رسم بندگی
رسم بندگی، مجموعهای از سخنرانیهای محمد ناصری دولتآبادی (1309-1401ش)، درباره ویژگیها و صفات پرهیزکاران (متّقین) با محور قرار دادن خطبه "همام" امیرالمؤمنین(ع) است، که توسط سید حبیب حسینی رنانی تحقیق و تدوین شده است.
| رسم بندگی | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | ناصریدولتآبادی، محمد (نويسنده)
علی بن ابیطالب(ع)، امام اول (نویسنده) مؤسسه فرهنگی دارالهدی ( تهيه کننده) حسینی رنانی، حبیب ( محقق) |
| عنوانهای دیگر | خطبههای حضرت امیر المومنین علیه السلام درباره صفات متقین ** نهج البلاغه، خطبه همام، فارسی - عربی. شرح. |
| ناشر | خلق (مؤسسه فرهنگی دار الهدی) |
| مکان نشر | ایران - قم |
| سال نشر | 1391ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | 978-600-6816-00-5 |
| موضوع | علی بن ابیطالب(ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. - خطبهها - علی بن ابیطالب(ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. نهج البلاغه - خطبه همام - نقد و تفسیر - ناصری دولت آبادی، محمد 1309 - وعظ |
| زبان | عربی - فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /ن2ر5 38 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
کتاب، شامل متن کامل خطبه متّقین است که در ابتدا آورده شده و سپس ۲۸ گفتار (سخنرانی) از آیتالله ناصری ارائه گردیده که به شرح و تفسیر ابعاد مختلف خطبه مزبور پرداخته است. در انتها کتاب، فهرست منابع و فهرست تفصیلی قرار دارد.
گزارش محتوا
- متن خطبه متقین: این بخش، شامل متن اصلی و کامل خطبه "همام" است که امیرالمؤمنین(ع) آن را ایراد فرمودهاند[۱].
در ترجمه این متن، از ترجمه «نهجالبلاغه» دشتی، با اندکی تصرف، استفاده شده است[۲].
- مباحث اصلی کتاب: تمام مباحث مطرحشده در این کتاب، ماهیت گفتاری دارد. گوینده چون هدفش موعظه و اندرزهای اخلاقی به عموم مردم بوده است، با بیانی شیوا و به شیوه خطابی، فقرههای مختلف خطبه همام را جداجدا، با کمک آیات و روایات و چاشنی قصص و داستانهای متعدد که از زبان این و آن شنیده یا در کتابهای مختلف خوانده، شرح داده است.
گوینده معمولا به شیوه اغلب گویندگان، بدون ارجاع به منابع و ذکر آدرس، مطالب خود را بیان کرده است، اما محقق در پاورقیهای کتاب این نقص را جبران نموده است؛ البته بسیار لازم بود که محقق مقدمهای مینگاشت و در آن شیوه کار خود و زحماتی را که برای تحقیق و تدوین کتاب متحمل شده و نیز اندکی پیرامون مطالب کتاب و مقدار ارزش و اهمیت آن و... سخن میگفت، ولی متأسفانه چنین چیزی در کتاب به چشم نمیخورد. باری، گوینده در هر جلسه از سخنرانی خویش معمولا یک فقره از خطبه را برگزیده، آن را ترجمه نموده و با محور قرار دادن آن، مباحث اخلاقی مرتبط را عنوان نموده است. ظاهرا گوینده چون سخنرانی میفرموده، مطالب خود را سلسلهوار و بدون عنوانبندی مطرح میکرده، ولی محقق با دقت در محتوای گفتارها، بخشهای مختلف هر گفتار را در ذیل عناوین متعدد، متنوع و مناسب قرار داده است. سخنرانیهای گوینده با طرح مباحثی پیرامون خطبه همام آشنایی با شخص وی، ماجرای خطبه همام و برخی از مطالب مرتبط یا نیمهمرتبط با محتوای خطبه و ماجرای آن، آغاز شده[۳] و با توضیحاتی پیرامون خطبه مذکور و اهمیت آن و ماجرایی که بعد از شنیدن خطبه برای همام پیش آمد و بهمناسبت، داستان توبه و به خود آمدن فضیل بن عیاض و تأثیر نفس مرحوم آیتالله ملا حسینقلی همدانی و پایان نیک یکی از منافقان که حضرت امیر را خیلی آزار میداد با عنایت و نگاه آن حضرت به وی، پایان مییابد[۴].
- عناوین سخنرانیها و برخی از مطالب مطرحشده در ذیل پارهای از آنها عبارت است از:
- آشنایی با خطبه همام: شامل اهمیت و جایگاه سخنان ائمه اطهار(ع)، آشنایی با همام، معنای اسم همام، چرا عبادت؟ ماجرای خطبه همام، علایم و آثار تشیع، آثار داشتن همه اعمال و...[۵].
- آغاز خطبه: شامل تقوا؛ علامت و نشانه شیعیان، کاربرد واژه «تقوا» در منابع دینی، معانی لغوی و اصطلاحی تقوا، آثار و برکات تقوا (محبت و دوستی خدا، گشایش در امور زندگی، برکات الهی، ایمنی از مکر دشمنان، اصلاح اعمال و آمرزش گناهان، به دست آوردن قوه تشخیص، قبول شدن اعمال، حفظ از آفات و مشکلات)، دیگر آثار تقوا، تقوا و آزادی و...[۶].
- بررسی چگونگی شروع خطبه: شامل علت شروع خطبه با «سبحانه»، معنای «سبحانه»، بررسی صفات ثبوتی و سلبی حق، عظمت خلقت خداوند، حکمت خداوند، بینیازی خداوند، آثار نماز، نماز و افزایش رزق، نماز و سلامتی، نماز توشه قیامت و...[۷].
- بینیازی خداوند: شامل بررسی گناهان کبیره و صغیره، همه گناهان کبیره هستند، معرفی برخی از گناهان کبیره (شرک، رباخواری، عاق والدین و قطع رحم، دروغ) و...[۸].
- معیشت مخلوقات: شامل تقسیم شدن معیشت مخلوقات، تفاوت رزق و معیشت، مراحل خلقت انسان، هدف خلقت انسان، ثبت شدن همه اعمال، مقدر بودن رزق حلال برای همه، توکل حیوانات و...[۹].
- سخن گفتن متقین: شامل ملاک شخصیت انسان، منظور از فضایل چیست؟، تسبیح گفتن همه عالم، صحبت کردن اعضای بدن در قیامت، صحبت کردن گیاهان، اهمیت زبان، اثر غیبت و...[۱۰].
- لباس متقین: شامل فواید لباس (پوشاندن عیب، حفاظت از سرما و گرما و امثال آن و زینت بودن آن) و ذکر معانی مجازی لباس (تقوا، شب و همسر)[۱۱].
- تواضع متقین: شامل تواضع انبیا، تواضع مذموم، داستانهایی از تواضع بزرگان، تکبر در قرآن و...[۱۲].
- نگاه متقین: شامل تفاوت غمض عین با غض عین، بررسی شأن نزول آیه غض بصر، اهمیت کنترل چشم از منظر روایات، پیامد نگاه حرام و...[۱۳].
- شنیدن متقین: شامل ضررهای موسیقی، علم سودمند، دقت در غذای روح و علت بعضی گرفتاریها[۱۴].
- برخورد متقین با بلاها؛
- اشتیاق متقین به مرگ؛
- خدا در نگاه متقین؛
- یقین متقین به بهشت؛
- یقین متقین به جهنم؛
- حزن و اندوه متقین؛
- بیآزار بودن متقین؛
- وضعیت جسمانی متقین؛
- رابطه متقین با دنیا؛
- حالات متقین در شب؛
- رابطه متقین با قرآن؛
- حالات متقین در روز؛
- خشوع متقین در عبادات؛
- کسب و کار متقین؛
- دینداری متقین؛
- عفو و بخشش متقین؛
- همسایهداری متقین؛
- پایان خطبه متقین.
پانویس
- ↑ ر.ک: متن کتاب، ص7-13
- ↑ ر.ک: همان، ص13، پاورقی 2
- ↑ ر.ک: همان، ص17-35
- ↑ ر.ک: همان، ص385-390
- ↑ ر.ک: همان، ص15-36
- ↑ ر.ک: همان، ص37-56
- ↑ ر.ک: همان، ص57-78
- ↑ ر.ک: همان، ص79-92
- ↑ ر.ک: همان، ص93-108
- ↑ ر.ک: همان، ص109-128
- ↑ ر.ک: همان، ص129-132
- ↑ ر.ک: همان، ص135-150
- ↑ ر.ک: همان، ص151-166
- ↑ ر.ک: همان، ص167-176
منابع مقاله
متن کتاب.