳۷۳ق) برای ساخت و توسعه مسجد جامع عنیزه دست به جمعآوری کمکهای مردمی زد و موفق بود.[۲]
نظارت بر مؤسسه علمی عنیزه
در سال ۱۳۷۳ق، به عنوان ناظر علمی مؤسسه علمی عنیزه منصوب شد، اما از دریافت حقوق ماهیانه هزار ریالی خودداری کرد و اعلام داشت که این کار را برای رضای خدا و به صورت رایگان انجام میدهد.[۲]
مذهب و روش فقهی
سعدی در ابتدا پیرو مذهب حنبلی بود. اما پس از مطالعه گسترده آثار شیخ الاسلام ابن تیمیه و شاگردش ابن قیم جوزیه، به درجه «اجتهاد مقید» رسید و در بسیاری از مسائل، بر اساس دلیل، قول راجح را انتخاب میکرد. بیشترین بهره علمی وی از کتابهای این دو شیخ بود که در علوم تفسیر، عقیده، اصول و فقه برای او خیر و برکت فراوان داشت.[۲]
وفات
سعدی در سالهای پایانی عمر به بیماری فشار خون مبتلا شد. سرانجام در شب چهارشنبه ۲۲ جمادی الثانی ۱۳۷۶ق پس از نماز عشاء و تدریس در مسجد، دچار خونریزی مغزی شد و به کما رفت. او در بامداد پنجشنبه ۲۳ جمادی الثانی ۱۳۷۶ق (مطابق ۲۴ ژانویه ۱۹۵۷م) در سن ۶۹ سالگی در عنیزه درگذشت.[۲] پیکر او پس از اقامه نماز توسط عبدالعزیز بسام در مسجد جامع عنیزه و حضور جمعیت انبوه، در قبرستان «شتوانیه» در شمال عنیزه به خاک سپرده شد.[۱]
آثار
تعداد آثار وی بیش از ۳۰ جلد کتاب و رساله در زمینههای تفسیر، حدیث، عقیده، فقه، اصول فقه و خطابه است.[۳] مهمترین آنها عبارتند از:[۴][۵]
علوم قرآنی:
- تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان (تفسیر سعدی): مشهورترین اثر.
- تيسير اللطيف المنان في خلاصة تفسير القرآن
- القواعد الحسان لتفسير القرآن
حدیث:
- بهجة قلوب الأبرار وقرة عيون الأخيار (شرح جوامع الأخبار)
عقیده:
- التوضيح والبيان لشجرة الإيمان
- الدرة البهية شرح القصيدة التائية
- القول السديد شرح كتاب التوحيد
- التنبيهات اللطيفة على العقيدة الواسطية
- الأدلة القواطع والبراهين في إبطال أصول الملحدين
فقه و اصول فقه:
- منهج السالكين وتوضيح الفقه في الدين
- إرشاد أولى البصائر والألباب (به صورت پرسش و پاسخ)
- الفتاوى السعدية
- رسالة لطيفة جامعة في أصول الفقه
خطب:
- الفواكه الشهية في الخطب المنبرية
پانويس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ پایگاه مرکز امام مالک للحدیث و الأثر: سيرة الشيخ عبد الرحمن بن ناصر السعدي
- ↑ ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ پایگاه دکتر عبدالله الطیار: صفحات من حياة علامة القصيم الشيخ عبد الرحمن بن ناصر السعدي
- ↑ پایگاه کتابخانه شامله (المکتبة الشاملة): عبدالرحمن السعدي
- ↑ پایگاه ناصحون: ترجمة الشيخ عبد الرحمن بن ناصر السعدي
- ↑ پایگاه مداد: عبدالرحمن بن ناصر السعدي
منابع مقاله
- پایگاه دکتر عبدالله الطیار: صفحات من حياة علامة القصيم الشيخ عبد الرحمن بن ناصر السعدي
- پایگاه مرکز امام مالک للحدیث و الأثر: سيرة الشيخ عبد الرحمن بن ناصر السعدي
- پایگاه کتابخانه شامله (المکتبة الشاملة): عبدالرحمن السعدي
- پایگاه ناصحون: ترجمة الشيخ عبد الرحمن بن ناصر السعدي
- پایگاه مداد: عبدالرحمن بن ناصر السعدي
- پایگاه صید الفوائد: ترجمة الشيخ العلامة عبد الرحمن بن ناصر السعدي
وابستهها
- تيسير اللطيف المنان في خلاصة تفسير القرآن
- رسالة لطيفة جامعة في أصول الفقه المهمة
- فتاوي رمضان: في الصیام و القیام و الإعتکاف و زکاة الفطر
- الأترجة البهیة بشرح الأرجوزة المیئیة في ذکر حال أشرف البریة
- القول السديد، شرح كتاب التوحيد
- التوحید
- اللباس و الزينة: مجموعة من إجابات أصحاب الفضیلة العلماء
- قلائد الجمان: قواعد و أصول تفسير القرآن
- الجواهر النقية: شرح القواعد الفقهية
- شرح منهج الحق: منظومة فی العقیدة و الاخلاق للشیخ العلامة عبدالرحمن بن ناصر السعدی رحمة الله تعالی 1307 - 1376هـ
- الروض المربع:شرح زاد المستنقع
- إبهاج المؤمنين بشرح منهج السالكين و توضیح الفقه في الدین تألیف العلامة أبي عبدالله عبدالرحمن بن ناصر السعدي رحمه الله 1307 - 1376ھ
- شرح اصول العقائد الدینیة لفضیلة الشیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدی
- شرح منظومة القواعد الفقهية للسعدي
- الأسباب و الأعمال ألتي يضاعف بها الثواب
- فتح العليم العلي في التعلیق علی تفسیر العلامة السعدي
- شرح القواعد السعدية
- غاية المقتصدين شرح منهج السالكين
- تیسیر الکریم الرحمن في تفسیر کلام المنان
- القواعد الحسان لتفسير القرآن
- پناهگاه توحید
- إرشاد أولى البصائر و الألباب لنيل الفقه بأقرب الطرق وأيسر الأسباب: یحتوي علی مهمات مسائل الأحکام بصورة السئوال و الجواب
- المناظرات الفقهية
- المجموعة الكاملة لمؤلفات الشیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدي
- تیسیر الکريم الرحمن في تفسير كلام المنان
- منهج السالكين وتوضيح الفقه في الدين
- فتاوی السعدية
- التعليقات على عمدة الأحكام
- الأجوبة السعدية عن المسائل القصيمية
- التوضيح المبين لتوحيد الأنبياء و المرسلين من الكافية الشافية
- القواعد و الأصول الجامعة و الفروق و التقاسيم البديعة النافعة
- الرياض الناضرة و الحدائق النيرة الزاهرة في العقائد و الفنون المتنوعة الفاخرة
- جهاد الأعداء و وجوب التعاون بين المسلمين
- طريق الوصول إلى العلم المأمول بمعرفة القواعد و الضوابط و الأصول
- فوائد مستنبطة من قصة يوسف علیه السلام
- فوائد قرآنية
- المختارات الجلية من المسائل الفقهية
- مصابيح الضياء من قصص الأنبياء من تیسیر اللطیف المنان في خلاصة تفسیر القرآن
- الأدلة القواطع و البراهين في إبطال أصول الملحدین
- تفسیر راستین: ترجمه تیسیر الکریم الرحمن
- الوسائل المفيدة للحياة السعيدة
- المواهب الربانیة من الآیات القرآنیة
- بهجة قلوب الأبرار و قرة عیون الأخیار في شرح جوامع الأخبار
- أصول عظيمة من قواعد الإسلام
- الدرة البهية شرح القصيدة التائية في حل المشكلة القدرية
- رسالتان في: فتنة الدجال و یأجوج و مأجوج
- المعين على تحصيل آداب العلم و أخلاق المتعلمين
- الفواكه الشهية في الخطب المنبرية
- تنزية الدين و حملته و رجاله مما إفتراه القصیمي في أغلاله
- التبيان في تأصيل مسائل الکفر و الإیمان
- الحق الواضح المبين في شرح توحید الأنبیاء و المرسلین من الکافیة الشافیة
- توضيح الكافية الشافية في الإنتصار للفرقة الناجیة لإبن قیم الجوزیة
- الدرة المختصرة في محاسن الدين الإسلامي
- الفتاوي السعدية
- منهج السالكين و توضیح الفقه في الدین
- رسالة في القواعد الفقهية
- القواعد و الأصول الجامعة و الفروق و التقاسیم البدیعة النافعة
- شرح منظومة القواعد الفقهية في سؤال و جواب
- البراهين العقلية علی وحدانیة الرب و وجوه کماله
- تسهيل الوصول إلى الرسالة المختصرة
- تحفة أهل الطلب في تجريد أصول قواعد إبن رجب
- شرح عمدة الأحكام
- تذكير المؤمنين بآيات الصبر في القرآن الکریم مع تفسیرها من کتاب تیسیر الکریم الرحمن في تفسیر کلام المنان
- تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان
- القواعد الفقهية (المنظومة و شرحها)
- تیسیر الکریم الرحمن في تفسیر کلام المنان
- القواعد و الأصول الجامعة و الفروق و التقاسيم البديعة النافعة
- فتح الرحيم الملك العلام في علم العقائد و التوحید و الأخلاق و الأحکام المستنبطة من القرآن
- مجموعة رسائل في التحذیر من الإلحاد و دعاته: الرسالة الأولی: النصیحة الربانیة في الرد علی المفترین بدعاة الإلحاد و المدنیة الغربیة...
- القواعد الحسان لتفسير القرآن
- القواعد الحسان المتعلقة بتفسير القرآن
- اللالي و الدرر السعدية: العلم، الایمان، القرآن الکریم...
- مجموع الفوائد و اقتناص الأوابد
- المختارات الجليه من المسائل الفقهيه: (حاشية و استدراک علی شرح مختصر المقنع)
- المختارات الجلية من المسائل الفقهية
- التعليقات علي عمدة الاحکام
- منهج السالکين و توضيح الفقه في الدين
- القواعد و الاصول الجامعة و الفروق و التقاسيم البديعة النافعة
- التنبیهات اللطیفة علی ما احتوت علیه العقیدة الواسطیة من المباحث المنیفه
- البراهین العقلیة علی وحدانیة الرب و وجوه کماله
- رسالة في القواعد الفقهية
- منهج السالکين و توضيح الفقه في الدين
- رسالتان فی فتنة الدجال و یاجوج و ماجوج
- تنزیه الدین و حملته و رجاله مما افتراه القصیمی فی اغلاله
- الوسائل المفیدة للحیاة السعیدة
- شرح العقيدة الواسطية: (متن القیدة الواسطیة لشیخ الإسلام ابن تیمیة)
- الدرة الفاخرة في التعليق علي منظومة السير الي الله و الدار الآخرة: القصيدة النونية لابي الفتح البستي
- شرح نور البصائر و الألباب في أحکام العبادات و المعاملات و الحقوق و الآداب
- الفقه المضيء: شرح کتاب الحج من کتاب منهج السالکين و توضيح الفقه في الدين للعلامة السعدي
- اللآلئ البهية علی منظومة القواعد الفقهیة للعلامة عبدالرحمن السعدي
- مختصر اللؤلؤ و المرجان فيما اتفق عليه الشيخان البخاري و مسلم في صحیحیها الذین هما أصح الکتب المصنفة
- المرتقی الذلول إلی نفائس علم الأصول: شرح علی رسالة لطیفة جامعة في أصول الفقه المهمة للعلامة عبد الرحمن بن ناصر السعدي
- شرح القواعد الحسان في تفسير القرآن
- التعليق على القواعد و الأصول الجامعة و الفروق و التقاسيم البديعة النافعة
- الإحکام في تفسير آيات الأحکام
- شرح القواعد الحسان فی تفسیر القرآن للعلامة الشیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدی رحمة الله تعالی
- شرح منهج السالكين و توضیح الفقه في الدین: کتاب الطهارة
- شرح منظومة القواعد الفقهية
- شرح تحفة أهل الطلب في تجرید أصول قواعد إبن رجب
- روضة الفوائد: شرح منظومة القواعد لإبن سعدي
- بهجة الانظار بشرح جوامع الاخبار
- شرح الفروق و التقاسيم البديعة النافعة للشیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدی
- شرح القواعد و الاصول الجامعة للشيخ عبدالرحمن بن ناصر السعدي
- الأجوبة السعدية عن المسائل الكويتية و هي مراسلات العلامة الشیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدي مه بعض علماء الکویت ...
- العذب المعين في حل ألفاظ منهج السالكين للعلامة السعدي
- لقاء العشر الأواخر بالمسجد الحرام